શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગણં સાંવર્તકં નામ મેઘાનાં ચાન્તકારિણામ્ । ઇન્દ્રઃ પ્રચોદયત્ ક્રુદ્ધો વાક્યં ચાહેશમાન્યુત

ત્યારે, રાજા, ઇન્દ્રે ક્રોધથી સંહારક એવા સાંવર્તક મેઘોને ઉશ્કેર્યા અને આદેશભરી વાણી બોલી.

અહો શ્રીમદમાહાત્મ્યં ગોપાનાં કાનનૌકસામ્ । કૃષ્ણં મર્ત્યમુપાશ્રિત્ય યે ચક્રુર્દેવહેલનમ્

અરે! વનવાસી ગોપોનું ગૌરવ અને અહંકાર જુઓ, જેમણે કૃષ્ણને આધારે દેવતાઓનું અપમાન કર્યું છે.

યથાદૃઢૈઃ કર્મમયૈઃ ક્રતુભિર્નામનૌનિભૈઃ । વિદ્યાં આન્વીક્ષિકીં હિત્વા તિતીર્ષન્તિ ભવાર્ણવમ્

જેમ કેટલાક લોકો દૃઢ કર્મો અને યજ્ઞો દ્વારા, નામરૂપની નૌકાથી, વિવેકનું જ્ઞાન છોડીને, સંસારના સાગર પાર કરવા ઇચ્છે છે,

વાચાલં બાલિશં સ્તબ્ધં અજ્ઞં પણ્ડિતમાનિનમ્ । કૃષ્ણં મર્ત્યમુપાશ્રિત્ય ગોપા મે ચક્રુરપ્રિયમ્

ગોપોએ કૃષ્ણને આધાર આપ્યો—જે બોલકણ, બાળસુલભ, અહંકારી, અજ્ઞાની અને પોતાને જ્ઞાની માને છે—એમણે મને દુઃખ આપ્યું છે.

એષાં શ્રિયાવલિપ્તાનાં કૃષ્ણેનાધ્માપિતાત્મનામ્ । ધુનુત શ્રીમદસ્તમ્ભં પશૂન્ નયત સઙ્‌ક્ષયમ્

આ ગોપો પોતાની સંપત્તિમાં અંધ અને કૃષ્ણથી ફૂલેલા છે; તેમનો સંપત્તિનો અહંકાર તોડો અને તેમના પશુઓને વિનાશ તરફ દોરો.

અહં ચૈરાવતં નાગં આરુહ્યાનુવ્રજે વ્રજમ્ । મરુદ્ગણૈર્મહાવેગૈઃ નન્દગોષ્ઠજિઘાંસયા

હું એઇરાવત હાથી પર ચડીને, વાવાઝોડાની જેમ તેજસ્વી પવનદેવતાઓ સાથે, નંદના વ્રજને નાશ કરવા જઈશ.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્થં મઘવતાઽઽજ્ઞપ્તા મેઘા નિર્મુક્તબન્ધનાઃ । નન્દગોકુલમાસારૈઃ પીડયામાસુરોજસા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એમ મઘવાન ઇન્દ્રના આદેશથી, બંધનમુક્ત થયેલા મેઘોએ નંદના ગોકુળ પર ભારે વરસાદ વરસાવીને પીડા આપી.

વિદ્યોતમાના વિદ્યુદ્‌ભિઃ સ્તનન્તઃ સ્તનયિત્નુભિઃ । તીવ્રૈર્મરુદ્ગણૈર્નુન્ના વવૃષુર્જલશર્કરાઃ

વીજળીની ઝાંખી, ગર્જનારા વાદળો અને પ્રચંડ પવનથી ઉશ્કેરાયેલા, મેઘોએ પાણી અને ગોળા વરસાવ્યા.

સ્થૂણાસ્થૂલા વર્ષધારા મુઞ્ચત્સ્વભ્રેષ્વ-ભીક્ષ્ણશઃ । જલૌઘૈઃ પ્લાવ્યમાના ભૂઃ નાદૃશ્યત નતોન્નતમ્

મોટા અને નાના વરસાદના ધોધ સતત ખીણોમાં પડતા, પાણીના પ્રવાહથી જમીન એટલી ભરાઈ ગઈ કે ઊંચું કે નીચું કશું દેખાતું નહોતું.

અત્યાસારાતિવાતેન પશવો જાતવેપનાઃ । ગોપા ગોપ્યશ્ચ શીતાર્તા ગોવિન્દં શરણં યયુઃ

અતિશય જોરદાર પવનથી પશુઓ કાંપવા લાગ્યા, ગોપાલો અને ગોપીઓ ઠંડીથી પીડાઈને, ગોવિંદના આશ્રયે દોડ્યા.

શિરઃ સુતાંશ્ચ કાયેન પ્રચ્છાદ્યા સારપીડિતાઃ । વેપમાના ભગવતઃ પાદમૂલમુપાયયુઃ

તેઓએ પોતાના માથા અને બાળકોને શરીરે ઢાંકી લીધા, પવન અને વરસાદથી ત્રાસી, કાંપતાં કાંપતાં ભગવાનના ચરણોમાં આવી પહોંચ્યા.

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાભાગ ત્વન્નાથં ગોકુલં પ્રભો । ત્રાતુમર્હસિ દેવાન્નઃ કુપિતાદ્ ભક્તવત્સલ

'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, દયાળુ સ્વામી, ગોકુલ તો તમારો આશ્રિત છે; ભક્તવત્સલ, કૃપા કરીને દેવતાઓના રોષથી અમને બચાવો.'

શિલાવર્ષાનિપાતેન હન્યમાનમચેતનમ્ । નિરીક્ષ્ય ભગવાન્ મેને કુપિતેન્દ્રકૃતં હરિઃ

શિલાવર્ષાથી જીવજંતુઓ બેભાન થઈ પડતાં જોઈને, ભગવાન હરિએ સમજ્યું કે આ બધું ઇન્દ્રના ક્રોધથી થયું છે.

અપર્ત્ત્વત્યુલ્બણં વર્ષં અતિવાતં શિલામયમ્ । સ્વયાગે વિહતેઽસ્માભિઃ ઇન્દ્રો નાશાય વર્ષતિ

'અમારા યજ્ઞમાં વિઘ્ન પડ્યો એટલે ઇન્દ્ર અમારો નાશ કરવા માટે આ ભયાનક, પથ્થરવાળો વરસાદ અને જોરદાર પવન વરસાવે છે.'

તત્ર પ્રતિવિધિં સમ્યગ્ આત્મયોગેન સાધયે । લોકેશમાનિનાં મૌઢ્યાદ્ હનિષ્યે શ્રીમદં તમઃ

'હવે હું મારા યોગબળથી આનું યોગ્ય ઉપાય કરીશ; જે પોતાને જગતના સ્વામી માને છે, તેમની દંભથી ઊપજેલી અહંકારની અંધકારને હું નાશ કરીશ.'

ન હિ સદ્ભાવયુક્તાનાં સુરાણામીશવિસ્મયઃ । મત્તોઽસતાં માનભઙ્‌ગઃ પ્રશમાયોપકલ્પતે

'સારા દેવતાઓને ભગવાનમાં આશ્ચર્ય નથી હોતું; પણ જે અયોગ્ય છે, તેમના અહંકાર તૂટવાથી જ શાંતિ મળે છે.'

તસ્માત્ મચ્છરણં ગોષ્ઠં મન્નાથં મત્પરિગ્રહમ્ । ગોપાયે સ્વાત્મયોગેન સોઽયં મે વ્રત આહિતઃ

'એથી, જે ગોપસમુદાયે મને આશ્રય લીધો છે, મને પોતાનો સ્વામી માન્યો છે અને જેને મેં સ્વીકાર્યા છે, તેને હું મારા યોગબળથી રક્ષીશ; આ જ મારું વ્રત છે.'

ઇત્યુક્ત્વૈકેન હસ્તેન કૃત્વા ગોવર્ધનાચલમ્ । દધાર લીલયા કૃષ્ણઃ છત્રાકમિવ બાલકઃ

આ રીતે કહીને કૃષ્ણે એક હાથથી ગિરિરાજને સહેલાઈથી ઊંચક્યો, જેમ બાળક છત્રી પકડી લે છે.

અથાહ ભગવાન્ ગોપાન્ હેઽમ્બ તાત વ્રજૌકસઃ । યથોપજોષં વિશત ગિરિગર્તં સગોધનાઃ

પછી ભગવાને ગોપાલોને કહ્યું: 'માતા, પિતા અને વ્રજવાસીઓ, તમારું ગૌધન લઈને, જેમ યોગ્ય લાગે તેમ, પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશો.'

ન ત્રાસ ઇહ વઃ કાર્યો મદ્ધસ્તાદ્રિનિપાતને । વાતવર્ષભયેનાલં તત્ત્રાણં વિહિતં હિ વઃ

'મારા હાથમાંથી પર્વત પડી જશે કે પવન-વરસાદથી ડરવાની કોઈ જરૂર નથી; તમારી રક્ષા માટે બધું જ આયોજન થઈ ગયું છે.'

તથા નિર્વિવિશુર્ગર્તં કૃષ્ણાશ્વાસિતમાનસઃ । યથાવકાશં સધનાઃ સવ્રજાઃ સોપજીવિનઃ

કૃષ્ણના આશ્વાસનથી મનથી નિડર થઈ, વ્રજવાસીઓ પોતાના ધન, કુટુંબ અને આધારિતો સાથે, જેટલું સ્થાન મળ્યું તેટલું, ગુફામાં પ્રવેશ્યા.

ક્ષુત્તૃડ્વ્યથાં સુખાપેક્ષાં હિત્વા તૈર્વ્રજવાસિભિઃ । વીક્ષ્યમાણો દધાવદ્રિં સપ્તાહં નાચલત્ પદાત્

વ્રજવાસીઓએ ભૂખ, તરસ, દુઃખ અને આરામની ઈચ્છા છોડીને, સાત દિવસ સુધી કૃષ્ણને પર્વત ઊંચકતો જોઈને આશ્ચર્યથી નિહાળ્યા, અને કૃષ્ણના પગ એક પણ હલ્યા નહીં.

કૃષ્ણયોગાનુભાવં તં નિશમ્યેન્દ્રોઽતિવિસ્મિતઃ । નિઃસ્તમ્ભો ભ્રષ્ટસઙ્‌કલ્પઃ સ્વાન્ મેઘાન્ સંન્યવારયત્

કૃષ્ણના યોગબળનું અદ્ભુત પ્રભાવ સાંભળીને ઇન્દ્ર ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો; તે સ્તબ્ધ રહી ગયો અને તેનો દૃઢ સંકલ્પ તૂટી ગયો, પછી તેણે પોતાના મેઘોને પાછા બોલાવી લીધા.

ખં વ્યભ્રમુદિતાદિત્યં વાતવર્ષં ચ દારુણમ્ । નિશમ્યોપરતં ગોપાન્ ગોવર્ધનધરોઽબ્રવીત્ નિર્યાત ત્યજત ત્રાસં ગોપાઃ સસ્ત્રીધનાર્ભકાઃ । ઉપારતં વાતવર્ષં વ્યુદપ્રાયાશ્ચ નિમ્નગાઃ

જ્યારે આકાશ સ્વચ્છ થયું, સૂર્ય પ્રકાશ્યો અને ભયાનક પવન-વરસાદ બંધ થયો, ત્યારે ગિરિરાજને ઊંચકનાર કૃષ્ણે ગોપાલોને કહ્યું: 'હવે બહાર નીકળી જાઓ, ડર છોડો, સ્ત્રીઓ, ધન અને બાળકો સાથે, પવન-વરસાદ બંધ થયો છે અને નદીઓ પણ શાંત થઈ ગઈ છે.'

તતસ્તે નિર્યયુર્ગોપાઃ સ્વં સ્વમાદાય ગોધનમ્ । શકટોઢોપકરણં સ્ત્રીબાલસ્થવિરાઃ શનૈઃ

પછી ગોપાલો પોતપોતાનું ગૌધન, ગાડાં અને સામાન લઈને, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સાથે ધીમે ધીમે બહાર નીકળી ગયા.

ભગવાનપિ તં શૈલં સ્વસ્થાને પૂર્વવત્પ્રભુઃ । પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં સ્થાપયામાસ લીલયા

ભગવાને પણ એ પર્વતને પહેલાં જેવું જ તેના સ્થાન પર, બધાના નજરે નજરે, રમતમાં મૂક્યો.

( મિશ્ર ) તં પ્રેમવેગાન્ નિભૃતા વ્રજૌકસો યથા સમીયુઃ પરિરમ્ભણાદિભિઃ । ગોપ્યશ્ચ સસ્નેહમપૂજયન્ મુદા દધ્યક્ષતાદ્‌ભિર્યુયુજુઃ સદાશિષઃ

વ્રજવાસીઓ પ્રેમથી શાંતપણે કૃષ્ણ પાસે ગયા અને તેમને ભેટી પડ્યા; ગોપીઓએ આનંદથી, પ્રેમપૂર્વક, દહીં અને અક્ષતથી પૂજા કરી અને હંમેશા શુભાશિષા આપી.

( અનુષ્ટુપ્ ) યશોદા રોહિણી નન્દો રામશ્ચ બલિનાં વરઃ । કૃષ્ણમાલિઙ્‌ગ્ય યુયુજુઃ આશિષઃ સ્નેહકાતરાઃ

યશોદા, રોહિણી, નંદ અને બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ રામે, બધાએ કૃષ્ણને પ્રેમથી ભેટી, હૃદયપૂર્વક આશીર્વાદ આપ્યા.

દિવિ દેવગણાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યા ગન્ધર્વચારણાઃ । તુષ્ટુવુર્મુમુચુસ્તુષ્ટાઃ પુષ્પવર્ષાણિ પાર્થિવ

આકાશમાં દેવતાઓ, સિદ્ધો, સાધ્ય, ગંધર્વ અને ચારણો ખુશ થઈને કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી અને આનંદથી પૃથ્વી પર પુષ્પવર્ષા વરસાવી.