શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તપ્તજામ્બૂનદપ્રખ્યં શઙ્ખચક્રગદામ્બુજૈઃ । લસચ્ચતુર્ભુજં શાન્તં પદ્મકિઞ્જલ્કવાસસમ્

મને તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળધારી, ચમકતા ચાર હાથવાળો, શાંત અને કમળના રજકણ જેવું વસ્ત્ર પહેરેલો એમ ધ્યાન કરવું.

સ્ફુરત્કિરીટકટક કટિસૂત્રવરાઙ્ગદમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્ કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્

તેજસ્વી મુગટ, કાંડા, કમરપટ્ટો અને સુંદર બાંયડા પહેરેલા, છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન શોભે છે, કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાળા પણ શોભે છે.

ધ્યાયન્નભ્યર્ચ્ય દારૂણિ હવિષાભિઘૃતાનિ ચ । પ્રાસ્યાજ્યભાગાવાઘારૌ દત્ત્વા ચાજ્યપ્લુતં હવિઃ

ધ્યાનપૂર્વક પૂજા કરીને, લાકડાં અને ઘીથી ભીંજવેલા હવન સામાન ચઢાવે છે; પિતૃઓ અને દેવતાઓ માટે ઘીનો ભાગ અર્પણ કર્યા પછી, ઘીથી ભીંજાયેલું હવન પણ ચઢાવે છે.

અભ્યર્ચ્યાથ નમસ્કૃત્ય પાર્ષદેભ્યો બલિં હરેત્ । મૂલમન્ત્રં જપેદ્ બ્રહ્મ સ્મરન્નારાયણાત્મકમ્

પૂજા કરીને અને નમન કરીને, પાર્ષદોને ભેટ આપે છે; મૂળ મંત્રનું જાપ કરીને, નારાયણ સ્વરૂપ બ્રહ્મને સ્મરણ કરે છે.

દત્ત્વાઽઽચમનમુચ્છેષં વિષ્વક્સેનાય કલ્પયેત્ । મુખવાસં સુરભિમત્ તામ્બૂલાદ્યમથાહયેત્

આચમન અને ઉચ્છિષ્ટ આપી, તે બધું વિશ્વક્ષેન માટે અર્પણ કરે છે; પછી સુગંધિત પાન વગેરે મુખવાસ પણ યોગ્ય રીતે આપે છે.

ઉપગાયન્ ગૃણન્ નૃત્યન્ કર્માણિ અભિનયન્ મમ । મત્કથાઃ શ્રાવયન્ શ્રૃણ્વન્ મુહૂર્તં ક્ષણિકો ભવેત્

ગાવું, સ્તુતિ કરવી, નૃત્ય કરવું અને મારા કાર્યોનું અભિનય કરવું; મારી કથાઓ કહેવી અને સાંભળવી—આ બધામાં થોડા ક્ષણ માટે તદન્ય થઈ જાય છે.

સ્તવૈરુચ્ચાવચૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૌરાણૈઃ પ્રાકૃતૈરપિ । સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્ ઇતિ વન્દેત દણ્ડવત્

ઊંચા-નીચા સ્તોત્રો, પુરાણોમાંથી અને સામાન્ય ભાષામાંથી પણ સ્તુતિ કરીને, 'પ્રભુ, કૃપા કરો' એવી પ્રાર્થના કરે છે અને દંડવત્ નમસ્કાર કરે છે.

શિરો મત્પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્ । પ્રપન્નં પાહિ મામીશ ભીતં મૃત્યુગ્રહાર્ણવાત્

માથું મારા પગે મૂકી અને હાથ ક્રોસ કરીને, 'પ્રભુ, હું મરણ અને તેના ફાંસાથી ડરીને શરણ આવી ગયો છું, મને બચાવો' એવી વિનંતી કરે છે.

ઇતિ શેષાં મયા દત્તાં શિરસ્યાધાય સાદરમ્ । ઉદ્વાસયેદ્ ચેદ્ ઉદ્વાસ્યં જ્યોતિર્જ્યોતિષિ તત્પુનઃ

આ રીતે, મેં આપેલું ઉચ્છિષ્ટ શ્રદ્ધાપૂર્વક માથે મૂકી, જો પૂજા પૂર્ણ કરવી હોય તો, તે અર્પણને પ્રકાશમાં અને પછી ફરી પરમ પ્રકાશમાં અર્પણ કરે છે.

અર્ચાદિષુ યદા યત્ર શ્રદ્ધા માં તત્ર ચાર્ચયેત્ । સર્વભૂતેષ્વાત્મનિ ચ સર્વાત્માહં અવસ્થિતઃ

જ્યાં અને જ્યારે પૂજામાં શ્રદ્ધા હોય ત્યાં મારી પૂજા કરવી જોઈએ; કારણ કે હું સર્વ જીવોમાં અને પોતાના અંતરમાં સર્વત્ર રહેલો છું.

એવં ક્રિયાયોગપથૈઃ પુમાન્વૈદિકતાન્ત્રિકૈઃ । અર્ચન્ ઉભયતઃ સિદ્ધિં મત્તો વિન્દત્યભીપ્સિતામ્

આ રીતે, વૈદિક અને તાંત્રિક માર્ગે, કર્મ અને યોગથી પૂજા કરનારને બંને રીતે મારી પાસેથી ઇચ્છિત સિદ્ધિ મળે છે.

મદર્ચાં સમ્પ્રતિષ્ઠાપ્ય મન્દિરં કારયેદ્ દૃઢમ્ । પુષ્પોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ પૂજાયાત્રોત્સવાશ્રિતાન્

મારી મૂર્તિ સ્થાપી, મજબૂત મંદિર બનાવવું જોઈએ; ત્યાં પૂજા અને ઉત્સવ માટે સુંદર ફૂલબાગ પણ તૈયાર કરવું જોઈએ.

પૂજાદીનાં પ્રવાહાર્થં મહાપર્વસ્વથાન્વહમ્ । ક્ષેત્રાપણપુરગ્રામાન્ દત્ત્વા મત્સાર્ષ્ટિતામિયાત્

પૂજા અને અન્ય વિધિઓ સતત ચાલે, મહોત્સવો અને રોજિંદા માટે, ખેતરો, દુકાનો, ગામડાં અને શહેરો અર્પણ કરીને, મારી લોકપ્રાપ્તિ થાય છે.

પ્રતિષ્ઠયા સાર્વભૌમં સદ્મના ભુવનત્રયમ્ । પૂજાદિના બ્રહ્મલોકં ત્રિભિર્મત્સામ્યતામિયાત્

પ્રતિષ્ઠાથી ત્રણેય લોકમાં રાજા બને છે; પૂજા વગેરેથી બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કરે છે અને ત્રણ રીતે મારી સમાનતા પામે છે.

મામેવ નૈરપેક્ષ્યેણ ભક્તિયોગેન વિન્દતિ । ભક્તિયોગં સ લભતે એવં યઃ પૂજયેત મામ્

માત્ર નિષ્કામ ભક્તિયોગથી મને પ્રાપ્ત કરે છે; આમ જે મારી પૂજા કરે છે, તેને ભક્તિનો માર્ગ મળે છે.

યઃ સ્વદત્તાં પરૈર્દત્તાં હરેત સુરવિપ્રયોઃ । વૃત્તિં સ જાયતે વિડ્ભુગ્ વર્ષાણાં અયુતાયુતમ્

જે પોતે કે બીજાએ દેવતા કે બ્રાહ્મણ માટે આપેલું જીવનનિર્વાહનું દાન લઈ જાય છે, તે લાખો વર્ષ સુધી ગંધગી ખાવા વાળો બને છે.

કર્તુશ્ચ સારથેહેતોઃ અનુમોદિતુરેવ ચ । કર્મણાં ભાગિનઃ પ્રેત્ય ભૂયો ભૂયસિ તત્ફલમ્

કર્મકર્તા, મુખ્ય હિત અને મંજૂર કરનાર—આ સર્વેને, મૃત્યુ પછી, તે કર્મોના ફળમાં વારંવાર મોટો ભાગ મળે છે.

વિકાલેઽવગાહનાદ્ વરુણદૂતેન વરુણાલયં નીતસ્ય નંદસ્ય ભગવતા પુનરનયનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એકાદશ્યાં નિરાહારઃ સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્ । સ્નાતું નન્દસ્તુ કાલિન્દ્યાં દ્વાદશ્યાં જલમાવિશત્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એકાદશી દિવસે, નંદબાબા ઉપવાસ કરીને જનાર્દનની પૂજા કરે છે; દ્વાદશી દિવસે, તેઓ કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરવા જળમાં પ્રવેશે છે.

તં ગૃહીત્વાનયદ્ ભૃત્યો વરુણસ્યાસુરોઽન્તિકમ્ । અવજ્ઞાયાસુરીં વેલાં પ્રવિષ્ટમુદકં નિશિ

રાત્રે અસુર સીમા અવગણીને જળમાં પ્રવેશ્યા માટે, વરુણના એક દાસે તેમને પકડીને વરુણ પાસે લઈ ગયો.

ચુક્રુશુસ્તમપશ્યન્તઃ કૃષ્ણ રામેતિ ગોપકાઃ । ભગવાંસ્તદુપશ્રુત્ય પિતરં વરુણાહૃતમ્ । તદન્તિકં ગતો રાજન્ સ્વાનામભયદો વિભુઃ

ગોપાળોએ જ્યારે કૃષ્ણ અને રામને દેખી શક્યા નહીં, ત્યારે તેઓ રડતાં બોલ્યા, 'કૃષ્ણ! રામ!' ભગવાને પોતાના પિતાને વરુણે લઈ ગયો છે એ વાત સાંભળી, હે રાજા, પોતાના લોકોને નિર્ભયતા આપનાર સર્વશક્તિમાન કૃષ્ણ એ જગ્યાએ પહોંચ્યા.

પ્રાપ્તં વીક્ષ્ય હૃષીકેશં લોકપાલઃ સપર્યયા । મહત્યા પૂજયિત્વાઽઽહ તદ્દર્શનમહોત્સવઃ

હૃષીકેશને આવ્યા જોઈને લોકપાલે ખૂબ આદરથી તેમનું સ્વાગત કર્યું, ભવ્ય રીતે પૂજા કરી અને તેમને જોઈને આનંદથી બોલ્યા.

શ્રીવરુણ ઉવાચ - અદ્ય મે નિભૃતો દેહો અદ્યૈવાર્થોઽધિગતઃ પ્રભો । ત્વત્પાદભાજો ભગવન્ અવાપુઃ પારમધ્વનઃ

શ્રી વરુણે કહ્યું: 'આજે મારું મન શાંત થયું છે; આજે, પ્રભુ, મારું જીવન સફળ થયું. તમારા ચરણોમાં ભક્તિ ધરાવનારા, ભગવાન, જીવનમાર્ગના અંતે પહોંચી ગયા છે.'

નમસ્તુભ્યં ભગવતે બ્રહ્મણે પરમાત્મને । ન યત્ર શ્રૂયતે માયા લોકસૃષ્ટિવિકલ્પના

તમને વંદન છે, હે ભગવાન, હે બ્રહ્મા, હે પરમાત્મા, જ્યાં માયા કે જગતની કલ્પના સાંભળાતી નથી.

અજાનતા મામકેન મૂઢેનાકાર્યવેદિના । આનીતોઽયં તવ પિતા તદ્ ભવાન્ ક્ષન્તુમર્હતિ

મારી અજ્ઞાનતા અને મૂર્ખાઈથી, શું કરવું ન જોઈએ એ જાણ્યા વિના, તમારા પિતાને અહીં લાવ્યો છું; કૃપા કરીને આ ભૂલને માફ કરો.

મમાપ્યનુગ્રહં કૃષ્ણ કર્તું અર્હસ્યશેષદૃક્ । ગોવિન્દ નીયતામેષ પિતા તે પિતૃવત્સલ

હે કૃષ્ણ, સર્વને જાણનારા, તમે મારા પર પણ કૃપા કરવા યોગ્ય છો. હે ગોવિંદ, પિતાને પ્રેમ કરનાર, તમારો પિતા પાછો લઈ જાઓ.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં પ્રસાદિતઃ કૃષ્ણો ભગવાન્ ઈશ્વરેશ્વરઃ । આદાયાગાત્ સ્વપિતરં બન્ધૂનાં ચાવહન્ મુદમ્

શ્રી શુકદેવ કહે છે: આમ પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન કૃષ્ણ, ઈશ્વરોનાં ઈશ્વર, પોતાના પિતાને લઈને પાછા ગયા અને બંધુઓને આનંદ આપ્યો.

નન્દસ્ત્વતીન્દ્રિયં દૃષ્ટ્વા લોકપાલમહોદયમ્ । કૃષ્ણે ચ સન્નતિં તેષાં જ્ઞાતિભ્યો વિસ્મિતોઽબ્રવીત્

નંદબાબાએ લોકપાલની અદભુત મહિમા અને કૃષ્ણ માટે તેમની વિનમ્રતા જોઈ, તો આશ્ચર્યચકિત થઈને પોતાના સગાઓને કહ્યું.

તે ચૌત્સુક્યધિયો રાજન્ મત્વા ગોપાસ્તમીશ્વરમ્ । અપિ નઃ સ્વગતિં સૂક્ષ્માં ઉપાધાસ્યદધીશ્વરઃ

ગોપાળઓ, હે રાજા, ઉત્સુક મનથી વિચારી રહ્યા હતા: 'શું આ ભગવાન આપણને આપણું સાચું સ્થાન બતાવશે?'

ઇતિ સ્વાનાં સ ભગવાન્ વિજ્ઞાયાખિલદૃક્ સ્વયમ્ । સઙ્‌કલ્પસિદ્ધયે તેષાં કૃપયૈતદચિન્તયત્

ભગવાને પોતાના લોકોના મનની વાત જાણી, તેમની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે, દયાથી આ વિચાર કર્યો.