શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( મિશ્ર ) તતોઽનુરક્તૈઃ પશુપૈઃ પરિશ્રિતો રાજન્ સ્વગોષ્ઠં સબલોઽવ્રજદ્ધરિઃ । તથાવિધાન્યસ્ય કૃતાનિ ગોપિકા ગાયન્ત્ય ઈયુર્મુદિતા હૃદિસ્પૃશઃ

પછી, હે રાજન, પ્રેમથી ભરેલા ગોપો સાથે હરી બલરામ સાથે પોતાના ગોકુળે પાછા ફર્યા; ગોપીઓ કૃષ્ણના અદ્ભુત કાર્યો ગાઈ આનંદથી, હૃદયથી ભાવવિભોર થઈ, પાછળથી ચાલતી ગઈ.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના પ્રથમ ભાગના પચ્ચીસમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.

ગુણસઙ્ગં વિનિર્ધૂય માં ભજન્તુ વિચક્ષણાઃ। નિઃસઙ્ગો માં ભજેદ્વિદ્વાનપ્રમત્તો જિતેન્દ્રિયઃ

જેઓ સમજદાર છે, તેઓ પ્રકૃતિના ગુણોથી જોડાણ છોડી મને ભજે; જે વિદ્વાન છે, અનાસક્ત, ઇન્દ્રિયજિત અને સતર્ક છે, તે પણ મને ભજે.

રજસ્તમશ્ચાભિજયેત્સત્ત્વસંસેવયા મુનિઃ। સત્ત્વં ચાભિજયેદ્યુક્તો નૈરપેક્ષ્યેણ શાન્તધીઃ। સમ્પદ્યતે ગુણૈર્મુક્તો જીવો જીવં વિહાય મામ્

મુનિ સત્વગુણને વધારવાથી રજ અને તમને જીતે છે; અને પછી નિરપેક્ષતા અને શાંત મનથી સત્વને પણ જીતે છે; આમ, ગુણોથી મુક્ત આત્મા, પોતાનું સ્વરૂપ છોડીને મને પ્રાપ્ત થાય છે.

જીવો જીવવિનિર્મુક્તો ગુણૈશ્ચાશયસમ્ભવૈઃ। મયૈવ બ્રહ્મણા પૂર્ણો ન બહિર્નાન્તરશ્ચરેત્

જ્યારે જીવ બીજાં જીવોથી અને ગુણોથી ઉદ્ભવેલા ઇચ્છાઓથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે તે મારા રૂપે પૂર્ણ બને છે; પછી તે બહાર કે અંદર ક્યાંય જતો નથી.

અથો વિભૂતિં મમ માયાવિનસ્તાં ઐશ્વર્યમષ્ટાઙ્ગમનુપ્રવૃત્તમ્ । શ્રિયં ભાગવતીં વાસ્પૃહયન્તિ ભદ્રાં પરસ્ય મે તેઽશ્નુવતે તુ લોકે

મારી માયાના સ્વામી તરીકેની મહિમા અને ઐશ્વર્ય જાણનારા, ભલે ભગવાનની સમૃદ્ધિ પણ કેમ ન હોય, તેની ઈચ્છા કરતા નથી; તેઓ આ જગતમાં મારું પરમ સ્થાન પામે છે.

ન કર્હિચિન્મત્પરાઃ શાન્તરૂપે નઙ્ક્ષ્યન્તિ નો મેઽનિમિષો લેઢિ હેતિઃ । યેષામહં પ્રિય આત્મા સુતશ્ચ સખા ગુરુઃ સુહૃદો દૈવમિષ્ટમ્

જે લોકો મને સર્વપ્રિય માને છે અને શાંત સ્વભાવ ધરાવે છે, તેઓ ક્યારેય નાશ પામતા નથી; સમયનું શસ્ત્ર તેમને સ્પર્શતું નથી. જેમના માટે હું આત્મા, પુત્ર, મિત્ર, ગુરુ, સુહૃદ અને ઇષ્ટદેવ છું.

ઇમં લોકં તથૈવ અમું આત્માનં ઉભયાયિનમ્ । આત્માનં અનુ યે ચેહ યે રાયઃ પશવો ગૃહાઃ

આ જગત, પરલોક, બંનેમાં ફરતો આત્મા અને અહીંનું પોતાનું માનવામાં આવતું બધું—ધન, પશુ કે ઘર—

વિસૃજ્ય સર્વાન્ અન્યાંશ્ચ મામેવં વિશ્વતોમુખમ્ । ભજન્તિ અનન્યયા ભક્ત્યા તાન્મૃત્યોરતિપારયે

જ્યારે કોઈ બધાને છોડીને, મને સર્વત્ર વ્યાપક જાણીને, એકમાત્ર ભક્તિથી ભજે છે, ત્યારે હું તેને મૃત્યુના પાર લઈ જાઉં છું.

નાન્યત્ર મદ્ભગવતઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરાત્ । આત્મનઃ સર્વભૂતાનાં ભયં તીવ્રં નિવર્તતે

મારા સિવાય, સર્વભૂતના આત્મા અને પ્રકૃતિના સ્વામી એવા ભગવાનમાં જ, જીવનું ઘોર ભય દૂર થાય છે.

મદ્ભયાદ્ વાતિ વાતોઽયં સૂર્યસ્તપતિ મદ્ભયાત્ । વર્ષતીન્દ્રો દહત્યગ્નિઃ મૃત્યુશ્ચરતિ મદ્ભયાત્

મારા ભયથી પવન ફૂંકાય છે, સૂર્ય તેજ આપે છે, ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે, અગ્નિ દહન કરે છે અને મૃત્યુ પણ મારા ભયથી ફરતો રહે છે.

જ્ઞાનવૈરાગ્યયુક્તેન ભક્તિયોગેન યોગિનઃ । ક્ષેમાય પાદમૂલં મે પ્રવિશન્તિ અકુતોભયમ્

જેઓ જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત છે, તે યોગીઓ ભક્તિયોગ દ્વારા મારા નિર્ભય ચરણોમાં પ્રવેશી કલ્યાણ પામે છે.

એતાવાન્ એવ લોકેઽસ્મિન્ પુંસાં નિઃશ્રેયસોદયઃ । તીવ્રેણ ભક્તિયોગેન મનો મય્યર્પિતં સ્થિરમ્

આ જ જગતમાં મનુષ્ય માટે સર્વોત્તમ કલ્યાણ એ છે કે, તીવ્ર ભક્તિથી મનને મારે સ્થિર રાખવું.

સપ્તોપરિ કૃતા દ્વારઃ પુરસ્તસ્યાસ્તુ દ્વે અધઃ । પૃથગ્ વિષયગત્યર્થં તસ્યાં યઃ કશ્ચનેશ્વરઃ

સાત દ્વાર ઉપર, બે આગળ અને બે નીચે છે; દરેક ઇન્દ્રિયોના પ્રવેશ માટે છે, અને તેમાં એક સ્વામી વસે છે, હે રાજા.

પઞ્ચ દ્વારસ્તુ પૌરસ્ત્યા દક્ષિણૈકા તથોત્તરા । પશ્ચિમે દ્વે અમૂષાં તે નામાનિ નૃપ વર્ણયે

આમાંથી, પાંચ દ્વાર પૂર્વ તરફ, એક દક્ષિણ તરફ, એક ઉત્તર તરફ અને બે પશ્ચિમ તરફ છે; હવે હું તેમના નામો કહું છું, હે રાજા.

ખદ્યોતાઽઽવિર્મુખી ચ પ્રાગ્ દ્વારાવેકત્ર નિર્મિતે । વિભ્રાજિતં જનપદં યાતિ તાભ્યાં દ્યુમત્સખઃ

પૂર્વ દિશામાં એકસાથે બે દરવાજા બનાવવામાં આવ્યા હતા, જે જ્યોત્સ્ના જેવી ઝગમગતી હતી; એમાંથી દ્યુમત્સખ આખા પ્રદેશને પ્રકાશિત કરતા પસાર થાય છે.

નલિની નાલિની ચ પ્રાગ્ દ્વારૌ એકત્ર નિર્મિતે । અવધૂતસખસ્તાભ્યાં વિષયં યાતિ સૌરભમ્

પૂર્વ બાજુએ નલિની અને નાલિની નામના બે દરવાજા એકસાથે બનાવાયા હતા; એમાંથી અવધૂતસખ સુગંધિત પ્રદેશમાં પ્રવેશે છે.

મુખ્યા નામ પુરસ્તાદ્ દ્વાઃ તયાઽઽપણબહૂદનૌ । વિષયૌ યાતિ પુરરાડ્ રસજ્ઞવિપણાન્વિતઃ

આગળ મુખ્યા નામનું દરવાજું છે, જ્યાં અનેક દુકાનો અને ખાવાની નાવો છે; એમાંથી શહેરનો રાજા સ્વાદ જાણનારા વેપારીઓ સાથે અંદર જાય છે.

પિતૃહૂર્નૃપ પુર્યા દ્વાઃ દક્ષિણેન પુરઞ્જનઃ । રાષ્ટ્રં દક્ષિણપઞ્ચાલં યાતિ શ્રુતધરાન્વિતઃ

રાજા, દક્ષિણ બાજુએ પિતૃહૂ નામના દરવાજાથી પુરંજન દક્ષિણ પંચાલ પ્રદેશમાં જાય છે, અને એ સાથે જ્ઞાન ધરાવનારા લોકો હોય છે.

દેવહૂર્નામ પુર્યા દ્વા ઉત્તરેણ પુરઞ્જનઃ । રાષ્ટ્રં ઉત્તરપઞ્ચાલં યાતિ શ્રુતધરાન્વિતઃ

ઉત્તર બાજુએ દેવહૂ નામના દરવાજાથી પુરંજન ઉત્તર પંચાલ પ્રદેશમાં જાય છે, અને એ સાથે જ્ઞાન ધરાવનારા લોકો હોય છે.

આસુરી નામ પશ્ચાદ્ દ્વાઃ તયા યાતિ પુરઞ્જનઃ । ગ્રામકં નામ વિષયં દુર્મદેન સમન્વિતઃ

પશ્ચિમ બાજુએ આસુરી નામના દરવાજાથી પુરંજન ગ્રામક નામના પ્રદેશમાં જાય છે, અને એ arrogance સાથે હોય છે.

નિર્‌ઋતિર્નામ પશ્ચાદ્ દ્વાઃ તયા યાતિ પુરઞ્જનઃ । વૈશસં નામ વિષયં લુબ્ધકેન સમન્વિતઃ

પશ્ચિમ બાજુએ નિરૃતિ નામના દરવાજાથી પુરંજન વૈશસ નામના પ્રદેશમાં જાય છે, અને એ લોભ સાથે હોય છે.

અન્ધાવમીષાં પૌરાણાં નિર્વાક્ પેશસ્કૃતાવુભૌ । અક્ષણ્વતામધિપતિઃ તાભ્યાં યાતિ કરોતિ ચ

અંધ અને અવમીષા નામના શહેરના બે દરવાજા શાંત અને કુશળ છે; તેમની માલિકી ધરાવનાર, જે જોઈ શકે છે, એમાંથી પસાર થાય છે અને કાર્ય કરે છે.

સ યર્હ્યન્તઃપુરગતો વિષૂચીનસમન્વિતઃ । મોહં પ્રસાદં હર્ષં વા યાતિ જાયાત્મજોદ્ભવમ્

જ્યારે એ અંદરના મહેલમાં જાય છે અને વિષૂચી સાથે હોય છે, ત્યારે પત્ની અને સંતાનથી ઉપજતા મોહ, આનંદ કે પ્રસન્નતા અનુભવે છે.

એવં કર્મસુ સંસક્તઃ કામાત્મા વઞ્ચિતોઽબુધઃ । મહિષી યદ્ યદ્ ઈહેત તત્તદ્ એવાન્વવર્તત

આ રીતે કર્મોમાં ફસાઈને, ઇચ્છાઓથી ભરપૂર અને મૂર્ખ બની, જે પણ તેની રાણી ઈચ્છે છે, એ જ એ અનુસરે છે.

ક્વચિત્પિબન્ત્યાં પિબતિ મદિરાં મદવિહ્વલઃ । અશ્નન્ત્યાં ક્વચિદશ્નાતિ જક્ષત્યાં સહ જક્ષિતિ

ક્યારેક, જ્યારે પત્ની પીવે છે ત્યારે એ પણ મદિરા પીવે છે અને મસ્ત થઈ જાય છે; જ્યારે એ ખાય છે ત્યારે એ પણ ખાય છે, અને જ્યારે એ આનંદ માણે છે ત્યારે એ પણ એ સાથે આનંદ કરે છે.

ક્વચિદ્ગાયતિ ગાયન્ત્યાં રુદત્યાં રુદતિ ક્વચિત્ । ક્વચિદ્ હસન્ત્યાં હસતિ જલ્પન્ત્યામનુ જલ્પતિ

ક્યારેક, જ્યારે એ ગાય છે ત્યારે એ પણ ગાય છે; જ્યારે એ રડે છે ત્યારે એ પણ રડે છે; ક્યારેક, જ્યારે એ હસે છે ત્યારે એ પણ હસે છે, અને જ્યારે એ બોલે છે ત્યારે એ પણ બોલે છે.

ક્વચિદ્ ધાવતિ ધાવન્ત્યાં તિષ્ઠન્ત્યામનુ તિષ્ઠતિ । અનુ શેતે શયાનાયાં અન્વાસ્તે ક્વચિદાસતીમ્

ક્યારેક, જ્યારે એ દોડે છે ત્યારે એ પણ દોડે છે; જ્યારે એ ઊભી રહે છે ત્યારે એ પણ ઊભો રહે છે; જ્યારે એ સુવે છે ત્યારે એ પણ એની બાજુમાં સુવે છે, અને ક્યારેક એ સાથે બેસે છે.

ક્વચિત્ શ્રૃણોતિ શ્રૃણ્વન્ત્યાં પશ્યન્ત્યામનુ પશ્યતિ । ક્વચિત્ જિઘ્રતિ જિઘ્રન્ત્યાં સ્પૃશન્ત્યાં સ્પૃશતિ ક્વચિત્

ક્યારેક, જ્યારે એ સાંભળે છે ત્યારે એ પણ સાંભળે છે; જ્યારે એ જુએ છે ત્યારે એ પણ જુએ છે; ક્યારેક, જ્યારે એ સુઘે છે ત્યારે એ પણ સુઘે છે, અને જ્યારે એ સ્પર્શ કરે છે ત્યારે એ પણ સ્પર્શ કરે છે.