શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇમાન્યધિકમગ્નાનિ પદાનિ વહતો વધૂમ્ । ગોપ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય ભારાક્રાન્તસ્ય કામિનઃ । અત્રાવરોપિતા કાન્તા પુષ્પહેતોર્મહાત્મના ॥ 10.30.

જુઓ ગોપીઓ, અહીં પગલાં વધુ દબાયેલા છે—કૃષ્ણ પ્રેમથી ભારવાન થઈને પોતાની પ્રિયાને ઉંચકી લઈ જાય છે; અહીં મહાન આત્માએ ફૂલો લેવા માટે પ્રિયાને નીચે મૂકેલી.

અત્ર પ્રસૂનાવચયઃ પ્રિયાર્થે પ્રેયસા કૃતઃ । પ્રપદાક્રમણ એતે પશ્યતાસકલે પદે ॥ 10.30.

અહીં, પોતાના પ્રિય માટે કૃષ્ણે ફૂલો તોડ્યા છે; જુઓ, દરેક પગલાં પર સ્પષ્ટ પગચિહ્નો દેખાય છે.

કેશપ્રસાધનં ત્વત્ર કામિન્યાઃ કામિના કૃતમ્ । તાનિ ચૂડયતા કાન્તામુપવિષ્ટમિહ ધ્રુવમ્ ॥ 10.30.

અહીં કોઈ પ્રેમીએ પોતાની પ્રિયાની વાળ ગોઠવી હતી; તે અહીં બેઠી હતી ત્યારે તેણે પ્રેમથી તેના વાળ શણગારી દીધા હતા.

રેમે તયા ચાત્મરત આત્મારામોઽપ્યખણ્ડિતઃ । કામિનાં દર્શયન્ દૈન્યં સ્ત્રીણાં ચૈવ દુરાત્મતામ્ ॥ 10.30.

જ્યારે પોતે સંપૂર્ણ તૃપ્ત અને સુખી હતો, ત્યારે પણ તેણે તેના સાથે આનંદ માણ્યો, જેથી પ્રેમીઓની બેચેની અને સ્ત્રીઓની ચંચળતા દેખાય.

ઇત્યેવં દર્શયન્ત્યસ્તાશ્ચેરુર્ગોપ્યો વિચેતસઃ । યાં ગોપીમનયત્કૃષ્ણો વિહાયાન્યાઃ સ્ત્રિયો વને ॥ 10.30.

આ રીતે વાતો કરતા ગોપીઓ ગૂંચવાઈને અહીં-ત્યાં ફરતી રહી; અને જે ગોપીને કૃષ્ણે બધી સ્ત્રીઓને વનમાં છોડી ને સાથે લઈ ગયા—

સા ચ મેને તદાત્માનં વરિષ્ઠં સર્વયોષિતામ્ । હિત્વા ગોપીઃ કામયાના મામસૌ ભજતે પ્રિયઃ ॥ 10.30.

તે ગોપીએ એ સમજ્યું કે, 'હવે તો હું બધામાં શ્રેષ્ઠ છું; કૃષ્ણે બધી ગોપીઓને છોડી ને મને પસંદ કરી છે, હવે એ માત્ર મને જ પ્રેમ કરે છે.'

તતો ગત્વા વનોદ્દેશં દૃપ્તા કેશવમબ્રવીત્ । ન પારયેઽહં ચલિતું નય માં યત્ર તે મનઃ ॥ 10.30.

પછી જ્યારે તેઓ વનમાં એક જગ્યાએ પહોંચ્યા, ત્યારે એ ગોપી ગર્વથી કેશવને બોલી, 'હવે હું વધુ ચાલીને શકી નથી, મને જ્યાં તારો મન થાય ત્યાં લઈ જા.'

એવમુક્તઃ પ્રિયામાહ સ્કન્ધ આરુહ્યતામિતિ । તતશ્ચાન્તર્દધે કૃષ્ણઃ સા વધૂરન્વતપ્યત ॥ 10.30.

એવું સાંભળીને પ્રિયએ કહ્યું, 'મારા ખભા પર ચડી જા.' પણ પછી કૃષ્ણ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા અને એ ગોપી એકલી રહી ગઈ અને દુઃખી થઈ.

હા નાથ રમણ પ્રેષ્ઠ ક્વાસિ ક્વાસિ મહાભુજ । દાસ્યાસ્તે કૃપણાયા મે સખે દર્શય સન્નિધિમ્ ॥ 10.30.

'હાય નાથ, હાય પ્રિય, હાય સૌથી વહાલા! તું ક્યાં છે, તું ક્યાં છે, મહાબાહુ? હે મિત્ર, તારી ગરીબ દાસીને તું તારો દર્શન આપ.'

શ્રીશુક ઉવાચ અન્વિચ્છન્ત્યો ભગવતો માર્ગં ગોપ્યોઽવિદૂરિતઃ । દદૃશુઃ પ્રિયવિશ્લેષાન્મોહિતાં દુઃખિતાં સખીમ્ ॥ 10.30.

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના પગલાં શોધતી ગોપીઓ, કૃષ્ણ ક્યાં ગયા એ જાણ્યા વિના, પોતાના પ્રિયથી વિયોગમાં મૂર્છિત અને દુઃખી થયેલી પોતાની સખીને જોઈ.

તયા કથિતમાકર્ણ્ય માનપ્રાપ્તિં ચ માધવાત્ । અવમાનં ચ દૌરાત્મ્યાદ્વિસ્મયં પરમં યયુઃ ॥ 10.30.

તે ગોપી પાસેથી જે બન્યું તે સાંભળીને—એનો અભિમાન, માધવનું વર્તન અને પોતે અપમાનિત થઈ એ—બધી ગોપીઓ ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ.

તતોઽવિશન્ વનં ચન્દ્ર જ્યોત્સ્ના યાવદ્વિભાવ્યતે । તમઃ પ્રવિષ્ટમાલક્ષ્ય તતો નિવવૃતુઃ સ્ત્રિયઃ ॥ 10.30.

પછી તેઓ ચાંદની પ્રકાશ રહે ત્યાં સુધી વનમાં ગઈ; પણ જ્યારે અંધારું થયું, ત્યારે બધી સ્ત્રીઓ પાછી ફરી ગઈ.

તન્મનસ્કાસ્તદલાપાસ્તદ્વિચેષ્ટાસ્તદાત્મિકાઃ । તદ્ગુણાનેવ ગાયન્ત્યો નાત્મગારાણિ સસ્મરુઃ ॥ 10.30.

તેમના મનમાં કૃષ્ણ, વાતોમાં કૃષ્ણ, ચાલચાલનમાં કૃષ્ણ અને આખા હૃદયમાં કૃષ્ણ જ હતો; કૃષ્ણના ગુણો જ ગાતા, પોતાના ઘરની તો યાદ પણ ન રહી.

પુનઃ પુલિનમાગત્ય કાલિન્દ્યાઃ કૃષ્ણભાવનાઃ । સમવેતા જગુઃ કૃષ્ણં તદાગમનકાઙ્ક્ષિતાઃ ॥ 10.30.

પછી ફરીથી યમુનાના કિનારે આવી, કૃષ્ણના વિચારમાં લીન થઈને, એકઠા થઈ, કૃષ્ણના આવવાની આશા રાખી, કૃષ્ણના ગીતો ગાવા લાગ્યા.

તતોઽગ્નિમારુતૌ રાજન્ અમુઞ્ચન્મુખતો રુષા । મહીં નિર્વીરુધં કર્તું સંવર્તક ઇવાત્યયે

પછી, હે રાજા, ગુસ્સામાં તેઓએ પોતાના મોઢામાંથી અગ્નિ અને પવન છોડ્યા, જાણે યુગના અંતે સંવર્તક અગ્નિ પૃથ્વીને સુકાવી નાખે એમ.

ભસ્મસાત્ ક્રિયમાણાન્ તાન્ દ્રુમાન્ વીક્ષ્ય પિતામહઃ । આગતઃ શમયામાસ પુત્રાન્ બર્હિષ્મતો નયૈઃ

જ્યારે એ વૃક્ષો બળીને રાખ થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે પિતામહ બ્રહ્મા આવ્યા અને બર્હિષ્મતના પુત્રોને સમજાવીને શાંત કર્યા.

તત્રાવશિષ્ટા યે વૃક્ષા ભીતા દુહિતરં તદા । ઉજ્જહ્રુસ્તે પ્રચેતોભ્ય ઉપદિષ્ટાઃ સ્વયમ્ભુવા

પછી, જે વૃક્ષો બચી ગયા હતા, તેઓ ડરીને પોતાની પુત્રીને પ્રચેતસોને આપી દીધી, જેમ સ્વયંભૂએ કહ્યું હતું એમ.

તે ચ બ્રહ્મણ આદેશાન્ મારિષામુપયેમિરે । યસ્યાં મહદવજ્ઞાનાદ્ અજન્યજનયોનિજઃ

અને બ્રહ્માના આદેશથી, પ્રચેતસોએ મારીષાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી, જેના ગર્ભમાંથી, મોટા અપમાનના કારણે, સર્વજીવોના પિતા જન્મ્યા.

ચાક્ષુષે ત્વન્તરે પ્રાપ્તે પ્રાક્સર્ગે કાલવિદ્રુતે । યઃ સસર્જ પ્રજા ઇષ્ટાઃ સ દક્ષો દૈવચોદિતઃ

જ્યારે ચાક્ષુષ મન્વંતરનો સમય આવ્યો, સર્જનના આરંભે, સમયની ગતિએ, દક્ષે ઈચ્છિત પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું, કારણ કે એ દૈવથી પ્રેરિત હતા.

યો જાયમાનઃ સર્વેષાં તેજસ્તેજસ્વિનાં રુચા । સ્વયોપાદત્ત દાક્ષ્યાચ્ચ કર્મણાં દક્ષમબ્રુવન્

જે જન્મતાં જ બધાં તેજસ્વીઓમાં સૌથી વધુ તેજ ધરાવતો હતો, અને પોતાના કૌશલ્યથી, પોતાના કર્મોથી 'દક્ષ' કહેવાયો.

તં પ્રજાસર્ગરક્ષાયાં અનાદિરભિષિચ્ય ચ । યુયોજ યુયુજેઽન્યાંશ્ચ સ વૈ સર્વપ્રજાપતીન્

જે અનાદિ છે, એણે પ્રજાઓની સર્જન અને રક્ષા માટે તેને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો અને તેને તથા બીજા અનેકને સર્વ પ્રજાપતિઓ તરીકે નિયુક્ત કર્યા.

ગોપીગીતં - વિરહાર્ત ગોપીનાં ભગવદુપસ્થાનાય પ્રાર્થનમ્ - ગોપ્ય ઊચુઃ - ( શુદ્ધકામદા ) જયતિ તેઽધિકં જન્મના વ્રજઃ શ્રયત ઇન્દિરા શશ્વદત્ર હિ । દયિત દૃશ્યતાં દિક્ષુ તાવકા સ્ત્વયિ ધૃતાસવસ્ત્વાં વિચિન્વતે

ગોપીઓએ કહ્યું: તારો જન્મથી વ્રજ વધુ ફૂલ્યો છે; અહીં લક્ષ્મી સદા વસે છે. પ્રિય, તારા ભક્તો ચારે બાજુ દેખાય છે; જેમના પ્રાણ તારી ઉપર આધાર રાખે છે, એ તને શોધે છે.

શરદુદાશયે સાધુજાતસત્ સરસિજોદરશ્રીમુષા દૃશા । સુરતનાથ તેઽશુલ્કદાસિકા વરદ નિઘ્નતો નેહ કિં વધઃ

હે સારા, શરદની રાતે તારી નજરે કમળના હૃદયની સુંદરતા ચોરી લીધી છે. પ્રેમના સ્વામી, અમે તો તારી મુફત દાસીઓ છીએ; દયાળુ, અહીં અમને મારવું તને યોગ્ય લાગે છે?

વિષજલાપ્યયાદ્ વ્યાલરાક્ષસાદ્ વર્ષમારુતાદ્ વૈદ્યુતાનલાત્ । વૃષમયાત્મજાદ્ વિશ્વતો ભયાદ્ ઋષભ તે વયં રક્ષિતા મુહુઃ

પાણીના ઝેરથી, સાપરૂપ રાક્ષસથી, પવન અને વીજળીથી, અગ્નિથી, મેઘરાજાના પુત્રથી અને ચારે બાજુના ભયોથી, હે શ્રેષ્ઠ, તું અમને વારંવાર બચાવ્યું છે.

ન ખલુ ગોપીકાનન્દનો ભવાન્ અખિલદેહિનાં અન્તરાત્મદૃક્ । વિખનસાર્થિતો વિશ્વગુપ્તયે સખ ઉદેયિવાન્ સાત્વતાં કુલે

તુ માત્ર ગોપીઓનો આનંદ નથી; તું સર્વ જીવોમાં રહેલો આંતરિક સાક્ષી છે. બ્રહ્માએ વિશ્વની રક્ષા માટે તારી પ્રાર્થના કરી, અને તું સાત્વત વંશમાં મિત્ર રૂપે અવતર્યો.

વિરચિતાભયં વૃષ્ણિધૂર્ય તે ચરણમીયુષાં સંસૃતેર્ભયાત્ । કરસરોરુહં કાન્ત કામદં શિરસિ ધેહિ નઃ શ્રીકરગ્રહમ્

હે વૃષ્ણિવંશના શ્રેષ્ઠ, તારા ચરણો એ આશ્રય છે, જે સંસારના ભયથી તારા શરણે આવે છે. પ્રિય, તારા કમળ જેવા હાથો ઇચ્છા પૂરી કરે છે; તારો શુભ સ્પર્શ અમારા માથા પર રાખ.

વ્રજજનાર્તિહન્ વીર યોષિતાં નિજજનસ્મયધ્વંસનસ્મિત । ભજ સખે ભવત્ કિઙ્‌કરીઃ સ્મ નો જલરુહાનનં ચારુ દર્શય

હે વીર, વ્રજવાસીઓના દુઃખ દૂર કરનાર, તારી સ્મિતે પોતાના લોકોનો અભિમાન તોડી નાખે છે. મિત્ર, અમને તારી દાસી તરીકે સ્વીકાર અને તારો કમળ જેવું સુંદર ચહેરો અમને બતાવ.

પ્રણતદેહિનાં પાપકર્ષણં તૃણચરાનુગં શ્રીનિકેતનમ્ । ફણિફણાર્પિતં તે પદામ્બુજં કૃણુ કુચેષુ નઃ કૃન્ધિ હૃચ્છયમ્

જે તારી શરણ આવે છે, તેમના પાપો તું નાશ કરે છે; તું ગાયોને ચરાવનારનો પણ સાથી છે, તું લક્ષ્મીનો નિવાસ છે. તારા ચરણો કાળિયના ફણ પર આવ્યા; એ અમારા વક્ષ પર મૂકી, હૃદયની પીડા દૂર કર.

મધુરયા ગિરા વલ્ગુવાક્યયા બુધમનોજ્ઞયા પુષ્કરેક્ષણ । વિધિકરીરિમા વીર મુહ્યતી રધરસીધુનાપ્યાયયસ્વ નઃ

તારી મીઠી વાણી, મધુર વચનો અને જ્ઞાનભરી વાતો, હે કમળનેત્ર, અમને મોહિત કરે છે; વીર, તારા હોઠોના અમૃતથી અમને તૃપ્ત કર.