શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તત્રૈકાંસગતં બાહું કૃષ્ણસ્યોત્પલસૌરભમ્ । ચન્દનાલિપ્તમાઘ્રાય હૃષ્ટરોમા ચુચુમ્બ હ

એક ગોપીએ કૃષ્ણનો ઉદયપલસુગંધિત અને ચંદનથી લપેટાયેલો હાથ પોતાના નાક પાસે લાવી આનંદથી રોમાંચિત થઈને ચુંબન કર્યો.

કસ્યાશ્ચિત્ નાટ્યવિક્ષિપ્ત કુણ્ડલત્વિષમણ્ડિતમ્ । ગણ્ડં ગણ્ડે સન્દધત્યાઃ અદાત્તામ્બૂલચર્વિતમ્

બીજી ગોપી નૃત્યમાં ઝૂલતાં કુંડળોથી ગાલ ઝગમગાવી રહી હતી; એણે પોતાનો ગાલ કૃષ્ણના ગાલે લગાડ્યો અને પોતે ચાવેલું પાન તેમને આપ્યું.

નૃત્યતી ગાયતી કાચિત્ કૂજન્ નૂપુરમેખલા । પાર્શ્વસ્થાચ્યુતહસ્તાબ્જં શ્રાન્તાધાત્ સ્તનયોઃ શિવમ્

એક ગોપી નાચતી અને ગાતી હતી, પાયલ અને કમરપટ્ટાની ઝણકાર સાથે; થાકીને, બાજુમાં ઊભેલા અચ્યૂતના કમળ જેવા હાથને પોતાના સ્તનો પર આરામ માટે મૂકી દીધો.

ગોપ્યો લબ્ધ્વાચ્યુતં કાન્તં શ્રિય એકાન્તવલ્લભમ્ । ગૃહીતકણ્ઠ્યસ્તદ્દોર્ભ્યાં ગાયન્ત્યસ્તં વિજહ્રિરે

ગોપીઓએ અચ્યૂતને પોતાના પ્રિયતમ તરીકે, શ્રીજીના એકમાત્ર વલ્લભ તરીકે મેળવીને, તેમની ગળે હાથ નાખી, ગાતા-ગાતા કૃષ્ણ સાથે આનંદ કર્યો.

( વસંતતિલકા ) કર્ણોત્પલાલકવિટઙ્‌કકપોલઘર્મ વક્ત્રશ્રિયો વલયનૂપુરઘોષવાદ્યૈઃ । ગોપ્યઃ સમં ભગવતા નનૃતુઃ સ્વકેશ સ્રસ્તસ્રજો ભ્રમરગાયકરાસગોષ્ઠ્યામ્

કાનમાં કમળના કુંડળ, વાળની લટ, ગાલે પસીનો, ચહેરા પર તેજ અને કાંગણ-પાયલની ઝણકાર સાથે, ગોપીઓ પોતાના વાળમાં હાર ઢળી ગયા, ભમરા ગાતા હતા, એવી ગૌશાળામાં ભગવાન સાથે નૃત્ય કરતી હતી.

( મિશ્ર ) એવં પરિષ્વઙ્‌ગકરાભિમર્શ સ્નિગ્ધેક્ષણોદ્દામવિલાસહાસૈઃ । રેમે રમેશો વ્રજસુન્દરીભિઃ યથાર્ભકઃ સ્વપ્રતિબિમ્બવિભ્રમઃ

એવી રીતે, લક્ષ્મીપતિએ વ્રજની સુંદર યુવતીઓ સાથે હાથથી વળગી, પ્રેમભરી નજરોથી, રમૂજી હાસ્યથી અને આનંદભેર રમતાં, એ રીતે આનંદ માણ્યો જેમ બાળક પોતાનાં પ્રતિબિંબમાં રમે છે.

તદઙ્‌ગસઙ્‌ગપ્રમુદાકુલેન્દ્રિયાઃ કેશાન્ દૂકૂલં કુચપટ્ટિકાં વા । નાઞ્જઃ પ્રતિવ્યોઢુમલં વ્રજસ્ત્રિયો વિસ્રસ્તમાલાભરણાઃ કુરૂદ્વહ

તેણાં અંગોનો સ્પર્શ થતાં આનંદથી ભરાયેલી વ્રજની સ્ત્રીઓના વાળ, વસ્ત્ર કે સ્તનપટ્ટા ઢીલા પડી ગયા હતા; હે કુરુશ્રેષ્ઠ, એમની માળા અને આભૂષણો પણ સરકી ગયા હતા, એટલે એ બધું યોગ્ય રીતે સંભાળી શકી નહિ.

( અનુષ્ટુપ્ ) કૃષ્ણવિક્રીડિતં વીક્ષ્ય મુમુહુઃ ખેચરસ્ત્રિયઃ । કામાર્દિતાઃ શશાઙ્‌કશ્ચ સગણો વિસ્મિતોઽભવત્

કૃષ્ણની રમણીઓ રમતો જોઈને આકાશની દેવીઓ મોહમાં પડી ગઈ અને કામથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ; ચંદ્રમાસહીત એના સહચર પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

કૃત્વા તાવન્તમાત્માનં યાવતીર્ગોપયોષિતઃ । રેમે સ ભગવાન્ તાભિઃ આત્મારામોઽપિ લીલયા

ભગવાને જેટલી ગોપીઓ હતી એટલા સ્વરૂપ ધારણ કર્યા અને પોતે સર્વેમાં આત્મતૃપ્ત હોવા છતાં, પોતાની ઇચ્છાથી એ બધાની સાથે આનંદ માણ્યો.

તાસાં અતિવિહારેણ શ્રાન્તાનાં વદનાનિ સઃ । પ્રામૃજત્ કરુણઃ પ્રેમ્ણા શન્તમેનાઙ્‌ગ પાણિના

જ્યારે એ ગોપીઓ વધારે રમવાથી થાકી ગઈ, ત્યારે કૃષ્ણે દયાભાવથી અને પ્રેમપૂર્વક શાંત હાથથી એમના ચહેરા ધોઈને સાફ કર્યા.

( વસંતતિલકા ) ગોપ્યઃ સ્ફુરત્પુરટકુણ્ડલકુન્તલત્વિડ્ ગણ્ડશ્રિયા સુધિતહાસનિરીક્ષણેન । માનં દધત્ય ઋષભસ્ય જગુઃ કૃતાનિ પુણ્યાનિ તત્કરરુહસ્પર્શપ્રમોદાઃ

ગોપીઓના ગાલ પર સોનાની કુંડળ અને વાળની ઝાંખી ઝગમગતી હતી; મીઠા હાસ્ય અને નજરોથી, એ સૌએ શ્રેષ્ઠ પુરુષ કૃષ્ણના પુણ્યકર્મો ગાતા, અને એમના કમળ જેવા હાથના સ્પર્શથી ધન્ય અનુભવેતી.

તાભિર્યુતઃ શ્રમમપોહિતુમઙ્‌ગસઙ્‌ગ ઘૃષ્ટસ્રજઃ સ કુચકુઙ્‌કુમરઞ્જિતાયાઃ । ગન્ધર્વપાલિભિરનુદ્રુત આવિશદ્ વા શ્રાન્તો ગજીભિરિભરાડિવ ભિન્નસેતુઃ

એ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા કૃષ્ણ, જેમની માળા ચૂર થઈ ગઈ હતી અને સ્તન પરના કુંકુમથી રંગાઈ ગઈ હતી, એ ગંધર્વોના સંગમાં વનમાં પ્રવેશ્યા, જેમ થાકેલો હાથી પોતાના ગણા સ્ત્રીઓ સાથે બંધ તોડી પાણીમાં જાય છે.

સોઽમ્ભસ્યલં યુવતિભિઃ પરિષિચ્યમાનઃ પ્રેમ્ણેક્ષિતઃ પ્રહસતીભિરિતસ્તતોઽઙ્‌ગ । વૈમાનિકૈઃ કુસુમવર્ષિભિરીડ્યમાનો રેમે સ્વયં સ્વરતિરત્ર ગજેન્દ્રલીલઃ

ત્યાં, યુવાન ગોપીઓએ કૃષ્ણને પાણીથી સ્નાન કરાવ્યા, પ્રેમભરી નજરોથી અને હાસ્યથી ચારે બાજુથી જોયા, અને આકાશમાંથી દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરી પ્રશંસા કરી; એ સ્વયં આનંદમાં લીન કૃષ્ણ ગજરાજની જેમ રમ્યા.

( મિશ્ર ) તતશ્ચ કૃષ્ણોપવને જલસ્થલ પ્રસૂનગન્ધાનિલજુષ્ટદિક્તટે । ચચાર ભૃઙ્‌ગપ્રમદાગણાવૃતો યથા મદચ્યુદ્ દ્વિરદઃ કરેણુભિઃ

પછી કૃષ્ણના વનમાં, જમીન અને પાણી પર, જ્યાં ફૂલોની સુગંધથી હવા મહેકી રહી હતી, કૃષ્ણ આનંદથી ભરેલી સ્ત્રીઓના સમૂહમાં, મસ્ત હાથી પોતાની સ્ત્રીઓ સાથે ફરતો હોય એમ ફર્યા.

એવં શશાઙ્‌કાંશુવિરાજિતા નિશાઃ સ સત્યકામોઽનુરતાબલાગણઃ । સિષેવ આત્મન્યવરુદ્ધસૌરતઃ સર્વાઃ શરત્કાવ્યકથારસાશ્રયાઃ

એવી રીતે, ચાંદનીથી શોભાયમાન રાત્રીમાં, સાચા વચનવાળા અને પ્રેમાળ ગોપીઓથી ઘેરાયેલા કૃષ્ણે, પોતાનું મન અંદર જ રાખીને, શરદ ઋતુની કાવ્યમય વાતાવરણમાં આનંદ માણ્યો.

શ્રીપરીક્ષિદુવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સંસ્થાપનાય ધર્મસ્ય પ્રશમાયેતરસ્ય ચ । અવતીર્ણો હિ ભગવાનંન્ અંશેન જગદીશ્વરઃ

શ્રી પરિક્ષિતે પૂછ્યું: ધર્મની સ્થાપના અને અધર્મના શમન માટે, જગતના ઈશ્વર સ્વયં અવતાર લે છે.

સ કથં ધર્મસેતૂનાં વક્તા કર્તાભિરક્ષિતા । પ્રતીપમાચરદ્ બ્રહ્મન્ પરદારાભિમર્શનમ્

હે બ્રાહ્મણ, જે ધર્મની મર્યાદા કહે છે, કરે છે અને રક્ષે છે, એ ભગવાને કેમ વિરુદ્ધ વર્તન કરીને પરસ્ત્રીઓનો સ્પર્શ કર્યો?

આપ્તકામો યદુપતિઃ કૃતવાન્ વૈ જુગુપ્સિતમ્ । કિમભિપ્રાય એતન્નઃ સંશયં છિન્ધિ સુવ્રત

યદુવંશના સ્વામી, જે આત્મતૃપ્ત છે, એમણે જે નિંદનીય કાર્ય કર્યું, એમાં એમનો શું આશય હતો? હે સુવ્રત, કૃપા કરીને અમારી શંકા દૂર કરો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ધર્મવ્યતિક્રમો દૃષ્ટ ઈશ્વરાણાં ચ સાહસમ્ । તેજીયસાં ન દોષાય વહ્નેઃ સર્વભુજો યથા

શ્રી શુકદેવ કહે છે: દેવતાઓમાં પણ ધર્મભંગ અને સાહસિક કૃત્યો જોવા મળે છે; જેમ અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી નાખે છે, તેમ શક્તિશાળી માટે એમાં દોષ નથી.

નૈતત્સમાચરેજ્જાતુ મનસાપિ હ્યનીશ્વરઃ । વિનશ્યત્યાચરન્મૌઢ્યાદ્ યથારુદ્રોઽબ્ધિજં વિષમ્

શક્તિ વિનાના મનુષ્યે કદી પણ આવું વર્તન, મનમાં પણ, ન કરવું જોઈએ; અજ્ઞાનથી આવું કરનાર વિનાશ પામે છે, જેમ રુદ્રે સમુદ્રમથનનું વિષ પીધું અને દુઃખ ભોગવ્યું.

ઈશ્વરાણાં વચઃ સત્યં તથૈવાચરિતં ક્વચિત્ । તેષાં યત્ સ્વવચોયુક્તં બુદ્ધિમાંસ્તત્ સમાચરેત્

ઈશ્વરોના વચન સત્ય હોય છે અને ક્યારેક એમના કર્મ પણ; બુદ્ધિમાન એના જ વચન અને કર્મ અનુસરે, જે યોગ્ય અને સમજણભર્યા હોય.

કુશલાચરિતેનૈષાં ઇહ સ્વાર્થો ન વિદ્યતે । વિપર્યયેણ વાનર્થો નિરહઙ્‌કારિણાં પ્રભો

એમના કુશળ વર્તનથી એમને કોઈ સ્વાર્થ નથી; અને હે પ્રભુ, નિર્લોભ મનુષ્યને વિપરીત ઘટે તો પણ કોઈ હાનિ થતી નથી.

કિમુતાખિલસત્ત્વાનાં તિર્યઙ્‌ મર્ત્યદિવૌકસામ્ । ઈશિતુશ્ચેશિતવ્યાનાં કુશલાકુશલાન્વયઃ

પછી તો બધા પ્રાણી, માનવ અને દેવો, જે શાસિત થાય છે, એમના માટે જ સારા-ખરા કર્મોનું બંધન છે.

( વસંતતિલકા ) યત્પાદપઙ્‌કજપરાગનિષેવતૃપ્તા યોગપ્રભાવવિધુતાખિલકર્મબન્ધાઃ । સ્વૈરં ચરન્તિ મુનયોઽપિ ન નહ્યમાનાઃ તસ્યેચ્છયાઽઽત્તવપુષઃ કુત એવ બન્ધઃ

જે મહાનુભાવો ભગવાનના પાવન ચરણરજની સેવા કરીને તૃપ્ત થાય છે અને યોગશક્તિથી બધાં કર્મબંધન તોડી નાખે છે, એવા મુનિઓ કોઈના રોકાણ વિના સ્વચ્છંદ ફરે છે; તો જેના ઈચ્છાથી શરીર ધારણ કર્યું હોય, તેને ક્યાંથી કોઈ બંધન રહી શકે?

( અનુષ્ટુપ્ ) ગોપીનાં તત્પતીનાં ચ સર્વેષામેવ દેહિનામ્ । યોઽન્તશ્ચરતિ સોઽધ્યક્ષઃ ક્રીડનેનેહ દેહભાક્

જે સર્વ જીવોમાં, ગોપીઓમાં, તેમના પતિઓમાં અને દરેક દેહધારીમાં અંતરમાં વસે છે, એ સર્વનું દ્રષ્ટા છે અને આ જગતમાં દેહ ધારણ કરીને રમે છે.

અનુગ્રહાય ભૂતાનાં માનુષં દેહમાસ્થિતઃ । ભજતે તાદૃશીઃ ક્રીડ યાઃ શ્રુત્વા તત્પરો ભવેત્

જીવો પર કૃપા કરવા માટે ભગવાને માનવદેહ ધારણ કર્યો છે અને એવી લીલાઓ કરે છે કે જેને સાંભળીને મનુષ્ય ભગવાનમાં તત્પર થઇ જાય છે.

નાસૂયન્ ખલુ કૃષ્ણાય મોહિતાસ્તસ્ય માયયા । મન્યમાનાઃ સ્વપાર્શ્વસ્થાન્ સ્વાન્ સ્વાન્ દારાન્ વ્રજૌકસઃ

વ્રજવાસીઓ ભગવાનની માયાથી મોહિત થઈને કૃષ્ણ પર કદી ઈર્ષ્યા કરતા નહોતા, તેઓ પોતાના પાસે બેઠેલા ને જ પોતાના પતિ માને બેઠા હતા.

બ્રહ્મરાત્ર ઉપાવૃત્તે વાસુદેવાનુમોદિતાઃ । અનિચ્છન્ત્યો યયુર્ગોપ્યઃ સ્વગૃહાન્ ભગવત્પ્રિયાઃ

બ્રહ્માની રાત્રિ પૂરી થતાં, ભગવાનને પ્રિય એવી ગોપીઓ, વસુદેવની મંજૂરીથી, મનમાં ઈચ્છા ન હોવા છતાં પોતાના ઘરો તરફ પરત ફરી ગઈ.

( વસંતતિલકા ) વિક્રીડિતં વ્રજવધૂભિરિદં ચ વિષ્ણોઃ શ્રદ્ધાન્વિતોઽનુશ્રૃણુયાદથ વર્ણયેદ્યઃ । ભક્તિં પરાં ભગવતિ પ્રતિલભ્ય કામં હૃદ્રોગમાશ્વપહિનોત્યચિરેણ ધીરઃ

જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રજની સ્ત્રીઓ અને વિષ્ણુની આ રમણીઓને સાંભળે કે વર્ણવે, તે ભગવાનમાં પરમ ભક્તિ પામે છે અને ધીરજવાળો મનુષ્ય હૃદયનો કામરોગ ટૂંક સમયમાં દૂર કરી નાખે છે.