શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇત્યુક્ત્વૈકેન હસ્તેન કૃત્વા ગોવર્ધનાચલમ્ । દધાર લીલયા કૃષ્ણઃ છત્રાકમિવ બાલકઃ

આ રીતે કહીને કૃષ્ણે એક હાથથી ગિરિરાજને સહેલાઈથી ઊંચક્યો, જેમ બાળક છત્રી પકડી લે છે.

અથાહ ભગવાન્ ગોપાન્ હેઽમ્બ તાત વ્રજૌકસઃ । યથોપજોષં વિશત ગિરિગર્તં સગોધનાઃ

પછી ભગવાને ગોપાલોને કહ્યું: 'માતા, પિતા અને વ્રજવાસીઓ, તમારું ગૌધન લઈને, જેમ યોગ્ય લાગે તેમ, પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશો.'

ન ત્રાસ ઇહ વઃ કાર્યો મદ્ધસ્તાદ્રિનિપાતને । વાતવર્ષભયેનાલં તત્ત્રાણં વિહિતં હિ વઃ

'મારા હાથમાંથી પર્વત પડી જશે કે પવન-વરસાદથી ડરવાની કોઈ જરૂર નથી; તમારી રક્ષા માટે બધું જ આયોજન થઈ ગયું છે.'

તથા નિર્વિવિશુર્ગર્તં કૃષ્ણાશ્વાસિતમાનસઃ । યથાવકાશં સધનાઃ સવ્રજાઃ સોપજીવિનઃ

કૃષ્ણના આશ્વાસનથી મનથી નિડર થઈ, વ્રજવાસીઓ પોતાના ધન, કુટુંબ અને આધારિતો સાથે, જેટલું સ્થાન મળ્યું તેટલું, ગુફામાં પ્રવેશ્યા.

ક્ષુત્તૃડ્વ્યથાં સુખાપેક્ષાં હિત્વા તૈર્વ્રજવાસિભિઃ । વીક્ષ્યમાણો દધાવદ્રિં સપ્તાહં નાચલત્ પદાત્

વ્રજવાસીઓએ ભૂખ, તરસ, દુઃખ અને આરામની ઈચ્છા છોડીને, સાત દિવસ સુધી કૃષ્ણને પર્વત ઊંચકતો જોઈને આશ્ચર્યથી નિહાળ્યા, અને કૃષ્ણના પગ એક પણ હલ્યા નહીં.

કૃષ્ણયોગાનુભાવં તં નિશમ્યેન્દ્રોઽતિવિસ્મિતઃ । નિઃસ્તમ્ભો ભ્રષ્ટસઙ્‌કલ્પઃ સ્વાન્ મેઘાન્ સંન્યવારયત્

કૃષ્ણના યોગબળનું અદ્ભુત પ્રભાવ સાંભળીને ઇન્દ્ર ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો; તે સ્તબ્ધ રહી ગયો અને તેનો દૃઢ સંકલ્પ તૂટી ગયો, પછી તેણે પોતાના મેઘોને પાછા બોલાવી લીધા.

ખં વ્યભ્રમુદિતાદિત્યં વાતવર્ષં ચ દારુણમ્ । નિશમ્યોપરતં ગોપાન્ ગોવર્ધનધરોઽબ્રવીત્ નિર્યાત ત્યજત ત્રાસં ગોપાઃ સસ્ત્રીધનાર્ભકાઃ । ઉપારતં વાતવર્ષં વ્યુદપ્રાયાશ્ચ નિમ્નગાઃ

જ્યારે આકાશ સ્વચ્છ થયું, સૂર્ય પ્રકાશ્યો અને ભયાનક પવન-વરસાદ બંધ થયો, ત્યારે ગિરિરાજને ઊંચકનાર કૃષ્ણે ગોપાલોને કહ્યું: 'હવે બહાર નીકળી જાઓ, ડર છોડો, સ્ત્રીઓ, ધન અને બાળકો સાથે, પવન-વરસાદ બંધ થયો છે અને નદીઓ પણ શાંત થઈ ગઈ છે.'

તતસ્તે નિર્યયુર્ગોપાઃ સ્વં સ્વમાદાય ગોધનમ્ । શકટોઢોપકરણં સ્ત્રીબાલસ્થવિરાઃ શનૈઃ

પછી ગોપાલો પોતપોતાનું ગૌધન, ગાડાં અને સામાન લઈને, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સાથે ધીમે ધીમે બહાર નીકળી ગયા.

ભગવાનપિ તં શૈલં સ્વસ્થાને પૂર્વવત્પ્રભુઃ । પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં સ્થાપયામાસ લીલયા

ભગવાને પણ એ પર્વતને પહેલાં જેવું જ તેના સ્થાન પર, બધાના નજરે નજરે, રમતમાં મૂક્યો.

( મિશ્ર ) તં પ્રેમવેગાન્ નિભૃતા વ્રજૌકસો યથા સમીયુઃ પરિરમ્ભણાદિભિઃ । ગોપ્યશ્ચ સસ્નેહમપૂજયન્ મુદા દધ્યક્ષતાદ્‌ભિર્યુયુજુઃ સદાશિષઃ

વ્રજવાસીઓ પ્રેમથી શાંતપણે કૃષ્ણ પાસે ગયા અને તેમને ભેટી પડ્યા; ગોપીઓએ આનંદથી, પ્રેમપૂર્વક, દહીં અને અક્ષતથી પૂજા કરી અને હંમેશા શુભાશિષા આપી.

( અનુષ્ટુપ્ ) યશોદા રોહિણી નન્દો રામશ્ચ બલિનાં વરઃ । કૃષ્ણમાલિઙ્‌ગ્ય યુયુજુઃ આશિષઃ સ્નેહકાતરાઃ

યશોદા, રોહિણી, નંદ અને બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ રામે, બધાએ કૃષ્ણને પ્રેમથી ભેટી, હૃદયપૂર્વક આશીર્વાદ આપ્યા.

દિવિ દેવગણાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યા ગન્ધર્વચારણાઃ । તુષ્ટુવુર્મુમુચુસ્તુષ્ટાઃ પુષ્પવર્ષાણિ પાર્થિવ

આકાશમાં દેવતાઓ, સિદ્ધો, સાધ્ય, ગંધર્વ અને ચારણો ખુશ થઈને કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી અને આનંદથી પૃથ્વી પર પુષ્પવર્ષા વરસાવી.

શઙ્‌ખદુન્દુભયો નેદુર્દિવિ દેવપ્રચોદિતાઃ । જગુર્ગન્ધર્વપતયઃ તુંબુરુપ્રમુખા નૃપ

દેવતાઓના પ્રેરણા થી આકાશમાં શંખ અને ઢોલ વાગ્યા; તુંબુરુના નેતૃત્વમાં ગંધર્વોના પ્રમુખોએ ગીત ગાયા, હે રાજા.

( મિશ્ર ) તતોઽનુરક્તૈઃ પશુપૈઃ પરિશ્રિતો રાજન્ સ્વગોષ્ઠં સબલોઽવ્રજદ્ધરિઃ । તથાવિધાન્યસ્ય કૃતાનિ ગોપિકા ગાયન્ત્ય ઈયુર્મુદિતા હૃદિસ્પૃશઃ

પછી, હે રાજન, પ્રેમથી ભરેલા ગોપો સાથે હરી બલરામ સાથે પોતાના ગોકુળે પાછા ફર્યા; ગોપીઓ કૃષ્ણના અદ્ભુત કાર્યો ગાઈ આનંદથી, હૃદયથી ભાવવિભોર થઈ, પાછળથી ચાલતી ગઈ.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના પ્રથમ ભાગના પચ્ચીસમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.

ગુણસઙ્ગં વિનિર્ધૂય માં ભજન્તુ વિચક્ષણાઃ। નિઃસઙ્ગો માં ભજેદ્વિદ્વાનપ્રમત્તો જિતેન્દ્રિયઃ

જેઓ સમજદાર છે, તેઓ પ્રકૃતિના ગુણોથી જોડાણ છોડી મને ભજે; જે વિદ્વાન છે, અનાસક્ત, ઇન્દ્રિયજિત અને સતર્ક છે, તે પણ મને ભજે.

રજસ્તમશ્ચાભિજયેત્સત્ત્વસંસેવયા મુનિઃ। સત્ત્વં ચાભિજયેદ્યુક્તો નૈરપેક્ષ્યેણ શાન્તધીઃ। સમ્પદ્યતે ગુણૈર્મુક્તો જીવો જીવં વિહાય મામ્

મુનિ સત્વગુણને વધારવાથી રજ અને તમને જીતે છે; અને પછી નિરપેક્ષતા અને શાંત મનથી સત્વને પણ જીતે છે; આમ, ગુણોથી મુક્ત આત્મા, પોતાનું સ્વરૂપ છોડીને મને પ્રાપ્ત થાય છે.

જીવો જીવવિનિર્મુક્તો ગુણૈશ્ચાશયસમ્ભવૈઃ। મયૈવ બ્રહ્મણા પૂર્ણો ન બહિર્નાન્તરશ્ચરેત્

જ્યારે જીવ બીજાં જીવોથી અને ગુણોથી ઉદ્ભવેલા ઇચ્છાઓથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે તે મારા રૂપે પૂર્ણ બને છે; પછી તે બહાર કે અંદર ક્યાંય જતો નથી.

અથો વિભૂતિં મમ માયાવિનસ્તાં ઐશ્વર્યમષ્ટાઙ્ગમનુપ્રવૃત્તમ્ । શ્રિયં ભાગવતીં વાસ્પૃહયન્તિ ભદ્રાં પરસ્ય મે તેઽશ્નુવતે તુ લોકે

મારી માયાના સ્વામી તરીકેની મહિમા અને ઐશ્વર્ય જાણનારા, ભલે ભગવાનની સમૃદ્ધિ પણ કેમ ન હોય, તેની ઈચ્છા કરતા નથી; તેઓ આ જગતમાં મારું પરમ સ્થાન પામે છે.

ન કર્હિચિન્મત્પરાઃ શાન્તરૂપે નઙ્ક્ષ્યન્તિ નો મેઽનિમિષો લેઢિ હેતિઃ । યેષામહં પ્રિય આત્મા સુતશ્ચ સખા ગુરુઃ સુહૃદો દૈવમિષ્ટમ્

જે લોકો મને સર્વપ્રિય માને છે અને શાંત સ્વભાવ ધરાવે છે, તેઓ ક્યારેય નાશ પામતા નથી; સમયનું શસ્ત્ર તેમને સ્પર્શતું નથી. જેમના માટે હું આત્મા, પુત્ર, મિત્ર, ગુરુ, સુહૃદ અને ઇષ્ટદેવ છું.

ઇમં લોકં તથૈવ અમું આત્માનં ઉભયાયિનમ્ । આત્માનં અનુ યે ચેહ યે રાયઃ પશવો ગૃહાઃ

આ જગત, પરલોક, બંનેમાં ફરતો આત્મા અને અહીંનું પોતાનું માનવામાં આવતું બધું—ધન, પશુ કે ઘર—

વિસૃજ્ય સર્વાન્ અન્યાંશ્ચ મામેવં વિશ્વતોમુખમ્ । ભજન્તિ અનન્યયા ભક્ત્યા તાન્મૃત્યોરતિપારયે

જ્યારે કોઈ બધાને છોડીને, મને સર્વત્ર વ્યાપક જાણીને, એકમાત્ર ભક્તિથી ભજે છે, ત્યારે હું તેને મૃત્યુના પાર લઈ જાઉં છું.

નાન્યત્ર મદ્ભગવતઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરાત્ । આત્મનઃ સર્વભૂતાનાં ભયં તીવ્રં નિવર્તતે

મારા સિવાય, સર્વભૂતના આત્મા અને પ્રકૃતિના સ્વામી એવા ભગવાનમાં જ, જીવનું ઘોર ભય દૂર થાય છે.

મદ્ભયાદ્ વાતિ વાતોઽયં સૂર્યસ્તપતિ મદ્ભયાત્ । વર્ષતીન્દ્રો દહત્યગ્નિઃ મૃત્યુશ્ચરતિ મદ્ભયાત્

મારા ભયથી પવન ફૂંકાય છે, સૂર્ય તેજ આપે છે, ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે, અગ્નિ દહન કરે છે અને મૃત્યુ પણ મારા ભયથી ફરતો રહે છે.

જ્ઞાનવૈરાગ્યયુક્તેન ભક્તિયોગેન યોગિનઃ । ક્ષેમાય પાદમૂલં મે પ્રવિશન્તિ અકુતોભયમ્

જેઓ જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત છે, તે યોગીઓ ભક્તિયોગ દ્વારા મારા નિર્ભય ચરણોમાં પ્રવેશી કલ્યાણ પામે છે.

એતાવાન્ એવ લોકેઽસ્મિન્ પુંસાં નિઃશ્રેયસોદયઃ । તીવ્રેણ ભક્તિયોગેન મનો મય્યર્પિતં સ્થિરમ્

આ જ જગતમાં મનુષ્ય માટે સર્વોત્તમ કલ્યાણ એ છે કે, તીવ્ર ભક્તિથી મનને મારે સ્થિર રાખવું.

સપ્તોપરિ કૃતા દ્વારઃ પુરસ્તસ્યાસ્તુ દ્વે અધઃ । પૃથગ્ વિષયગત્યર્થં તસ્યાં યઃ કશ્ચનેશ્વરઃ

સાત દ્વાર ઉપર, બે આગળ અને બે નીચે છે; દરેક ઇન્દ્રિયોના પ્રવેશ માટે છે, અને તેમાં એક સ્વામી વસે છે, હે રાજા.

પઞ્ચ દ્વારસ્તુ પૌરસ્ત્યા દક્ષિણૈકા તથોત્તરા । પશ્ચિમે દ્વે અમૂષાં તે નામાનિ નૃપ વર્ણયે

આમાંથી, પાંચ દ્વાર પૂર્વ તરફ, એક દક્ષિણ તરફ, એક ઉત્તર તરફ અને બે પશ્ચિમ તરફ છે; હવે હું તેમના નામો કહું છું, હે રાજા.

ખદ્યોતાઽઽવિર્મુખી ચ પ્રાગ્ દ્વારાવેકત્ર નિર્મિતે । વિભ્રાજિતં જનપદં યાતિ તાભ્યાં દ્યુમત્સખઃ

પૂર્વ દિશામાં એકસાથે બે દરવાજા બનાવવામાં આવ્યા હતા, જે જ્યોત્સ્ના જેવી ઝગમગતી હતી; એમાંથી દ્યુમત્સખ આખા પ્રદેશને પ્રકાશિત કરતા પસાર થાય છે.