શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( મિશ્ર ) સ ત્વં મમૈશ્વર્યમદપ્લુતસ્ય કૃતાગસસ્તેઽવિદુષઃ પ્રભાવમ્ । ક્ષન્તું પ્રભોઽથાર્હસિ મૂઢચેતસો મૈવં પુનર્ભૂન્મતિરીશ મેઽસતી

પ્રભુ, અજ્ઞાન અને સંપત્તિના અહંકારથી કરેલા મારા પાપને માફ કરો. મારા મનમાં મૂર્ખાઈ આવી હતી; ભગવાન, આવી ખોટી વિચારધારા ફરી કદી ન આવે.

તવાવતારોઽયમધોક્ષજેહ ભુવો ભરાણાં ઉરુભારજન્મનામ્ । ચમૂપતીનામભવાય દેવ ભવાય યુષ્મત્ ચરણાનુવર્તિનામ્

અધોક્ષજ, તમારો આ અવતાર પૃથ્વી પર ભારે બોજ ઊઠાવનારા રાજાઓને દૂર કરવા, સૈન્યનો નાશ કરવા અને તારા ચરણોમાં રહેતા ભક્તોનું કલ્યાણ કરવા થયો છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) નમસ્તુભ્યં ભગવતે પુરુષાય મહાત્મને । વાસુદેવાય કૃષ્ણાય સાત્વતાં પતયે નમઃ

તમને નમન, ભગવાન, મહાન આત્મા, પુરુષોત્તમ; વાસુદેવ, કૃષ્ણ અને સાત્વતોના સ્વામી, તમને વંદન.

સ્વચ્છન્દોપાત્તદેહાય વિશુદ્ધજ્ઞાનમૂર્તયે । સર્વસ્મૈ સર્વબીજાય સર્વભૂતાત્મને નમઃ

જે પોતાની ઇચ્છાથી દેહ ધારણ કરે છે, શુદ્ધ જ્ઞાનરૂપ છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, સર્વનું મૂળ છે અને સર્વ જીવોના આત્મા છે, એવા તમને નમસ્કાર.

મયેદં ભગવન્ ગોષ્ઠ નાશાયાસારવાયુભિઃ । ચેષ્ટિતં વિહતે યજ્ઞે માનિના તીવ્રમન્યુના

પ્રભુ, અહંકાર અને ભારે ક્રોધથી પ્રેરાઈને, મેં ગૌવાળાઓના ગામને તોફાન અને પવનથી નાશ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, કારણ કે યજ્ઞ અહંકારીઓએ બંધ કરાવ્યો હતો.

ત્વયેશાનુગૃહીતોઽસ્મિ ધ્વસ્તસ્તમ્ભો વૃથોદ્યમઃ । ઈશ્વરં ગુરુમાત્માનં ત્વામહં શરણં ગતઃ

પ્રભુ, તમારી કૃપાથી મારો અહંકાર અને વ્યર્થ પ્રયત્ન નાશ પામ્યો છે. હું તમને, ભગવાન, ગુરુ અને આત્માને શરણ આવ્યો છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં સઙ્‌કીર્તિતઃ કૃષ્ણો મઘોના ભગવાનમુમ્ । મેઘગમ્ભીરયા વાચા પ્રહસન્ ઇદમબ્રવીત્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: મેઘોની જેમ ગૂંજી ઉઠતી વાણીથી, કૃષ્ણ ભગવાનને મેઘાવાન ઇન્દ્રે પ્રશંસા કરી. ભગવાન સ્મિત સાથે બોલ્યા.

શ્રીભગવાનુવાચ - મયા તેઽકારિ મઘવન્ મખભઙ્‌ગોઽનુગૃહ્ણતા । મદનુસ્મૃતયે નિત્યં મત્તસ્યેન્દ્રશ્રિયા ભૃશમ્

ભગવાને કહ્યું: મેઘાવન, મેં તારો યજ્ઞ તારી ભલાઈ માટે બંધ કર્યો, જેથી તું હંમેશા મને યાદ રાખે અને ઇન્દ્રની મહિમાથી મસ્ત ન થાય.

મામૈશ્વર્યશ્રીમદાન્ધો દણ્ડપાણિં ન પશ્યતિ । તં ભ્રંશયામિ સમ્પદ્ભ્યો યસ્ય ચેચ્છામ્યનુગ્રહમ્

જે વ્યક્તિ સંપત્તિ અને સત્તાના અહંકારથી અંધ બને છે, તે દંડધારીને ઓળખી શકતો નથી. હું જ્યારે કૃપા કરવી હોય ત્યારે એના સૌભાગ્યને દૂર કરી દઉં છું.

ગમ્યતાં શક્ર ભદ્રં વઃ ક્રિયતાં મેઽનુશાસનમ્ । સ્થીયતાં સ્વાધિકારેષુ યુક્તૈર્વઃ સ્તમ્ભવર્જિતૈઃ

હવે જા, શક્ર, તારો કલ્યાણ થાય. મારી આજ્ઞાનું પાલન કર અને તું અને તારા લોકો અહંકાર છોડીને યોગ્ય રીતે પોતાના કાર્યમાં સ્થિર રહો.

અથાહ સુરભિઃ કૃષ્ણં અભિવન્દ્ય મનસ્વિની । સ્વસન્તાનૈરુપામન્ત્ર્ય ગોપરૂપિણમીશ્વરમ્

પછી મનથી વિવેકવંતી સુરભી પોતાના સંતાનો સાથે ગોપરૂપ ભગવાન કૃષ્ણ પાસે આવી અને તેમને વંદન કર્યું.

સુરભિરુવાચ - કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ વિશ્વાત્મન્ વિશ્વસમ્ભવ । ભવતા લોકનાથેન સનાથા વયમચ્યુત

સુરભીએ કહ્યું: કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાયોગી, વિશ્વના આત્મા, સર્વના સર્જક, તું જગતના સ્વામી છે, તારા દ્વારા અમે સુરક્ષિત છીએ, અચ્યૂત.

ત્વં નઃ પરમકં દૈવં ત્વં ન ઇન્દ્રો જગત્પતે । ભવાય ભવ ગોવિપ્ર દેવાનાં યે ચ સાધવઃ

હે જગતપતિ, તું જ અમારો સર્વોચ્ચ દેવ છે, ઇન્દ્ર નથી. ગાય, બ્રાહ્મણ, દેવો અને સજ્જનોના કલ્યાણ માટે તું અવતાર લે છે.

ઇન્દ્રં નસ્ત્વાભિષેક્ષ્યામો બ્રહ્મણા ચોદિતા વયમ્ । અવતીર્ણોઽસિ વિશ્વાત્મમ્ ભૂમેર્ભારાપનુત્તયે

અમે બ્રહ્માજી દ્વારા પ્રેરિત થઈને, હે ઇન્દ્ર, તને અભિષેક કરીશુ. હે સર્વજ્ઞાત્મા, તું પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અવતર્યો છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં કૃષ્ણમુપામન્ત્ર્ય સુરભિઃ પયસાત્મનઃ । જલૈરાકાશગઙ્‌ગાયા ઐરાવતકરોદ્‌ધૃતૈઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આમ કૃષ્ણને આમંત્રણ આપ્યા પછી, સુરભી ગાયે પોતાના દુધથી અને એરાવત હાથી દ્વારા લાવવામાં આવેલ આકાશગંગાના પાણીથી કૃષ્ણનો અભિષેક કર્યો.

ઇન્દ્રઃ સુરર્ષિભિઃ સાકં ચોદિતો દેવમાતૃભિઃ । અભ્યસિઞ્ચત દાશાર્હં ગોવિન્દ ઇતિ ચાભ્યધાત્

ઇન્દ્રે દેવમાતાઓ અને દેવઋષિઓની પ્રેરણાથી દશાર્હ વંશજ શ્રીકૃષ્ણને અભિષેક કર્યો અને તેમને 'ગોવિંદ' કહી સંબોધ્યા.

( મિશ્ર ) તત્રાગતાસ્તુમ્બુરુનારદાદયો ગન્ધર્વવિદ્યાધરસિદ્ધચારણાઃ । જગુર્યશો લોકમલાપહં હરેઃ સુરાઙ્‌ગનાઃ સંનનૃતુર્મુદાન્વિતાઃ

ત્યાં તુંબુરુ, નારદ અને અન્ય ગંધર્વ, વિદ્યાાધર, સિદ્ધ અને ચારણો આવ્યા. તેમણે હરિનું યશ ગાયું, જે જગતના પાપો દૂર કરે છે, અને દેવાંગનાઓ આનંદથી નૃત્ય કરવા લાગી.

તં તુષ્ટુવુર્દેવનિકાયકેતવો વ્યવાકિરન્ ચાદ્ભુતપુષ્પવૃષ્ટિભિઃ । લોકાઃ પરાં નિર્વૃતિમાપ્નુવંસ્ત્રયો ગાવસ્તદા ગામનયન્ પયોદ્રુતામ્

દેવતાઓના મુખ્યોએ કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી અને અદ્ભુત પુષ્પવૃષ્ટિ કરી. ત્રણેય લોકોએ પરમ આનંદ અનુભવ્યો અને ગાયોએ પણ દૂધની ધારા વહાવી.

( અનુષ્ટુપ્ ) નાનારસૌઘાઃ સરિતો વૃક્ષા આસન્ મધુસ્રવાઃ । અકૃષ્ટપચ્યૌષધયો ગિરયોઽબિભ્રદુન્મણીન્

વિવિધ નદીઓ અને વૃક્ષો મધ વહાવા લાગ્યા. ખેતર વગર અનાજ અને ઔષધિઓ ઉગવા લાગી અને પર્વતો પર મોંઘા રત્નો દેખાવા લાગ્યા.

કૃષ્ણેઽભિષિક્ત એતાનિ સત્ત્વાનિ કુરુનન્દન । નિર્વૈરાણ્યભવંસ્તાત ક્રૂરાણ્યપિ નિસર્ગતઃ

હે કુરુનંદન, જ્યારે કૃષ્ણનો અભિષેક થયો ત્યારે બધાં જ જીવ, સ્વભાવથી ક્રૂર હોય તેવા પણ, પરસ્પર વૈરવિના થઈ ગયા.

ઇતિ ગોગોકુલપતિં ગોવિન્દમભિષિચ્ય સઃ । અનુજ્ઞાતો યયૌ શક્રો વૃતો દેવાદિભિર્દિવમ્

આ રીતે ગાય અને ગોપાળોના સ્વામી ગોવિંદનો અભિષેક કર્યા પછી, ઇન્દ્રે તેમની પરવાનગી લઈને દેવતાઓ અને અન્ય સૌ સાથે સ્વર્ગે પરત ફર્યો.

દુર્ગાં વિનાયકં વ્યાસં વિષ્વક્સેનં ગુરૂન્ સુરાન્ । સ્વે સ્વે સ્થાને ત્વભિમુખાન્ પૂજયેત્ પ્રોક્ષણાદિભિઃ

દુર્ગા, વિનાયક, વ્યાસ, વિશ્વક્ષેન, ગુરુઓ અને દેવતાઓને, દરેકને તેમના પોતાના દિશામાં, છાંટણી વગેરે ઉપચારોથી પૂજવું જોઈએ.

ચન્દનોશીરકર્પૂર કુઙ્કુમાગુરુવાસિતૈઃ । સલિલૈઃ સ્નાપયેન્મન્ત્રૈઃ નિત્યદા વિભવે સતિ

ચંદન, ઉશીર, કપૂર, કુંકુમ, અગરૂ અને સુગંધિત પાણીથી, મંત્રોચ્ચાર સાથે રોજ, શક્ય હોય તો, દેવતાનું સ્નાન કરાવવું.

સ્વર્ણઘર્માનુવાકેન મહાપુરુષવિદ્યયા । પૌરુષેણાપિ સૂક્તેન સામભી રાજનાદિભિઃ

સ્વર્ણઘર્માન સ્તોત્ર, મહાપુરુષ વિદ્યા, પુરુષ સૂક્ત અને સામવેદના ભજનો દ્વારા, હે રાજા, વિધિપૂર્વક વિધિ કરવી.

વસ્ત્રોપવીતાભરણ પત્રસ્રગ્ગન્ધલેપનૈઃ । અલઙ્કુર્વીત સપ્રેમ મદ્ભક્તો માં યથોચિતમ્

વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત, આભૂષણ, પાંદડાની વણેલી વણમાલા અને સુગંધિત લિપનથી, મારો ભક્ત પ્રેમપૂર્વક, યોગ્ય રીતે, મને શોભાવવો જોઈએ.

પાદ્યં આચમનીયં ચ ગન્ધં સુમનસોઽક્ષતાન્ । ધૂપદીપોપહાર્યાણિ દદ્યાન્મે શ્રદ્ધયાર્ચકઃ

પાદ્ય, આચમન, સુગંધ, ફૂલો, અક્ષત, ધૂપ, દીવો અને અન્ય ઉપહાર શ્રદ્ધાપૂર્વક મને અર્પણ કરવો જોઈએ.

ગુડપાયસસર્પીંષિ શષ્કુલ્યાપૂપમોદકાન્ । સંયાવદધિસૂપાંશ્ચ નૈવેદ્યં સતિ કલ્પયેત્

ગોળવાળું પાયસ, ઘી, શશ્કુલિ, પુપ્પ, લાડુ, દહીં, સૂપ અને અન્ય ભોજન, શક્ય હોય તો, નૈવેદ્ય તરીકે તૈયાર કરવું.

અભ્યઙ્ગોન્મર્દનાદર્શ દન્તધાવાભિષેચનમ્ । અન્નાદ્યગીતનૃત્યાદિ પર્વણિ સ્યુરુતાન્વહમ્

અભ્યંગ, મલિશ, દર્પણ, દાંત ધોવા, સ્નાન, ભોજન, પાન, ગીત, નૃત્ય વગેરે રોજ અને ઉત્સવના દિવસે કરવું.

વિધિના વિહિતે કુણ્ડે મેખલાગર્તવેદિભિઃ । અગ્નિમાધાય પરિતઃ સમૂહેત્ પાણિનોદિતમ્

વિધિ પ્રમાણે, યજ્ઞકુંડમાં મેખલા, સમિધ અને વેદિ સાથે અગ્નિ પ્રગટાવવી અને હાથ વડે ચારે બાજુ એકત્ર કરવી.