શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અથાહ સુરભિઃ કૃષ્ણં અભિવન્દ્ય મનસ્વિની । સ્વસન્તાનૈરુપામન્ત્ર્ય ગોપરૂપિણમીશ્વરમ્

પછી મનથી વિવેકવંતી સુરભી પોતાના સંતાનો સાથે ગોપરૂપ ભગવાન કૃષ્ણ પાસે આવી અને તેમને વંદન કર્યું.

સુરભિરુવાચ - કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ વિશ્વાત્મન્ વિશ્વસમ્ભવ । ભવતા લોકનાથેન સનાથા વયમચ્યુત

સુરભીએ કહ્યું: કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાયોગી, વિશ્વના આત્મા, સર્વના સર્જક, તું જગતના સ્વામી છે, તારા દ્વારા અમે સુરક્ષિત છીએ, અચ્યૂત.

ત્વં નઃ પરમકં દૈવં ત્વં ન ઇન્દ્રો જગત્પતે । ભવાય ભવ ગોવિપ્ર દેવાનાં યે ચ સાધવઃ

હે જગતપતિ, તું જ અમારો સર્વોચ્ચ દેવ છે, ઇન્દ્ર નથી. ગાય, બ્રાહ્મણ, દેવો અને સજ્જનોના કલ્યાણ માટે તું અવતાર લે છે.

ઇન્દ્રં નસ્ત્વાભિષેક્ષ્યામો બ્રહ્મણા ચોદિતા વયમ્ । અવતીર્ણોઽસિ વિશ્વાત્મમ્ ભૂમેર્ભારાપનુત્તયે

અમે બ્રહ્માજી દ્વારા પ્રેરિત થઈને, હે ઇન્દ્ર, તને અભિષેક કરીશુ. હે સર્વજ્ઞાત્મા, તું પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અવતર્યો છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં કૃષ્ણમુપામન્ત્ર્ય સુરભિઃ પયસાત્મનઃ । જલૈરાકાશગઙ્‌ગાયા ઐરાવતકરોદ્‌ધૃતૈઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આમ કૃષ્ણને આમંત્રણ આપ્યા પછી, સુરભી ગાયે પોતાના દુધથી અને એરાવત હાથી દ્વારા લાવવામાં આવેલ આકાશગંગાના પાણીથી કૃષ્ણનો અભિષેક કર્યો.

ઇન્દ્રઃ સુરર્ષિભિઃ સાકં ચોદિતો દેવમાતૃભિઃ । અભ્યસિઞ્ચત દાશાર્હં ગોવિન્દ ઇતિ ચાભ્યધાત્

ઇન્દ્રે દેવમાતાઓ અને દેવઋષિઓની પ્રેરણાથી દશાર્હ વંશજ શ્રીકૃષ્ણને અભિષેક કર્યો અને તેમને 'ગોવિંદ' કહી સંબોધ્યા.

( મિશ્ર ) તત્રાગતાસ્તુમ્બુરુનારદાદયો ગન્ધર્વવિદ્યાધરસિદ્ધચારણાઃ । જગુર્યશો લોકમલાપહં હરેઃ સુરાઙ્‌ગનાઃ સંનનૃતુર્મુદાન્વિતાઃ

ત્યાં તુંબુરુ, નારદ અને અન્ય ગંધર્વ, વિદ્યાાધર, સિદ્ધ અને ચારણો આવ્યા. તેમણે હરિનું યશ ગાયું, જે જગતના પાપો દૂર કરે છે, અને દેવાંગનાઓ આનંદથી નૃત્ય કરવા લાગી.

તં તુષ્ટુવુર્દેવનિકાયકેતવો વ્યવાકિરન્ ચાદ્ભુતપુષ્પવૃષ્ટિભિઃ । લોકાઃ પરાં નિર્વૃતિમાપ્નુવંસ્ત્રયો ગાવસ્તદા ગામનયન્ પયોદ્રુતામ્

દેવતાઓના મુખ્યોએ કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી અને અદ્ભુત પુષ્પવૃષ્ટિ કરી. ત્રણેય લોકોએ પરમ આનંદ અનુભવ્યો અને ગાયોએ પણ દૂધની ધારા વહાવી.

( અનુષ્ટુપ્ ) નાનારસૌઘાઃ સરિતો વૃક્ષા આસન્ મધુસ્રવાઃ । અકૃષ્ટપચ્યૌષધયો ગિરયોઽબિભ્રદુન્મણીન્

વિવિધ નદીઓ અને વૃક્ષો મધ વહાવા લાગ્યા. ખેતર વગર અનાજ અને ઔષધિઓ ઉગવા લાગી અને પર્વતો પર મોંઘા રત્નો દેખાવા લાગ્યા.

કૃષ્ણેઽભિષિક્ત એતાનિ સત્ત્વાનિ કુરુનન્દન । નિર્વૈરાણ્યભવંસ્તાત ક્રૂરાણ્યપિ નિસર્ગતઃ

હે કુરુનંદન, જ્યારે કૃષ્ણનો અભિષેક થયો ત્યારે બધાં જ જીવ, સ્વભાવથી ક્રૂર હોય તેવા પણ, પરસ્પર વૈરવિના થઈ ગયા.

ઇતિ ગોગોકુલપતિં ગોવિન્દમભિષિચ્ય સઃ । અનુજ્ઞાતો યયૌ શક્રો વૃતો દેવાદિભિર્દિવમ્

આ રીતે ગાય અને ગોપાળોના સ્વામી ગોવિંદનો અભિષેક કર્યા પછી, ઇન્દ્રે તેમની પરવાનગી લઈને દેવતાઓ અને અન્ય સૌ સાથે સ્વર્ગે પરત ફર્યો.

દુર્ગાં વિનાયકં વ્યાસં વિષ્વક્સેનં ગુરૂન્ સુરાન્ । સ્વે સ્વે સ્થાને ત્વભિમુખાન્ પૂજયેત્ પ્રોક્ષણાદિભિઃ

દુર્ગા, વિનાયક, વ્યાસ, વિશ્વક્ષેન, ગુરુઓ અને દેવતાઓને, દરેકને તેમના પોતાના દિશામાં, છાંટણી વગેરે ઉપચારોથી પૂજવું જોઈએ.

ચન્દનોશીરકર્પૂર કુઙ્કુમાગુરુવાસિતૈઃ । સલિલૈઃ સ્નાપયેન્મન્ત્રૈઃ નિત્યદા વિભવે સતિ

ચંદન, ઉશીર, કપૂર, કુંકુમ, અગરૂ અને સુગંધિત પાણીથી, મંત્રોચ્ચાર સાથે રોજ, શક્ય હોય તો, દેવતાનું સ્નાન કરાવવું.

સ્વર્ણઘર્માનુવાકેન મહાપુરુષવિદ્યયા । પૌરુષેણાપિ સૂક્તેન સામભી રાજનાદિભિઃ

સ્વર્ણઘર્માન સ્તોત્ર, મહાપુરુષ વિદ્યા, પુરુષ સૂક્ત અને સામવેદના ભજનો દ્વારા, હે રાજા, વિધિપૂર્વક વિધિ કરવી.

વસ્ત્રોપવીતાભરણ પત્રસ્રગ્ગન્ધલેપનૈઃ । અલઙ્કુર્વીત સપ્રેમ મદ્ભક્તો માં યથોચિતમ્

વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત, આભૂષણ, પાંદડાની વણેલી વણમાલા અને સુગંધિત લિપનથી, મારો ભક્ત પ્રેમપૂર્વક, યોગ્ય રીતે, મને શોભાવવો જોઈએ.

પાદ્યં આચમનીયં ચ ગન્ધં સુમનસોઽક્ષતાન્ । ધૂપદીપોપહાર્યાણિ દદ્યાન્મે શ્રદ્ધયાર્ચકઃ

પાદ્ય, આચમન, સુગંધ, ફૂલો, અક્ષત, ધૂપ, દીવો અને અન્ય ઉપહાર શ્રદ્ધાપૂર્વક મને અર્પણ કરવો જોઈએ.

ગુડપાયસસર્પીંષિ શષ્કુલ્યાપૂપમોદકાન્ । સંયાવદધિસૂપાંશ્ચ નૈવેદ્યં સતિ કલ્પયેત્

ગોળવાળું પાયસ, ઘી, શશ્કુલિ, પુપ્પ, લાડુ, દહીં, સૂપ અને અન્ય ભોજન, શક્ય હોય તો, નૈવેદ્ય તરીકે તૈયાર કરવું.

અભ્યઙ્ગોન્મર્દનાદર્શ દન્તધાવાભિષેચનમ્ । અન્નાદ્યગીતનૃત્યાદિ પર્વણિ સ્યુરુતાન્વહમ્

અભ્યંગ, મલિશ, દર્પણ, દાંત ધોવા, સ્નાન, ભોજન, પાન, ગીત, નૃત્ય વગેરે રોજ અને ઉત્સવના દિવસે કરવું.

વિધિના વિહિતે કુણ્ડે મેખલાગર્તવેદિભિઃ । અગ્નિમાધાય પરિતઃ સમૂહેત્ પાણિનોદિતમ્

વિધિ પ્રમાણે, યજ્ઞકુંડમાં મેખલા, સમિધ અને વેદિ સાથે અગ્નિ પ્રગટાવવી અને હાથ વડે ચારે બાજુ એકત્ર કરવી.

પરિસ્તીર્યાથ પર્યુક્ષેદ્ અન્વાધાય યથાવિધિ । પ્રોક્ષણ્યાઽઽસાદ્ય દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષ્યાગ્નૌ ભાવયેત મામ્

કુશા પાથરી, પાણી છાંટી, વિધિ પ્રમાણે દ્રવ્ય મૂકી, તેમને શુદ્ધ કરી, અગ્નિ પાસે જઈને તે બધું મને અર્પણ કરવું.

તપ્તજામ્બૂનદપ્રખ્યં શઙ્ખચક્રગદામ્બુજૈઃ । લસચ્ચતુર્ભુજં શાન્તં પદ્મકિઞ્જલ્કવાસસમ્

મને તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળધારી, ચમકતા ચાર હાથવાળો, શાંત અને કમળના રજકણ જેવું વસ્ત્ર પહેરેલો એમ ધ્યાન કરવું.

સ્ફુરત્કિરીટકટક કટિસૂત્રવરાઙ્ગદમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્ કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્

તેજસ્વી મુગટ, કાંડા, કમરપટ્ટો અને સુંદર બાંયડા પહેરેલા, છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન શોભે છે, કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાળા પણ શોભે છે.

ધ્યાયન્નભ્યર્ચ્ય દારૂણિ હવિષાભિઘૃતાનિ ચ । પ્રાસ્યાજ્યભાગાવાઘારૌ દત્ત્વા ચાજ્યપ્લુતં હવિઃ

ધ્યાનપૂર્વક પૂજા કરીને, લાકડાં અને ઘીથી ભીંજવેલા હવન સામાન ચઢાવે છે; પિતૃઓ અને દેવતાઓ માટે ઘીનો ભાગ અર્પણ કર્યા પછી, ઘીથી ભીંજાયેલું હવન પણ ચઢાવે છે.

અભ્યર્ચ્યાથ નમસ્કૃત્ય પાર્ષદેભ્યો બલિં હરેત્ । મૂલમન્ત્રં જપેદ્ બ્રહ્મ સ્મરન્નારાયણાત્મકમ્

પૂજા કરીને અને નમન કરીને, પાર્ષદોને ભેટ આપે છે; મૂળ મંત્રનું જાપ કરીને, નારાયણ સ્વરૂપ બ્રહ્મને સ્મરણ કરે છે.

દત્ત્વાઽઽચમનમુચ્છેષં વિષ્વક્સેનાય કલ્પયેત્ । મુખવાસં સુરભિમત્ તામ્બૂલાદ્યમથાહયેત્

આચમન અને ઉચ્છિષ્ટ આપી, તે બધું વિશ્વક્ષેન માટે અર્પણ કરે છે; પછી સુગંધિત પાન વગેરે મુખવાસ પણ યોગ્ય રીતે આપે છે.

ઉપગાયન્ ગૃણન્ નૃત્યન્ કર્માણિ અભિનયન્ મમ । મત્કથાઃ શ્રાવયન્ શ્રૃણ્વન્ મુહૂર્તં ક્ષણિકો ભવેત્

ગાવું, સ્તુતિ કરવી, નૃત્ય કરવું અને મારા કાર્યોનું અભિનય કરવું; મારી કથાઓ કહેવી અને સાંભળવી—આ બધામાં થોડા ક્ષણ માટે તદન્ય થઈ જાય છે.

સ્તવૈરુચ્ચાવચૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૌરાણૈઃ પ્રાકૃતૈરપિ । સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્ ઇતિ વન્દેત દણ્ડવત્

ઊંચા-નીચા સ્તોત્રો, પુરાણોમાંથી અને સામાન્ય ભાષામાંથી પણ સ્તુતિ કરીને, 'પ્રભુ, કૃપા કરો' એવી પ્રાર્થના કરે છે અને દંડવત્ નમસ્કાર કરે છે.

શિરો મત્પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્ । પ્રપન્નં પાહિ મામીશ ભીતં મૃત્યુગ્રહાર્ણવાત્

માથું મારા પગે મૂકી અને હાથ ક્રોસ કરીને, 'પ્રભુ, હું મરણ અને તેના ફાંસાથી ડરીને શરણ આવી ગયો છું, મને બચાવો' એવી વિનંતી કરે છે.

ઇતિ શેષાં મયા દત્તાં શિરસ્યાધાય સાદરમ્ । ઉદ્વાસયેદ્ ચેદ્ ઉદ્વાસ્યં જ્યોતિર્જ્યોતિષિ તત્પુનઃ

આ રીતે, મેં આપેલું ઉચ્છિષ્ટ શ્રદ્ધાપૂર્વક માથે મૂકી, જો પૂજા પૂર્ણ કરવી હોય તો, તે અર્પણને પ્રકાશમાં અને પછી ફરી પરમ પ્રકાશમાં અર્પણ કરે છે.