શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પુનઃ પુલિનમાગત્ય કાલિન્દ્યાઃ કૃષ્ણભાવનાઃ । સમવેતા જગુઃ કૃષ્ણં તદાગમનકાઙ્ક્ષિતાઃ ॥ 10.30.

પછી ફરીથી યમુનાના કિનારે આવી, કૃષ્ણના વિચારમાં લીન થઈને, એકઠા થઈ, કૃષ્ણના આવવાની આશા રાખી, કૃષ્ણના ગીતો ગાવા લાગ્યા.

તતોઽગ્નિમારુતૌ રાજન્ અમુઞ્ચન્મુખતો રુષા । મહીં નિર્વીરુધં કર્તું સંવર્તક ઇવાત્યયે

પછી, હે રાજા, ગુસ્સામાં તેઓએ પોતાના મોઢામાંથી અગ્નિ અને પવન છોડ્યા, જાણે યુગના અંતે સંવર્તક અગ્નિ પૃથ્વીને સુકાવી નાખે એમ.

ભસ્મસાત્ ક્રિયમાણાન્ તાન્ દ્રુમાન્ વીક્ષ્ય પિતામહઃ । આગતઃ શમયામાસ પુત્રાન્ બર્હિષ્મતો નયૈઃ

જ્યારે એ વૃક્ષો બળીને રાખ થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે પિતામહ બ્રહ્મા આવ્યા અને બર્હિષ્મતના પુત્રોને સમજાવીને શાંત કર્યા.

તત્રાવશિષ્ટા યે વૃક્ષા ભીતા દુહિતરં તદા । ઉજ્જહ્રુસ્તે પ્રચેતોભ્ય ઉપદિષ્ટાઃ સ્વયમ્ભુવા

પછી, જે વૃક્ષો બચી ગયા હતા, તેઓ ડરીને પોતાની પુત્રીને પ્રચેતસોને આપી દીધી, જેમ સ્વયંભૂએ કહ્યું હતું એમ.

તે ચ બ્રહ્મણ આદેશાન્ મારિષામુપયેમિરે । યસ્યાં મહદવજ્ઞાનાદ્ અજન્યજનયોનિજઃ

અને બ્રહ્માના આદેશથી, પ્રચેતસોએ મારીષાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી, જેના ગર્ભમાંથી, મોટા અપમાનના કારણે, સર્વજીવોના પિતા જન્મ્યા.

ચાક્ષુષે ત્વન્તરે પ્રાપ્તે પ્રાક્સર્ગે કાલવિદ્રુતે । યઃ સસર્જ પ્રજા ઇષ્ટાઃ સ દક્ષો દૈવચોદિતઃ

જ્યારે ચાક્ષુષ મન્વંતરનો સમય આવ્યો, સર્જનના આરંભે, સમયની ગતિએ, દક્ષે ઈચ્છિત પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું, કારણ કે એ દૈવથી પ્રેરિત હતા.

યો જાયમાનઃ સર્વેષાં તેજસ્તેજસ્વિનાં રુચા । સ્વયોપાદત્ત દાક્ષ્યાચ્ચ કર્મણાં દક્ષમબ્રુવન્

જે જન્મતાં જ બધાં તેજસ્વીઓમાં સૌથી વધુ તેજ ધરાવતો હતો, અને પોતાના કૌશલ્યથી, પોતાના કર્મોથી 'દક્ષ' કહેવાયો.

તં પ્રજાસર્ગરક્ષાયાં અનાદિરભિષિચ્ય ચ । યુયોજ યુયુજેઽન્યાંશ્ચ સ વૈ સર્વપ્રજાપતીન્

જે અનાદિ છે, એણે પ્રજાઓની સર્જન અને રક્ષા માટે તેને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો અને તેને તથા બીજા અનેકને સર્વ પ્રજાપતિઓ તરીકે નિયુક્ત કર્યા.

ગોપીગીતં - વિરહાર્ત ગોપીનાં ભગવદુપસ્થાનાય પ્રાર્થનમ્ - ગોપ્ય ઊચુઃ - ( શુદ્ધકામદા ) જયતિ તેઽધિકં જન્મના વ્રજઃ શ્રયત ઇન્દિરા શશ્વદત્ર હિ । દયિત દૃશ્યતાં દિક્ષુ તાવકા સ્ત્વયિ ધૃતાસવસ્ત્વાં વિચિન્વતે

ગોપીઓએ કહ્યું: તારો જન્મથી વ્રજ વધુ ફૂલ્યો છે; અહીં લક્ષ્મી સદા વસે છે. પ્રિય, તારા ભક્તો ચારે બાજુ દેખાય છે; જેમના પ્રાણ તારી ઉપર આધાર રાખે છે, એ તને શોધે છે.

શરદુદાશયે સાધુજાતસત્ સરસિજોદરશ્રીમુષા દૃશા । સુરતનાથ તેઽશુલ્કદાસિકા વરદ નિઘ્નતો નેહ કિં વધઃ

હે સારા, શરદની રાતે તારી નજરે કમળના હૃદયની સુંદરતા ચોરી લીધી છે. પ્રેમના સ્વામી, અમે તો તારી મુફત દાસીઓ છીએ; દયાળુ, અહીં અમને મારવું તને યોગ્ય લાગે છે?

વિષજલાપ્યયાદ્ વ્યાલરાક્ષસાદ્ વર્ષમારુતાદ્ વૈદ્યુતાનલાત્ । વૃષમયાત્મજાદ્ વિશ્વતો ભયાદ્ ઋષભ તે વયં રક્ષિતા મુહુઃ

પાણીના ઝેરથી, સાપરૂપ રાક્ષસથી, પવન અને વીજળીથી, અગ્નિથી, મેઘરાજાના પુત્રથી અને ચારે બાજુના ભયોથી, હે શ્રેષ્ઠ, તું અમને વારંવાર બચાવ્યું છે.

ન ખલુ ગોપીકાનન્દનો ભવાન્ અખિલદેહિનાં અન્તરાત્મદૃક્ । વિખનસાર્થિતો વિશ્વગુપ્તયે સખ ઉદેયિવાન્ સાત્વતાં કુલે

તુ માત્ર ગોપીઓનો આનંદ નથી; તું સર્વ જીવોમાં રહેલો આંતરિક સાક્ષી છે. બ્રહ્માએ વિશ્વની રક્ષા માટે તારી પ્રાર્થના કરી, અને તું સાત્વત વંશમાં મિત્ર રૂપે અવતર્યો.

વિરચિતાભયં વૃષ્ણિધૂર્ય તે ચરણમીયુષાં સંસૃતેર્ભયાત્ । કરસરોરુહં કાન્ત કામદં શિરસિ ધેહિ નઃ શ્રીકરગ્રહમ્

હે વૃષ્ણિવંશના શ્રેષ્ઠ, તારા ચરણો એ આશ્રય છે, જે સંસારના ભયથી તારા શરણે આવે છે. પ્રિય, તારા કમળ જેવા હાથો ઇચ્છા પૂરી કરે છે; તારો શુભ સ્પર્શ અમારા માથા પર રાખ.

વ્રજજનાર્તિહન્ વીર યોષિતાં નિજજનસ્મયધ્વંસનસ્મિત । ભજ સખે ભવત્ કિઙ્‌કરીઃ સ્મ નો જલરુહાનનં ચારુ દર્શય

હે વીર, વ્રજવાસીઓના દુઃખ દૂર કરનાર, તારી સ્મિતે પોતાના લોકોનો અભિમાન તોડી નાખે છે. મિત્ર, અમને તારી દાસી તરીકે સ્વીકાર અને તારો કમળ જેવું સુંદર ચહેરો અમને બતાવ.

પ્રણતદેહિનાં પાપકર્ષણં તૃણચરાનુગં શ્રીનિકેતનમ્ । ફણિફણાર્પિતં તે પદામ્બુજં કૃણુ કુચેષુ નઃ કૃન્ધિ હૃચ્છયમ્

જે તારી શરણ આવે છે, તેમના પાપો તું નાશ કરે છે; તું ગાયોને ચરાવનારનો પણ સાથી છે, તું લક્ષ્મીનો નિવાસ છે. તારા ચરણો કાળિયના ફણ પર આવ્યા; એ અમારા વક્ષ પર મૂકી, હૃદયની પીડા દૂર કર.

મધુરયા ગિરા વલ્ગુવાક્યયા બુધમનોજ્ઞયા પુષ્કરેક્ષણ । વિધિકરીરિમા વીર મુહ્યતી રધરસીધુનાપ્યાયયસ્વ નઃ

તારી મીઠી વાણી, મધુર વચનો અને જ્ઞાનભરી વાતો, હે કમળનેત્ર, અમને મોહિત કરે છે; વીર, તારા હોઠોના અમૃતથી અમને તૃપ્ત કર.

તવ કથામૃતં તપ્તજીવનં કવિભિરીડિતં કલ્મષાપહમ્ । શ્રવણમઙ્‌ગલં શ્રીમદાતતં ભુવિ ગૃણન્તિ યે ભૂરિદા જનાઃ

તારી કથાનું અમૃત દુઃખી જીવન માટે જીવનદાયી છે; કવિઓએ તેની પ્રશંસા કરી છે, તે પાપ દૂર કરે છે. તેને સાંભળવાથી શુભતા અને સમૃદ્ધિ મળે છે; જે લોકો ધરતી પર તેને ફેલાવે છે, એ સાચા દાતાર છે.

પ્રહસિતં પ્રિય પ્રેમવીક્ષણં વિહરણં ચ તે ધ્યાનમઙ્‌ગલમ્ । રહસિ સંવિદો યા હૃદિ સ્પૃશઃ કુહક નો મનઃ ક્ષોભયન્તિ હિ

પ્રિય, તારી હાસ્ય, પ્રેમભરી નજર, રમણ અને તારી સ્મૃતિ સૌ શુભ છે. ગુપ્ત વાતો, જે હૃદયને સ્પર્શે છે, હે મોહક, એ અમારો મન અશાંત કરે છે.

ચલસિ યદ્ વ્રજાચ્ચારયન્ પશૂન્ નલિનસુન્દરં નાથ તે પદમ્ । શિલતૃણાઙ્‌કુરૈઃ સીદતીતિ નઃ કલિલતાં મનઃ કાન્ત ગચ્છતિ

જ્યારે તું વ્રજમાંથી ગાયો ચરાવા જાય છે, હે નાથ, તારા કમળ જેવા પગ પથ્થર, ઘાસ અને કૂંપળો પર પડે છે; તારા વિયોગથી પીડાતું અમારું મન તારા પાછળ જાય છે, પ્રિય.

દિનપરિક્ષયે નીલકુન્તલૈઃ વનરુહાનનં બિભ્રદાવૃતમ્ । ઘનરજસ્વલં દર્શયન્ મુહુ ર્મનસિ નઃ સ્મરં વીર યચ્છસિ

દિવસના અંતે, તારા વાદળી વાળ અને વનફૂલ જેવા ચહેરા સાથે, વાદળના ધૂળથી ઢંકાઈને, તું વારંવાર દેખાય છે; હે વીર, તું અમારા હૃદયમાં પ્રેમ જગાવે છે.

પ્રણતકામદં પદ્મજાર્ચિતં ધરણિમણ્ડનં ધ્યેયમાપદિ । ચરણપઙ્‌કજં શન્તમં ચ તે રમણ નઃ સ્તનેષ્વર્પયાધિહન્

જે તારા ચરણો વંદન કરનારની ઈચ્છા પૂરી કરે છે, લક્ષ્મી પણ તેની પૂજા કરે છે, ધરતીનો શોભા છે, દુઃખમાં ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે અને શાંતિ આપે છે; પ્રિય, એ અમારા વક્ષ પર મૂકી, દુઃખ દૂર કર.

સુરતવર્ધનં શોકનાશનં સ્વરિતવેણુના સુષ્ઠુ ચુમ્બિતમ્ । ઇતરરાગવિસ્મારણં નૃણાં વિતર વીર નસ્તેઽધરામૃતમ્

તારા હોઠો, જે મીઠી વાંસળીથી ચુંબિત છે, પ્રેમ વધારશે અને શોક નાશ કરશે, લોકોના બીજા બધા રાગ ભૂલાવી દેશે; હે વીર, અમને તારા હોઠોના અમૃત આપ.

અટતિ યદ્ ભવાનહ્નિ કાનનં ત્રુટિર્યુગાયતે ત્વામપશ્યતામ્ । કુટિલકુન્તલં શ્રીમુખં ચ તે જડ ઉદીક્ષતાં પક્ષ્મકૃદ્ દૃશામ્

જ્યારે તું દિવસે વનમાં ફરે છે, ત્યારે તને ન જોઈ શકનારને એક ક્ષણ પણ યુગ સમાન લાગે છે; તારા વાળની લટ અને સુંદર ચહેરો, જેમની આંખો મંદ છે, તેઓના પાંપણથી છુપાઈ જાય છે.

પતિસુતાન્વયભ્રાતૃબાન્ધવાન્ અતિવિલઙ્‌ઘ્ય તેઽન્ત્યચ્યુતાગતાઃ । ગતિવિદસ્તવોદ્ગીતમોહિતાઃ કિતવ યોષિતઃ કસ્ત્યજેન્નિશિ

પતિ, સંતાન, કુટુંબ, ભાઈ અને સગા બધાને છોડી, અમે અંતે તારા શરણે આવી છીએ, હે અચ્યુત. તારી ગતિ જાણીને, તારી ગાનથી મોહિત થઈ, કઈ સ્ત્રી રાતે ઘરે પાછી જાય?

રહસિ સંવિદં હૃચ્છયોદયં પ્રહસિતાનનં પ્રેમવીક્ષણમ્ । બૃહદુરઃ શ્રિયો વીક્ષ્ય ધામ તે મુહુરતિસ્પૃહા મુહ્યતે મનઃ

ગુપ્ત વાતો, હૃદયમાં ઉઠતો પ્રેમ, તારો હસતો ચહેરો, પ્રેમભરી નજર અને તારા વિશાળ છાતીની કાંતિ, હે શ્રીનિધિ, વારંવાર અમારું મન તરસાવશે અને મોહિત કરશે.

વ્રજવનૌકસાં વ્યક્તિરઙ્‌ગ તે વૃજિનહન્ત્ર્યલં વિશ્વમઙ્‌ગલમ્ । ત્યજ મનાક્ ચ નસ્ત્વત્સ્પૃહાત્મનાં સ્વજનહૃદ્રુજાં યન્નિષૂદનમ્

વ્રજના વતનવાસીઓ માટે, તું તો શુભતાનો જીવંત સ્વરૂપ છે. તારી હાજરી માત્રે જ બધાં દુઃખો દૂર થઈ જાય છે અને આખા જગતમાં કલ્યાણ ફેલાય છે. હે પ્રભુ, અમારાં દિલમાં તારી લાગણીથી પીડાતા લોકો પાસેથી, તું થોડીક ક્ષણ માટે પણ દૂર થા, કેમ કે તારી વિયોગની વેદનાનો ઈલાજ પણ તારી अनुपસ્થિતિ જ છે.

( વસંતતિલકા ) યત્તે સુજાતચરણામ્બુરુહં સ્તનેષુ ભીતાઃ શનૈઃ પ્રિય દધીમહિ કર્કશેષુ । તેનાટવીમટસિ તદ્ વ્યથતે ન કિં સ્વિત્ કૂર્પાદિભિર્ભ્રમતિ ધીર્ભવદાયુષાં નઃ

હે પ્રિય, તારા સુંદર કમળ જેવા પગ અમારે છાતી પર ધીમે ધીમે મૂકીયે છીએ, છતાં અમને એના કઠિનપણાનો ડર રહે છે. કદાચ એ માટે જ તું જંગલમાં ફરતો હોય છે? તારા પગને કાંટા અને પથ્થરો પર ચાલવાથી દુઃખ થતું નથી? અમારું મન તો તારા પ્રેમથી જ જીવતું રહે છે અને તારા વિના ક્યાંય ભટકે નહીં.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે રાસક્રીડાયાં ગોપીગીતં નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના પ્રથમ ભાગમાં, રાસક્રીડામાં 'ગોપીગીત' નામે એકત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

રામપત્ન્યશ્ચ તદ્દેહં ઉપગુહ્યાગ્નિમાવિશન્ । વસુદેવપત્ન્યસ્તદ્ગાત્રં પ્રદ્યુમ્નાદીન્ હરેઃ સ્નુષાઃ । કૃષ્ણપત્ન્યોઽવિશન્નગ્નિં રુક્મિણ્યાદ્યાઃ તદાત્મિકાઃ

રામની પત્નીઓએ તેમના પતિના શરીરને ભેટી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો. વસુદેવની પત્નીઓ અને હરિના પુત્રો જેવી કે પ્રદ્યુમ્નની વહુઓએ પણ એ જ રીતે કર્યું. કૃષ્ણની પત્નીઓ, જેમના મુખ્યમાં રુક્મિણી હતી, એ પણ કૃષ્ણમાં એકરૂપ થઈને અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ.