શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગંગાદ્યા સરિતસ્તત્ર પુષ્કરાદિસરાંસિ ચ । ક્ષેત્રાણિ ચ દિશઃ સર્વા દણ્ડકાદિ વનાનિ ચ

ત્યાં ગંગા વગેરે નદીઓ, પુષ્કર વગેરે સરોવર, તીર્થો, બધી દિશાઓ અને દંડકાદિ વનો પણ આવ્યા.

નગાદયો યયુસ્તત્ર દેવગન્ધર્વદાનવાઃ । ગુરુત્વાત્તત્ર નાયાતાન્ ભૃગુઃ સમ્બોધ્ય ચાનયત્

પર્વતો અને અન્ય પણ ત્યાં આવ્યા, દેવો, ગંધર્વો અને દાનવો પણ આવ્યા; પણ તેમની ભારેતા કારણે, ભૃગુએ સમજાવીને તેમને પણ લાવ્યા.

દીક્ષિતા નારદેનાથ દત્તં આસનમુત્તમમ્ । કુમારા વન્દિતાઃ સર્વૈઃ નિષેદુઃ કૃષ્ણતત્પરાઃ

નારદે દીક્ષા આપી અને શ્રેષ્ઠ આસન આપ્યું, ત્યારે બધા દ્વારા વંદિત થયેલા કુમારો કૃષ્ણમાં તલ્લીન થઈને બેઠા.

વૈષ્ણવાશ્ચ વિરક્તાશ્ચ ન્યાસિનો બ્રહ્મચારિણઃ । મુખભાગે સ્થિતાસ્તે ચ તદગ્રે નારદઃ સ્થિતઃ

વૈષ્ણવો, વૈરાગી, સંન્યાસી અને બ્રહ્મચારી સૌ આગળ ઊભા રહ્યા, અને તેમના આગળ નારદ ઊભા રહ્યા.

એકભાગે ઋષિગણાઃ તદ્ અન્યત્ર દિવૌકસઃ । વેદોપનિષદો અન્યત્ર તીર્થાન્ યત્ર સ્ત્રિયોઽન્યતઃ

એક બાજુ ઋષિગણ હતા, બીજે દેવતાઓ, ત્રીજી બાજુ વેદ અને ઉપનિષદો, ચોથી બાજુ તીર્થો અને બીજી બાજુ સ્ત્રીઓ હતી.

જયશબ્દો નમઃશબ્દોઃ શંખશબ્દસ્તથૈવ ચ । ચૂર્ણલાજા પ્રસૂનાનાં નિક્ષેપઃ સુમહાન્ અભૂત્

જયના ઉલ્લાસ, નમનના અવાજ અને શંખના ધ્વનિ સાથે, ભજીયા અને ફૂલોનો મહાન વિસર્જન થયો.

વિમાનાનિ સમારુહ્ય કિયન્તો દેવનાયકાઃ । કલ્પવૃક્ષ પ્રસૂનૈસ્તાન્ સર્વાન્ તત્ર સમાકિરન્

વિમાન પર ચડીને અનેક દેવતાઓના નેતાઓએ કલ્પવૃક્ષના ફૂલો વડે ત્યાં આવેલા સૌ પર પુષ્પવર્ષા કરી.

સૂત ઉવાચ - એવં તેષ્વકચિત્તેષુ શ્રીમદ્‌ભાગવસ્ય ચ । માહાત્મ્યં ઊચિરે સ્પષ્ટં નારદાય મહાત્મને

સૂતજી બોલ્યા: એમ કરીને, એકાગ્ર મનવાળા સૌની વચ્ચે, તેમણે શ્રીમદભાગવતનું મહાત્મ્ય મહાન આત્મા નારદને સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું.

કુમારા ઊચુઃ - અથ તે વર્ણ્યતેઽસ્માભિઃ મહિમા શુકશાસ્ત્રજઃ । યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ મુક્તિઃ કરતલે સ્થિતા

કુમારો બોલ્યા: હવે અમે એ મહિમા વર્ણવીશું, જે શુકમુનિના શાસ્ત્રમાંથી જન્મેલો છે અને જેના માત્ર શ્રવણથી મુક્તિ હાથમાં આવી જાય છે.

સદા સેવ્યા સદા સેવ્યા શ્રીમદ્‌ભાગવતી કથા । યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ હરિશ્ચિત્તં સમાશ્રયેત્

શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા હંમેશા સાંભળવી અને સેવવી જોઈએ; માત્ર તેના શ્રવણથી જ હરિનું વાસ મનમાં થવા લાગે છે.

ગ્રન્થોઽષ્ટાદશસાહસ્ત્રો દ્વાદશસ્કન્ધસમ્મિતઃ । પરીક્ષિત્ શુકસંવાદઃ શ્રૃણુ ભાગવતં ચ તત્

આ ગ્રંથ અઢાર હજાર શ્લોકો અને બાર સ્કંધોથી બનેલો છે; પારિક્ષિત અને શુકદેવજી વચ્ચે સંવાદ છે—આ ભાગવતને ધ્યાનથી સાંભળ.

તાત સંસારચક્રેઽસ્મિન્ ભ્રમતેઽજ્ઞાનતઃ પુમાન્ । યાવત્ કર્ણગતા નાસ્તિ શુકશાસ્ત્રકથા ક્ષણમ્

પુત્ર, આ સંસારના ચક્રમાં મનુષ્ય અજ્ઞાનથી ભટકતો રહે છે, જેટલાં સમય સુધી—even એક ક્ષણ માટે પણ—શુકદેવજીના શાસ્ત્રની વાત તેના કાન સુધી પહોંચી નથી.

કિં શ્રુતૈબહુભિઃ શાસ્ત્રૈઃ પુરાણૈશ્ચ ભ્રમાવહૈઃ । એકં ભાગવતં શાસ્ત્રં મુક્તિદાનેન ગર્જતિ

ઘણા શાસ્ત્રો અને પુરાણો સાંભળવાથી શું ફાયદો, જો એ માત્ર ભ્રમ જ પેદા કરે? એકમાત્ર ભાગવત શાસ્ત્ર જ મુક્તિ આપનાર તરીકે ગર્જના કરે છે.

કથા ભાગવતસ્યાપિ નિત્યં ભવતિ યદ્‌ગૃહે । તદ્‌ગૃહં તીર્થરૂપં હિ વસતાં પાપનાશનમ્

જે ઘરમાં રોજ ભાગવતની કથા થાય છે, એ ઘર સાચું તીર્થ બની જાય છે અને ત્યાં રહેતાં લોકોના પાપો નાશ પામે છે.

અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ । શુકશાસ્ત્રકથાયાશ્ચ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞો અને સો વાજપેય યજ્ઞો—even એ બધું પણ—શુકદેવજીના શાસ્ત્રની કથાના સોળમાથી એક ભાગ જેટલું પણ ફળ આપી શકતા નથી.

તાવત્ પાપાનિ દેહેસ્મિન્ નિવસન્તિ તપોધનાઃ । યાવત્ ન શ્રૂયતે સમ્યક્ શ્રીમદ્‌ભાગવતં નરૈઃ

હે તપસ્વીઓ, જેટલાં સમય સુધી મનુષ્યો શ્રીમદ્ ભાગવતને યોગ્ય રીતે સાંભળતા નથી, તેટલાં સમય સુધી પાપો આ શરીરમાં રહે છે.

ન ગંગા ન ગયા કાશી પુષ્કરં ન પ્રયાગકમ્ । શુકશાસ્ત્રકથાયાશ્ચ ફલેન સમતાં નયેત્

ગંગા, ગયા, કાશી, પુષ્કર કે પ્રયાગ—આમાંથી કશું પણ—શુકદેવજીના શાસ્ત્રની કથાના ફળની બરાબરી કરી શકતું નથી.

શ્લોકાર્ધં શ્લોકપાદં વા નિત્યં ભાગવતોદ્‌ભવમ્ । પઠસ્વ સ્વમુખેનૈવ યદીચ્છસિ પરાં ગતિમ્

જો તું પરમ ગતિ ઈચ્છે છે તો રોજ પોતાના મોઢેથી—even અડધો શ્લોક કે ચોથો ભાગ પણ—ભાગવતમાંથી વાંચ.

વેદાદિઃ વેદમાતા ચ પૌરુષં સૂક્તમેવ ચ । ત્રયી ભાગવતં ચૈવ દ્વાદશાક્ષર એવ ચ

વેદ, વેદમાતા, પુરુષસૂક્ત, ત્રણેય વેદ, ભાગવત અને બાર અક્ષરવાળો મંત્ર—

દ્વાદશાત્મા પ્રયાગશ્ચ કાલં સંવત્સરાત્મકઃ । બ્રાહ્મણાશ્ચાગ્નિહોત્રં ચ સુરભિર્દ્વાદશી તથા

બાર સ્વરૂપ, પ્રયાગ, વર્ષરૂપ સમય, બ્રાહ્મણો, અગ્નિહોત્ર, કામધેનુ ગાય અને બારમું તિથિ—

તુલસી ચ વસન્તશ્ચ પુરુષોત્તમ એવ ચ । એતેષાં તત્ત્વતઃ પ્રાજ્ઞૈઃ ન પૃથ્ગ્ભાવ ઇષ્યતે

તુલસી, વસંત ઋતુ અને પુરુષોત્તમ—જાણકાર લોકો આ બધામાં કોઈ ફરક માનતા નથી.

યશ્ચ ભાગવતં શાસ્ત્રં વાચયેત્ અર્થતોઽનિશમ્ । જન્મકોટિકૃતં પાપં નશ્યતે નાત્ર સંશયઃ

જે મનુષ્ય અર્થ સાથે દિવસ-રાત ભાગવત શાસ્ત્રનું પઠન કરે છે, તેના કરોડો જન્મના પાપો નાશ પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

શ્લોકાર્ધં શ્લોકપાદં વા પઠેત્ ભાગવતં ચ યઃ । નિત્યં પુણ્યં અવાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

જે મનુષ્ય રોજ ભાગવતનો અડધો કે ચોથો શ્લોક પણ વાંચે છે, તે રાજસૂય અને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય મેળવે છે.

ઉક્તં ભાગવતં નિત્યં કૃતં ચ હરિચિન્તનમ્ । તુલસીપોષણં ચૈવ ધેનૂનાં સેવનં સમમ્

રોજ ભાગવતનું પઠન, હરિનું સ્મરણ, તુલસીનું પાલન અને ગાયોની સેવા—આ બધું સમાન ગણાય છે.

અન્તકાલે તુ યેનૈવ શ્રૂયતે શુકશાસ્ત્રવાક્ । પ્રીત્યા તસ્યૈવ વૈકુણ્ઠં ગોવિન્દોઽપિ પ્રયચ્છતિ

મૃત્યુ સમયે જે ભક્તિપૂર્વક શુકદેવજીના શાસ્ત્રના શબ્દો સાંભળે છે, તેને ગોવિંદ પોતે વૈકુંઠ આપે છે.

હેમસિંહયુતં ચૈતત્ વૈષ્ણવાય દદાતિ ચ । કૃષ્ણેન સહ સાયુજ્યં સ પુમાન્ લભતે ધ્રુવમ્

જે મનુષ્ય ભાગવત ગ્રંથને સોનાના સિંહાસનથી શોભિત કરી વૈષ્ણવને આપે છે, તે નિશ્ચિતપણે કૃષ્ણ સાથે એકરૂપતા પામે છે.

(વસંતતિલકા) આજન્મમાત્રમપિ યેન શઠેન કિંચિત્ ચિત્તં વિધાય શુકશાસ્ત્રકથા ન પીતા । ચાણ્ડાલવત્ ચ ખરવત્ બત તેન નીતં મિથ્યા સ્વજન્મ જનની જનિદુઃખભાજા

જે મનુષ્ય જન્મથી લઈને અંત સુધી કપટથી મનમાં—even થોડું પણ—શુકદેવજીના શાસ્ત્રની કથા સાંભળે નહીં, એ તો ચંડાળ કે ગધેડા જેવી જિંદગી જીવે છે; અફસોસ, એનું જન્મ વ્યર્થ જાય છે અને તેની માતાને પણ વ્યર્થ દુઃખ સહન કરવું પડે છે.

જીવચ્છવો નિગદિતઃ સ તુ પાપકર્મા યેન શ્રુતં શુકકથાવચનં ન કિંચિત્ । ધિક્ તં નરં પશુસમં ભુવિ ભારરૂપમ્ એવં વદન્તિ દિવિ દેવસમાજમુખ્યાઃ

જે માણસે પાપના કામ કર્યા છે અને જેને શુકદેવજીની કથા કદી સાંભળી પણ નથી, એવો જીવતો લાશ સમાન કહેવાય છે. એ માણસ પૃથ્વી પર પશુ જેવો ભાર છે, એવું સ્વર્ગના દેવતાઓ પણ કહે છે.

(અનુષ્ટુપ્) દુર્લભૈવ કથા લોકે શ્રીમદ્‌ભાગવતોદ્‌ભવા । કોટિજન્મસમુત્થેન પુણ્યેનૈવ તુ લભ્યતે

આ શ્રીમદ્ ભાગવતમાંથી ઉદ્ભવેલી કથા દુનિયામાં બહુ દુર્લભ છે; કરોડો જન્મના પુણ્યથી જ એ પ્રાપ્ત થાય છે.