શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સત્યં શૌચં દયા મૌનં બુદ્ધિઃ શ્રીર્હ્રીર્યશઃ ક્ષમા । શમો દમો ભગશ્ચેતિ યત્સઙ્ગાદ્યાતિ સઙ્ક્ષયમ્

સત્ય, પવિત્રતા, દયા, મૌન, બુદ્ધિ, લક્ષ્મી, લાજ, યશ, ક્ષમા, શાંતિ, સંયમ અને સમૃદ્ધિ—આ બધું દુર્ગુણવાળાઓની સાથે રહેવાથી ધીરે ધીરે ઘટી જાય છે.

તેષ્વશાન્તેષુ મૂઢેષુ ખણ્ડિતાત્મસ્વસાધુષુ । સઙ્ગં ન કુર્યાચ્છોચ્યેષુ યોષિત્ ક્રીડામૃગેષુ ચ

જે લોકો અશાંત, મૂર્ખ, હિંમત હારેલા કે દુશીલ છે, કે જે દયનીય છે, કે રમણિય સ્ત્રીઓ જેવાં છે, એમની સાથે કદી સંગ ન કરવો.

ન તથાસ્ય ભવેન્મોહો બન્ધશ્ચાન્યપ્રસઙ્ગતઃ । યોષિત્સઙ્ગાત્ યથા પુંસો યથા તત્સઙ્‌ગિસઙ્ગતઃ

બીજાઓની સાથે રહેવાથી જેટલું મોહ અને બંધન થતું નથી, તેટલું સ્ત્રીના સંગથી થાય છે; અને એથી પણ વધારે, જે સ્ત્રીપ્રેમમાં લિપ્ત છે, એમના સંગથી થાય છે.

પ્રજાપતિઃ સ્વાં દુહિતરં દૃષ્ટ્વા તદ્ રૂપધર્ષિતઃ । રોહિદ્ભૂતાં સોઽન્વધાવદ્ ઋક્ષરૂપી હતત્રપઃ

પ્રજાપતિએ પોતાની દીકરીને જોયા અને તેના રૂપથી મોહિત થઈ ગયા; તે રોહિણીના રૂપમાં હતી અને પ્રજાપતિ લજ્જિત થઈ હરણના રૂપે તેના પાછળ દોડ્યા.

તત્સૃષ્ટસૃષ્ટસૃષ્ટેષુ કો ન્વખણ્ડિતધીઃ પુમાન્ । ઋષિં નારાયણમૃતે યોષિન્ મય્યેહ માયયા

આ વારંવાર સર્જાયેલા જીવોમાંથી, મારા જેવા સ્ત્રીરૂપે મોહક માયાથી, ઋષિ નારાયણ સિવાય બીજું કોણ છે જેનું મન કદી ડગતું નથી?

બલં મે પશ્ય માયાયાઃ સ્ત્રીમય્યા જયિનો દિશામ્ । યા કરોતિ પદાક્રાન્તાન્ ભ્રૂવિજૃમ્ભેણ કેવલમ્

મારી સ્ત્રીરૂપી માયાનું બળ જો, જે દિશાદિજયોને પણ જીતે છે; તે માત્ર ભ્રૂભંગથી જ ધરતી પર ચાલનારા વિજયીઓને વશ કરી લે છે.

સઙ્ગં ન કુર્યાત્પ્રમદાસુ જાતુ યોગસ્ય પારં પરમારુરુક્ષુઃ । મત્સેવયા પ્રતિલબ્ધાત્મલાભો વદન્તિ યા નિરયદ્વારમસ્ય

જે યોગના પરમ અવસ્થાએ પહોંચવા ઈચ્છે છે, તેણે ક્યારેય સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ ન રાખવો જોઈએ; મારી સેવા દ્વારા આત્મસ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરનારોએ કહ્યું છે કે એવો સંબંધ નરકના દ્વાર સમાન છે.

યોપયાતિ શનૈર્માયા યોષિદ્ દેવવિનિર્મિતા । તામીક્ષેતાત્મનો મૃત્યું તૃણૈઃ કૂપમિવાવૃતમ્

દેવતાઓએ રચેલી સ્ત્રીરૂપી માયા ધીમે ધીમે નજીક આવે છે; તેને એ રીતે ઓળખવી જોઈએ કે એ આત્માનું મરણ છે, જેમ ઘાસથી ઢંકાયેલું કૂવું જોખમરૂપ છે.

યાં મન્યતે પતિં મોહાન્ મન્માયામૃષભાયતીમ્ । સ્ત્રીત્વં સ્ત્રીસઙ્ગતઃ પ્રાપ્તો વિત્તાપત્યગૃહપ્રદમ્

મોહવશ પુરુષ તેને પોતાની પત્ની માને છે, જ્યારે એ તો મારી ગૌરૂપ માયા છે; સ્ત્રીસંગથી એ સ્ત્રીપણું પામે છે અને ધન, સંતાન તથા ઘરથી બંધાઈ જાય છે.

તાં આત્મનો વિજાનીયાત્ પત્યપત્યગૃહાત્મકમ્ । દૈવોપસાદિતં મૃત્યું મૃગયોર્ગાયનં યથા

પતિ, સંતાન અને ઘરરૂપ જે સ્ત્રી છે, તેને પોતાના માટે દૈવથી આવેલો મરણ સમજી લેવું જોઈએ, જેમ શિકારીનું ગીત હરણ માટે મૃત્યુરૂપ છે.

દેહેન જીવભૂતેન લોકાત્ લોકમનુવ્રજન્ । ભુઞ્જાન એવ કર્માણિ કરોત્યવિરતં પુમાન્

જીવાત્મા શરીર ધારણ કરીને એક લોકમાંથી બીજા લોકમાં ફરે છે અને સતત કર્મો કરે છે તથા તેમના ફળ ભોગવે છે.

જીવો હ્યસ્યાનુગો દેહો ભૂતેન્દ્રિયમનોમયઃ । તન્નિરોધોઽસ્ય મરણં આવિર્ભાવસ્તુ સમ્ભવઃ

જીવને અનુસરી રહેલું શરીર પાંછ તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને મનથી બનેલું છે; તેનું વિલય એ મૃત્યુ છે અને તેનું પ્રગટ થવું એ જન્મ છે.

દ્રવ્યોપલબ્ધિસ્થાનસ્ય દ્રવ્યેક્ષાયોગ્યતા યદા । તત્પઞ્ચત્વં અહંમાનાદ્ ઉત્પત્તિર્દ્રવ્યદર્શનમ્

જ્યારે દ્રવ્યને જાણવાની રીત અને તેને જોવાની ક્ષમતા નષ્ટ થાય છે, ત્યારે વિલય કહેવાય છે; અને દ્રવ્યના દર્શનથી 'હું'પણું ઉત્પન્ન થાય છે, એ જન્મ કહેવાય છે.

યથાક્ષ્ણોર્દ્રવ્યાવયવ દર્શનાયોગ્યતા યદા । તદૈવ ચક્ષુષો દ્રષ્ટુઃ દ્રષ્ટૃત્વાયોગ્યતાનયોઃ

જેમ આંખ કે તેની અંગો જોવાની ક્ષમતા ગુમાવે ત્યારે દ્રષ્ટાની દૃષ્ટિ પણ નષ્ટ થાય છે; એમ બંને અયોગ્ય થાય ત્યારે જોવું બંધ થઈ જાય છે.

તસ્માન્ન કાર્યઃ સન્ત્રાસો ન કાર્પણ્યં ન સમ્ભ્રમઃ । બુદ્ધ્વા જીવગતિં ધીરો મુક્તસઙ્ગશ્ચરેદિહ

આથી, ભય, કરુણા કે ગભરાટ રાખવો જોઈએ નહીં; આત્માની યાત્રા જાણીને, વિવેકી અને આસક્તિથી મુક્ત થઈને જીવન વિતાવવું જોઈએ.

સમ્યગ્દર્શનયા બુદ્ધ્યા યોગવૈરાગ્યયુક્તયા । માયાવિરચિતે લોકે ચરેન્ન્યસ્ય કલેવરમ્

સાચા જ્ઞાનથી યુક્ત બુદ્ધિ અને યોગ-વૈરાગ્ય સાથે, માયાથી રચાયેલા આ લોકમાં, શરીર પ્રત્યે નિરલિપ્ત રહીને જીવન જીવવું જોઈએ.

ભગવતઃ પ્રાદુર્ભાવઃ ગોપીનાં આશ્વાસનં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇતિ ગોપ્યઃ પ્રગાયન્ત્યઃ પ્રલપન્ત્યશ્ચ ચિત્રધા । રુરુદુઃ સુસ્વરં રાજન્ કૃષ્ણદર્શનલાલસાઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આમ, ગોપીઓ વિવિધ રીતે ગાઈ અને રડતી હતી; કૃષ્ણના દર્શન માટે આતુર થઈ, રાજા, તેઓ ઉંચા સ્વરે રડવા લાગી.

તાસામાવિરભૂચ્છૌરિઃ સ્મયમાનમુખામ્બુજઃ । પીતામ્બરધરઃ સ્રગ્વી સાક્ષાન્મન્મથમન્મથઃ

પછી, હરી તેમના વચ્ચે પ્રગટ થયા, તેમના મુખ પર સ્મિત હતું, પીળાં વસ્ત્રો પહેર્યા હતા, હાર ધારણ કર્યો હતો—અને તેઓ તો કામદેવને પણ મોહિત કરી દે એવા હતા.

તં વિલોક્યાગતં પ્રેષ્ઠં પ્રીત્યુત્ફુલ્લદૃશોઽબલાઃ । ઉત્તસ્થુર્યુગપત્ સર્વાઃ તન્વઃ પ્રાણમિવાગતમ્

પ્રીતાના પ્રિયતમને પાછા આવ્યા જોઈ, ગોપીઓની આંખોમાં આનંદ ફૂટ્યો; બધાજ એકસાથે ઊભી થઈ, જાણે જીવ પોતે જ શરીરમાં પાછો આવ્યો હોય.

કાચિત્ કરામ્બુજં શૌરેઃ જગૃહેઽઞ્જલિના મુદા । કાચિદ્ દધાર તદ્બાહું અંસે ચન્દનરૂષિતમ્

કોઈએ આનંદપૂર્વક શૌરીના કમળ જેવા હાથને જોડેલી હથેળીઓમાં પકડ્યા; કોઈએ ચંદન લગાવેલો તેમનો હાથ પોતાના ખભા પર રાખ્યો.

કાચિદ્ અઞ્જલિનાગૃહ્ણાત્ તન્વી તામ્બૂલચર્વિતમ્ । એકા તદઙ્‌ઘ્રિકમલં સન્તપ્તા સ્તનયોરધાત્

કોઈ સુકુમારીએ તેમની ચાવેલી પાનની વિડી જોડેલી હથેળીમાં લીધી; બીજી, તીવ્ર તરસથી, તેમના કમળ જેવા પગને પોતાના સ્તનો વચ્ચે રાખ્યો.

એકા ભ્રુકુટિમાબધ્ય પ્રેમસંરમ્ભવિહ્વલા । ઘ્નન્તીવૈક્ષત્ કટાક્ષેપૈઃ સન્દષ્ટદશનચ્છદા

એક ગોપી પ્રેમથી ઉલ્લાસિત થઈ, ભ્રૂકુટિ ચડાવી, હોઠ નીચે દાંત દબાવી, તિરસ્કારી નજરોથી જાણે માર મારી રહી હોય તેમ કૃષ્ણને જોઈ રહી હતી.

અપરાનિમિષદ્ દૃગ્ભ્યાં જુષાણા તન્મુખામ્બુજમ્ । આપીતમપિ નાતૃપ્યત્ સન્તસ્તચ્ચરણં યથા

બીજી ગોપી અવિરત આંખોથી કૃષ્ણના કમળ જેવા ચહેરા પર તાકી રહી હતી; એ જોઈને પણ એ કદી તૃપ્ત થતી ન હતી, જેમ જ્ઞાની લોકો કૃષ્ણના ચરણોમાં કદી સંતોષ પામતા નથી.

તં કાચિન્નેત્રરન્ધ્રેણ હૃદિકૃત્ય નિમીલ્ય ચ । પુલકાઙ્‌ગ્યુપગુહ્યાસ્તે યોગીવાનન્દસમ્પ્લુતા

બીજી ગોપી, આંખો મીંચી, કૃષ્ણને પોતાના હૃદયમાં ઉતારી રહી હતી અને રોમાંચિત શરીરે એમને ભેટી રહી હતી, યોગીઓ જેવો આનંદ અનુભવતી.

સર્વાસ્તાઃ કેશવાલોક પરમોત્સવનિર્વૃતાઃ । જહુર્વિરહજં તાપં પ્રાજ્ઞં પ્રાપ્ય યથા જનાઃ

બધી ગોપીઓએ કેશવના દર્શનથી પરમ આનંદ અનુભવ્યો અને વિયોગથી થયેલો દુઃખ ભૂલી ગઈ, જેમ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરનાર લોકો દુઃખ છોડે છે.

તાભિર્વિધૂતશોકાભિઃ ભગવાનચ્યુતો વૃતઃ । વ્યરોચતાધિકં તાત પુરુષઃ શક્તિભિર્યથા

શોકથી મુક્ત થયેલી ગોપીઓથી ઘેરાયેલા ભગવાન અચ્યૂત વધુ તેજસ્વી લાગ્યા, પ્રિય, જેમ શક્તિઓથી સજ્જ પુરુષ વધુ પ્રકાશે છે.

તાઃ સમાદાય કાલિન્દ્યા નિર્વિશ્ય પુલિનં વિભુઃ । વિકસત્કુન્દમન્દાર સુરભ્યનિલષટ્પદમ્

કૃષ્ણે ગોપીઓ સાથે યમુનાના રેતીલા કાંઠે પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં કુન્દ અને મંદાર ફૂલો ખીલી રહ્યા હતા, સુગંધિત પવન વહેતો અને ભમરા ગુંજતા હતા.

શરચ્ચન્દ્રાંશુસન્દોહ ધ્વસ્તદોષાતમઃ શિવમ્ । કૃષ્ણાયા હસ્તતરલા ચિતકોમલવાલુકમ્

એ સ્થળ શરદચંદ્રની કિરણોથી પ્રકાશિત, અંધકાર વિહોણું, શુભ અને કૃષ્ણના ચંચળ હાથે સ્પર્શાયેલું, નરમ અને તેજસ્વી રેતીથી ભરેલું હતું.

( મિશ્ર ) તદ્દર્શનાહ્લાદવિધૂતહૃદ્રુજો મનોરથાન્તં શ્રુતયો યથા યયુઃ । સ્વૈરુત્તરીયૈઃ કુચકુઙ્‌કુમાઙ્‌કિતૈઃ અચીક્લૃપન્નાસનમાત્મબન્ધવે

કૃષ્ણના દર્શનથી ગોપીઓના હૃદયના દુઃખ દૂર થઈ ગયા, જેમ શ્રુતિઓ મનોચાહના અંતે પહોંચે છે. પોતાનાં અંગવસ્ત્રો, જે સ્તનના કુંકુમથી રંગાયેલા હતા, એથી એમણે પોતાના પ્રિય માટે આસન તૈયાર કર્યું.