શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પુરાનેન વ્રજપતે સાધવો દસ્યુપીડિતાઃ । અરાજકે રક્ષ્યમાણા જિગ્યુર્દસ્યૂન્સમેધિતાઃ

વ્રજપતિ, પ્રાચીન સમયમાં જ્યારે રાજા નહોતો અને સાધુઓ દસ્યુઓથી પીડાતા હતા, ત્યારે એ કૃષ્ણે એમને રક્ષા કરી અને બધા મળીને દસ્યુઓને હરાવ્યા.

ય એતસ્મિન્ મહાભાગાઃ પ્રીતિં કુર્વન્તિ માનવાઃ । નારયોઽભિભવન્ત્યેતાન્ વિષ્ણુપક્ષાનિવાસુરાઃ

જે મનુષ્યોને આમાં પ્રેમ થાય છે, એવા ભાગ્યશાળી લોકો પર દુઃખો ક્યારેય હાવી થતું નથી; જેમ કે, વિષ્ણુના આશ્રયમાં રહેનારા પર અસુરો કદી જીત મેળવી શકતા નથી.

તસ્માન્ નન્દ કુમારોઽયં નારાયણસમો ગુણૈઃ । શ્રિયા કીર્ત્યાનુભાવેન તત્કર્મસુ ન વિસ્મયઃ

આથી, નંદજીનો આ દીકરો ગુણોમાં, વૈભવમાં, કીર્તિમાં અને પ્રભાવમાં નારાયણ જેવો છે; એટલે એના કાર્યોમાં કોઈને આશ્ચર્ય થવું જ નહીં.

ઇત્યદ્ધા માં સમાદિશ્ય ગર્ગે ચ સ્વગૃહં ગતે । મન્યે નારાયણસ્યાંશં કૃષ્ણં અક્લિષ્ટકારિણમ્

આ રીતે ગર્ગજીએ મને સ્પષ્ટ રીતે કહેલું અને પછી પોતાનાં ઘરે ગયા, ત્યારે હું કૃષ્ણને, જે સહેલાઈથી બધું કરી લે છે, નારાયણનો અંશ માનું છું.

ઇતિ નન્દવચઃ શ્રુત્વા ગર્ગગીતં વ્રજૌકસઃ । દૃષ્ટશ્રુતાનુભાવાસ્તે કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ । મુદિતા નન્દમાનર્ચુઃ કૃષ્ણં ચ ગતવિસ્મયાઃ

નંદજીના વચનો અને ગર્ગજીએ ગાયેલું ગીત સાંભળી, અને કૃષ્ણના અપરિમિત તેજને જોઈ અને સાંભળી, વ્રજવાસીઓ આનંદથી નંદજી અને કૃષ્ણની પૂજા કરવા લાગ્યા, અને હવે તેમને કોઈ આશ્ચર્ય રહ્યું નહોતું.

( શાર્દૂલવિક્રીડિત ) દેવે વર્ષતિ યજ્ઞવિપ્લવરુષા વજ્રાસ્મવર્ષાનિલૈઃ । સીદત્પાલપશુસ્ત્રિ આત્મશરણં દૃષ્ટ્વાનુકમ્પ્યુત્સ્મયન્ । ઉત્પાટ્યૈકકરેણ શૈલમબલો લીલોચ્છિલીન્ધ્રં યથા । બિભ્રદ્ ગોષ્ઠમપાન્મહેન્દ્રમદભિત્ પ્રીયાન્ન ઇન્દ્રો ગવામ્

જ્યારે ઇન્દ્રદેવ યજ્ઞમાં વિઘ્ન પડતાં ગુસ્સે થઈને ભારે વરસાદ, ગોળા અને પવન વરસાવ્યા, ત્યારે ગોપો અને ગાયો ખૂબ પરેશાન થયા. ત્યારે કૃષ્ણ, જે સૌના આશ્રય છે, દયાભાવથી સ્મિત કરીને, એક હાથથી પર્વત ઉપાડી લીધો, જેમ બાળક રમકડું ઉઠાવે, અને આખા ગોપગામને બચાવ્યું. આમ, ગાયો માટે ગર્વીલા ઇન્દ્રને આનંદ મળ્યો નહીં.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે ષડ્‌વિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના છવીસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.

સન્તોઽનપેક્ષા મચ્ચિત્તાઃ પ્રશાન્તાઃ સમદર્શિનઃ । નિર્મમા નિરહઙ્કારા નિર્દ્વન્દ્વા નિષ્પરિગ્રહાઃ

સંતો કોઈની અપેક્ષા રાખતા નથી, મનથી મારા પર સ્થિર છે, શાંત છે, સર્વેમાં સમાન દૃષ્ટિ રાખે છે, પોતાપણું અને અહંકાર છોડ્યા છે, સુખ-દુઃખના ભેદથી ઉપર છે અને કોઈ લાલચ નથી.

તેષુ નિત્યં મહાભાગ મહાભાગેષુ મત્કથાઃ । સમ્ભવન્તિ હિતા નૃણાં જુષતાં પ્રપુનન્ત્યઘમ્

હે મહાભાગ્યશાળી, એવા મહાન સંતોમાં મારી કથાઓ હંમેશા થાય છે; જે લોકો પ્રેમથી એને સાંભળે છે, એના પાપ દૂર થાય છે.

તા યે શ્રૃણ્વન્તિ ગાયન્તિ હ્યનુમોદન્તિ ચાદૃતાઃ । મત્પરાઃ શ્રદ્દધાનાશ્ચ ભક્તિં વિન્દન્તિ તે મયિ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી એ કથાઓ સાંભળે છે, ગાય છે કે આનંદથી સ્વીકારે છે, અને જે મારા પર ભક્તિ ધરાવે છે, તેમને મારા પર ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

ભક્તિં લબ્ધવતઃ સાધોઃ કિમન્યદ્ અવશિષ્યતે । મય્યનન્તગુણે બ્રહ્મણ્યાનન્દાનુભવાત્મનિ

જે સાધુએ ભક્તિ મેળવી લીધી છે, અને અનંત ગુણવાળા, આનંદરૂપ બ્રહ્મમાં આનંદ અનુભવે છે, તેને બીજું શું મેળવવું બાકી રહે છે?

યથોપશ્રયમાણસ્ય ભગવન્તં વિભાવસુમ્ । શીતં ભયં તમોઽપ્યેતિ સાધૂન્ સંસેવતસ્તથા

જેમ કોઈ blazing અગ્નિ પાસે જાય તો ઠંડી, ભય અને અંધકાર દૂર થાય છે, તેમ જે સંતોના સંગે રહે છે, તેને પણ એ બધું દૂર થાય છે.

નિમજ્જ્યોન્મજ્જતાં ઘોરે ભવાબ્ધૌ પરમાયનમ્ । સન્તો બ્રહ્મવિદઃ શાન્તા નૌર્દૃઢેવાપ્સુ મજ્જતામ્

આ જીવનના ભયાનક સાગરમાં ડૂબતા-ઉતરતા લોકોને, બ્રહ્મજ્ઞાની, શાંત સંતો મજબૂત નૌકા જેવી છે.

અન્નં હિ પ્રાણિનાં પ્રાણ આર્તાનાં શરણં ત્વહમ્ । ધર્મો વિત્તં નૃણાં પ્રેત્ય સન્તોઽર્વાગ્ બિભ્યતોઽરણમ્

ખોરાક દરેક જીવનું જીવન છે; દુઃખી માટે હું આશ્રય છું; મૃત્યુ પછી ધર્મ જ ધન છે; અને ડરાયેલા માટે સંતો આ દુનિયામાં આશ્રય છે.

સન્તો દિશન્તિ ચક્ષૂંષિ બહિરર્કઃ સમુત્થિતઃ । દેવતા બાન્ધવાઃ સન્તઃ સન્ત આત્માહમેવ ચ

સંતો બહાર ઊગતા સૂર્ય જેવું દૃષ્ટિ આપે છે; દેવો, સગા-સંબંધીઓ, સંતો અને હું પોતે પણ સંત જ છું.

વૈતસેનસ્તતોઽપ્યેવમ્ ઉર્વશ્યા લોકનિસ્પૃહઃ । મુક્તસઙ્ગો મહીમેતમ્ આત્મારામશ્ચચાર હ

એ રીતે વૈતસેન, ઉર્વશી પછી પણ, લોકોથી નિરલિપ્ત, બંધનમુક્ત અને આત્મામાં આનંદ માણતો, આ ધરતી પર ફરતો રહ્યો.

મૃદુત્વં કઠિનત્વં ચ શૈત્યમુષ્ણત્વમેવ ચ । એતત્સ્પર્શસ્ય સ્પર્શત્વં તન્માત્રત્વં નભસ્વતઃ

નરમાઈ-કઠિનાઈ, ઠંડક-ઉષ્ણતા—આ બધું સ્પર્શના ગુણ છે, અને એ વાયુનું સૂક્ષ્મ તત્વ છે.

ચાલનં વ્યૂહનં પ્રાપ્તિઃ નેતૃત્વં દ્રવ્યશબ્દયોઃ । સર્વેન્દ્રિયાણાં આત્મત્વં વાયોઃ કર્માભિલક્ષણમ્

હલનચલન, એકઠું કરવું, મેળવવું, વસ્તુઓ અને ધ્વનિમાં આગેવાની, અને સર્વે ઇન્દ્રિયોનું સ્વરૂપ—આ બધું વાયુના કર્મના લક્ષણો છે.

વાયોશ્ચ સ્પર્શતન્માત્રાદ્ રૂપં દૈવેરિતાદભૂત્ । સમુત્થિતં તતસ્તેજઃ ચક્ષૂ રૂપોપલમ્ભનમ્

વાયુના સ્પર્શતત્વમાંથી અને દૈવી પ્રેરણાથી રૂપ ઉત્પન્ન થયું; ત્યારબાદ તેજ પ્રગટ્યું અને આંખે રૂપને ઓળખવાનું સાધન બન્યું.

દ્રવ્યાકૃતિત્વં ગુણતા વ્યક્તિસંસ્થાત્વમેવ ચ । તેજસ્ત્વં તેજસઃ સાધ્વિ રૂપમાત્રસ્ય વૃત્તયઃ

પદાર્થરૂપ થવું, ગુણરૂપ થવું અને વ્યક્તિરૂપ થવું—આ અગ્નિના શુદ્ધ રૂપના ગુણધર્મો છે, હે સદ્ગુણે.

દ્યોતનં પચનં પાનં અદનં હિમમર્દનમ્ । તેજસો વૃત્તયસ્ત્વેતાઃ શોષણં ક્ષુત્તૃડેવ ચ

પ્રકાશ આપવો, રસોઈ કરવી, ગરમ કરવું, બળવું, ઠંડક દૂર કરવી—આ અગ્નિના કામો છે; એ જ રીતે સુકવવું, ભૂખ અને તરસ પેદા કરવી પણ એના ગુણો છે.

રૂપમાત્રાદ્ વિકુર્વાણાત્ તેજસો દૈવચોદિતાત્ । રસમાત્રં અભૂત્ તસ્માત્ અમ્ભો જિહ્વા રસગ્રહઃ

શુદ્ધ રૂપમાંથી, અગ્નિના પ્રભાવથી અને ઈશ્વરની પ્રેરણાથી, શુદ્ધ સ્વાદ ઉત્પન્ન થયો; એમાંથી પાણી અને સ્વાદ ગ્રહણ માટે જીભ પેદા થઈ.

કષાયો મધુરસ્તિક્તઃ કટ્વમ્લ ઇતિ નૈકધા । ભૌતિકાનાં વિકારેણ રસ એકો વિભિદ્યતે

કસેલો, મીઠો, કડવો, તીખો અને ખાટો—આ રીતે ભૌતિક તત્વોની વિવિધતા વડે એક સ્વાદ અનેક પ્રકારમાં વહેંચાય છે.

ક્લેદનં પિણ્ડનં તૃપ્તિઃ પ્રાણનાપ્યાયનોન્દનમ્ । તાપાપનોદો ભૂયસ્ત્વં અમ્ભસો વૃત્તયસ્ત્વિમાઃ

ભેજ આપવું, ઘન બનાવવું, સંતોષ આપવો, જીવને જાળવવું, પોષણ આપવું, આનંદ આપવો, તાપ શમાવવો અને પ્રચુરતા—આ બધું જ પાણીના ગુણ છે.

રસમાત્રાદ્ વિકુર્વાણાત્ અમ્ભસો દૈવચોદિતાત્ । ગન્ધમાત્રં અભૂત્ તસ્માત્ પૃથ્વી ઘ્રાણસ્તુ ગન્ધગઃ

શુદ્ધ સ્વાદમાંથી, પાણીના રૂપાંતર અને દૈવી પ્રેરણાથી, શુદ્ધ સુગંધ ઉત્પન્ન થયો; એમાંથી પૃથ્વી અને સુગંધ ગ્રહણ માટે નાક પેદા થઈ.

કરમ્ભપૂતિસૌરભ્ય શાન્તોગ્રામ્લાદિભિઃ પૃથક્ । દ્રવ્યાવયવવૈષમ્યાદ્ ગન્ધ એકો વિભિદ્યતે

પદાર્થના વિવિધ સંયોજનથી એક સુગંધ અલગ અલગ રૂપે—માટીની, દુર્ગંધ, સુગંધિત, શાંત, તીવ્ર, ખાટી વગેરે રીતે દેખાય છે.

ભાવનં બ્રહ્મણઃ સ્થાનં ધારણં સદ્વિશેષણમ્ । સર્વસત્ત્વગુણોદ્ભેદઃ પૃથિવીવૃત્તિલક્ષણમ્

વિચારનું આધારસ્થાન, બ્રહ્માનું નિવાસસ્થાન, આધાર આપવું, સાચી ઓળખ, અને સર્વ જીવમાં ગુણોની ઉત્પત્તિ—આ બધું પૃથ્વીના લક્ષણો છે.

નભોગુણવિશેષોઽર્થો યસ્ય તચ્છ્રોત્રમુચ્યતે । વાયોર્ગુણવિશેષોઽર્થો યસ્ય તત્સ્પર્શનં વિદુઃ

જેનામાં આકાશના વિશિષ્ટ ગુણનો અનુભવ થાય છે, તેને શ્રવણ કહે છે; અને જેમાં વાયુના વિશિષ્ટ ગુણનો અનુભવ થાય છે, તેને સ્પર્શ કહે છે.

તેજોગુણવિશેષોઽર્થો યસ્ય તચ્ચક્ષુરુચ્યતે । અમ્ભોગુણવિશેષોઽર્થો યસ્ય તદ્રસનં વિદુઃ । ભૂમેર્ગુણવિશેષોઽર્થો યસ્ય સ ઘ્રાણ ઉચ્યતે

જેનામાં અગ્નિના વિશિષ્ટ ગુણનો અનુભવ થાય છે, તેને દ્રષ્ટિ કહે છે; પાણીના ગુણ માટે રસના અંગને અને પૃથ્વીના ગુણ માટે સુગંધના અંગને કહે છે.