શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એવં ક્રિયાયોગપથૈઃ પુમાન્વૈદિકતાન્ત્રિકૈઃ । અર્ચન્ ઉભયતઃ સિદ્ધિં મત્તો વિન્દત્યભીપ્સિતામ્

આ રીતે, વૈદિક અને તાંત્રિક માર્ગે, કર્મ અને યોગથી પૂજા કરનારને બંને રીતે મારી પાસેથી ઇચ્છિત સિદ્ધિ મળે છે.

મદર્ચાં સમ્પ્રતિષ્ઠાપ્ય મન્દિરં કારયેદ્ દૃઢમ્ । પુષ્પોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ પૂજાયાત્રોત્સવાશ્રિતાન્

મારી મૂર્તિ સ્થાપી, મજબૂત મંદિર બનાવવું જોઈએ; ત્યાં પૂજા અને ઉત્સવ માટે સુંદર ફૂલબાગ પણ તૈયાર કરવું જોઈએ.

પૂજાદીનાં પ્રવાહાર્થં મહાપર્વસ્વથાન્વહમ્ । ક્ષેત્રાપણપુરગ્રામાન્ દત્ત્વા મત્સાર્ષ્ટિતામિયાત્

પૂજા અને અન્ય વિધિઓ સતત ચાલે, મહોત્સવો અને રોજિંદા માટે, ખેતરો, દુકાનો, ગામડાં અને શહેરો અર્પણ કરીને, મારી લોકપ્રાપ્તિ થાય છે.

પ્રતિષ્ઠયા સાર્વભૌમં સદ્મના ભુવનત્રયમ્ । પૂજાદિના બ્રહ્મલોકં ત્રિભિર્મત્સામ્યતામિયાત્

પ્રતિષ્ઠાથી ત્રણેય લોકમાં રાજા બને છે; પૂજા વગેરેથી બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કરે છે અને ત્રણ રીતે મારી સમાનતા પામે છે.

મામેવ નૈરપેક્ષ્યેણ ભક્તિયોગેન વિન્દતિ । ભક્તિયોગં સ લભતે એવં યઃ પૂજયેત મામ્

માત્ર નિષ્કામ ભક્તિયોગથી મને પ્રાપ્ત કરે છે; આમ જે મારી પૂજા કરે છે, તેને ભક્તિનો માર્ગ મળે છે.

યઃ સ્વદત્તાં પરૈર્દત્તાં હરેત સુરવિપ્રયોઃ । વૃત્તિં સ જાયતે વિડ્ભુગ્ વર્ષાણાં અયુતાયુતમ્

જે પોતે કે બીજાએ દેવતા કે બ્રાહ્મણ માટે આપેલું જીવનનિર્વાહનું દાન લઈ જાય છે, તે લાખો વર્ષ સુધી ગંધગી ખાવા વાળો બને છે.

કર્તુશ્ચ સારથેહેતોઃ અનુમોદિતુરેવ ચ । કર્મણાં ભાગિનઃ પ્રેત્ય ભૂયો ભૂયસિ તત્ફલમ્

કર્મકર્તા, મુખ્ય હિત અને મંજૂર કરનાર—આ સર્વેને, મૃત્યુ પછી, તે કર્મોના ફળમાં વારંવાર મોટો ભાગ મળે છે.

વિકાલેઽવગાહનાદ્ વરુણદૂતેન વરુણાલયં નીતસ્ય નંદસ્ય ભગવતા પુનરનયનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એકાદશ્યાં નિરાહારઃ સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્ । સ્નાતું નન્દસ્તુ કાલિન્દ્યાં દ્વાદશ્યાં જલમાવિશત્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એકાદશી દિવસે, નંદબાબા ઉપવાસ કરીને જનાર્દનની પૂજા કરે છે; દ્વાદશી દિવસે, તેઓ કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરવા જળમાં પ્રવેશે છે.

તં ગૃહીત્વાનયદ્ ભૃત્યો વરુણસ્યાસુરોઽન્તિકમ્ । અવજ્ઞાયાસુરીં વેલાં પ્રવિષ્ટમુદકં નિશિ

રાત્રે અસુર સીમા અવગણીને જળમાં પ્રવેશ્યા માટે, વરુણના એક દાસે તેમને પકડીને વરુણ પાસે લઈ ગયો.

ચુક્રુશુસ્તમપશ્યન્તઃ કૃષ્ણ રામેતિ ગોપકાઃ । ભગવાંસ્તદુપશ્રુત્ય પિતરં વરુણાહૃતમ્ । તદન્તિકં ગતો રાજન્ સ્વાનામભયદો વિભુઃ

ગોપાળોએ જ્યારે કૃષ્ણ અને રામને દેખી શક્યા નહીં, ત્યારે તેઓ રડતાં બોલ્યા, 'કૃષ્ણ! રામ!' ભગવાને પોતાના પિતાને વરુણે લઈ ગયો છે એ વાત સાંભળી, હે રાજા, પોતાના લોકોને નિર્ભયતા આપનાર સર્વશક્તિમાન કૃષ્ણ એ જગ્યાએ પહોંચ્યા.

પ્રાપ્તં વીક્ષ્ય હૃષીકેશં લોકપાલઃ સપર્યયા । મહત્યા પૂજયિત્વાઽઽહ તદ્દર્શનમહોત્સવઃ

હૃષીકેશને આવ્યા જોઈને લોકપાલે ખૂબ આદરથી તેમનું સ્વાગત કર્યું, ભવ્ય રીતે પૂજા કરી અને તેમને જોઈને આનંદથી બોલ્યા.

શ્રીવરુણ ઉવાચ - અદ્ય મે નિભૃતો દેહો અદ્યૈવાર્થોઽધિગતઃ પ્રભો । ત્વત્પાદભાજો ભગવન્ અવાપુઃ પારમધ્વનઃ

શ્રી વરુણે કહ્યું: 'આજે મારું મન શાંત થયું છે; આજે, પ્રભુ, મારું જીવન સફળ થયું. તમારા ચરણોમાં ભક્તિ ધરાવનારા, ભગવાન, જીવનમાર્ગના અંતે પહોંચી ગયા છે.'

નમસ્તુભ્યં ભગવતે બ્રહ્મણે પરમાત્મને । ન યત્ર શ્રૂયતે માયા લોકસૃષ્ટિવિકલ્પના

તમને વંદન છે, હે ભગવાન, હે બ્રહ્મા, હે પરમાત્મા, જ્યાં માયા કે જગતની કલ્પના સાંભળાતી નથી.

અજાનતા મામકેન મૂઢેનાકાર્યવેદિના । આનીતોઽયં તવ પિતા તદ્ ભવાન્ ક્ષન્તુમર્હતિ

મારી અજ્ઞાનતા અને મૂર્ખાઈથી, શું કરવું ન જોઈએ એ જાણ્યા વિના, તમારા પિતાને અહીં લાવ્યો છું; કૃપા કરીને આ ભૂલને માફ કરો.

મમાપ્યનુગ્રહં કૃષ્ણ કર્તું અર્હસ્યશેષદૃક્ । ગોવિન્દ નીયતામેષ પિતા તે પિતૃવત્સલ

હે કૃષ્ણ, સર્વને જાણનારા, તમે મારા પર પણ કૃપા કરવા યોગ્ય છો. હે ગોવિંદ, પિતાને પ્રેમ કરનાર, તમારો પિતા પાછો લઈ જાઓ.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં પ્રસાદિતઃ કૃષ્ણો ભગવાન્ ઈશ્વરેશ્વરઃ । આદાયાગાત્ સ્વપિતરં બન્ધૂનાં ચાવહન્ મુદમ્

શ્રી શુકદેવ કહે છે: આમ પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન કૃષ્ણ, ઈશ્વરોનાં ઈશ્વર, પોતાના પિતાને લઈને પાછા ગયા અને બંધુઓને આનંદ આપ્યો.

નન્દસ્ત્વતીન્દ્રિયં દૃષ્ટ્વા લોકપાલમહોદયમ્ । કૃષ્ણે ચ સન્નતિં તેષાં જ્ઞાતિભ્યો વિસ્મિતોઽબ્રવીત્

નંદબાબાએ લોકપાલની અદભુત મહિમા અને કૃષ્ણ માટે તેમની વિનમ્રતા જોઈ, તો આશ્ચર્યચકિત થઈને પોતાના સગાઓને કહ્યું.

તે ચૌત્સુક્યધિયો રાજન્ મત્વા ગોપાસ્તમીશ્વરમ્ । અપિ નઃ સ્વગતિં સૂક્ષ્માં ઉપાધાસ્યદધીશ્વરઃ

ગોપાળઓ, હે રાજા, ઉત્સુક મનથી વિચારી રહ્યા હતા: 'શું આ ભગવાન આપણને આપણું સાચું સ્થાન બતાવશે?'

ઇતિ સ્વાનાં સ ભગવાન્ વિજ્ઞાયાખિલદૃક્ સ્વયમ્ । સઙ્‌કલ્પસિદ્ધયે તેષાં કૃપયૈતદચિન્તયત્

ભગવાને પોતાના લોકોના મનની વાત જાણી, તેમની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે, દયાથી આ વિચાર કર્યો.

જનો વૈ લોક એતસ્મિન્ અવિદ્યાકામકર્મભિઃ । ઉચ્ચાવચાસુ ગતિષુ ન વેદ સ્વાં ગતિં ભ્રમન્

આ જગતમાં લોકો અજ્ઞાન, ઇચ્છા અને કર્મથી ભટકતા રહે છે, ઊંચા-નીચા માર્ગે ફરતા, પણ પોતાનું સાચું સ્થાન જાણતા નથી.

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભગવાન્ મહાકારુણિકો હરિઃ । દર્શયામાસ લોકં સ્વં ગોપાનાં તમસઃ પરમ્

આ રીતે વિચાર કરીને, મહાદયાળુ ભગવાન હરિએ ગોપાળોને પોતાનું પ્રકાશમય લોક, અંધકારથી પર, દર્શાવ્યું.

સત્યં જ્ઞાનમનન્તં યદ્ બ્રહ્મ જ્યોતિઃ સનાતનમ્ । યદ્ધિ પશ્યન્તિ મુનયો ગુણાપાયે સમાહિતાઃ

જે સત્ય, જ્ઞાન અને અનંત છે, એ બ્રહ્મા, શાશ્વત પ્રકાશ, જે ઋષિઓ ગુણો શાંત થઈ જાય ત્યારે એકાગ્ર ચિત્તે અનુભવે છે.

તે તુ બ્રહ્મહ્રદં નીતા મગ્નાઃ કૃષ્ણેન ચોદ્‌ધૃતાઃ । દદૃશુર્બ્રહ્મણો લોકં યત્રાક્રૂરોઽધ્યગાત્ પુરા

કૃષ્ણે તેમને બ્રહ્મહ્રદ સુધી લઈ ગયા, તેમાં ડૂબાડ્યા અને પછી બહાર કાઢ્યા; ત્યાં તેમણે એ બ્રહ્મલોક જોયો, જ્યાં કદી અક્રૂર ગયા હતા.

નન્દાદયસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા પરમાનન્દનિવૃતાઃ । કૃષ્ણં ચ તત્રચ્છન્દોભિઃ સ્તૂયમાનં સુવિસ્મિતાઃ

નંદ અને અન્ય ગોપાળોએ એ લોક જોઈને પરમ આનંદ અનુભવ્યો અને આશ્ચર્યથી જોયું કે ત્યાં કૃષ્ણની વેદમંત્રોથી સ્તુતિ થઈ રહી છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે અષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પરમહંસો માટેનું શાસ્ત્ર છે.

જ્ઞાનં વિવેકો નિગમસ્તપશ્ચ પ્રત્યક્ષમૈતિહ્યમથાનુમાનમ્ । આદ્યન્તયોરસ્ય યદેવ કેવલં કાલશ્ચ હેતુશ્ચ તદેવ મધ્યે

જ્ઞાન, વિવેક, શાસ્ત્ર, તપ, પ્રત્યક્ષ અનુભવ, પરંપરા અને અનુમાન—આ બધાના આરંભ અને અંતે જે છે, અને સમય તથા કારણ પણ, એ બધાના મધ્યમાં પણ એજ છે.

યથા હિરણ્યં સ્વકૃતં પુરસ્તાત્ પશ્ચાચ્ચ સર્વસ્ય હિરણ્મયસ્ય । તદેવ મધ્યે વ્યવહાર્યમાણં નાનાપદેશૈરહમસ્ય તદ્વત્

જેમ સોનું, જે પોતે બનાવ્યું હોય, શરૂઆત અને અંતે બધે સોનામાં વ્યાપેલું હોય છે, તેમ વિવિધ નામરૂપ વચ્ચે પણ હું એજ છું.

વિજ્ઞાનમેતત્ ત્રિયવસ્થમઙ્ગ ગુણત્રયં કારણકાર્યકર્તૃ । સમન્વયેન વ્યતિરેકતશ્ચ યેનૈવ તુર્યેણ તદેવ સત્યમ્

પ્રિય, આ જ્ઞાન ત્રણ અવસ્થાવાળું છે, જેમાં ત્રણ ગુણો — કારણ, પરિણામ અને કરનાર — સામેલ છે. એમના જોડાણ કે જુદાઈથી, જે ચોથું અવસ્થાન છે એ જ સાચું છે.

ન યત્પુરસ્તાદ્ ઉત યન્ન પશ્ચાન્ મધ્યે ચ તન્ન વ્યપદેશમાત્રમ્ । ભૂતં પ્રસિદ્ધં ચ પરેણ યદ્ યત્ તદેવ તત્ સ્યાદિતિ મે મનીષા

જે ન તો પહેલાં હતું, ન પછી છે, કે વચ્ચે છે, એ માત્ર નામ પૂરતું જ છે; જે પરમાત્માએ સત્યરૂપે સ્થાપ્યું છે, એ જ ખરેખર છે — મારી સમજ એવી છે.