શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યોગાદેશમુપાસાદ્ય ધારયન્તો મુનિવ્રતાઃ । સમાહિતધિયઃ સર્વ એતદભ્યસતાદૃતાઃ

યોગની શિક્ષા મેળવી, મુનિઓ જેવો વ્રત પાળી, મન એકાગ્ર રાખીને, તમે બધા આ ઉપદેશ શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુસરો.

ઇદમાહ પુરાસ્માકં ભગવાન્વિશ્વસૃક્પતિઃ । ભૃગ્વાદીનાં આત્મજાનાં સિસૃક્ષુઃ સંસિસૃક્ષતામ્

પહેલાં, જગતના સર્જનહાર ભગવાને, ભૃગુ અને બીજા સંતાનોની ઉત્પત્તિ કરવા ઈચ્છતા, અમને અને સર્જન કરવા ઇચ્છનારાઓને આ ઉપદેશ આપ્યો હતો.

તે વયં નોદિતાઃ સર્વે પ્રજાસર્ગે પ્રજેશ્વરાઃ । અનેન ધ્વસ્તતમસઃ સિસૃક્ષ્મો વિવિધાઃ પ્રજાઃ

પછી, અમે બધા પ્રજાપતિઓ સર્જન માટે પ્રેરિત થયા નહોતા; પણ આ ઉપદેશથી અમારું અજ્ઞાન દૂર થયું અને હવે અમે વિવિધ પ્રજાઓ સર્જવા ઇચ્છીએ છીએ.

અથેદં નિત્યદા યુક્તો જપન્ અવહિતઃ પુમાન્ । અચિરાત્ શ્રેય આપ્નોતિ વાસુદેવપરાયણઃ

હવે, જે મનુષ્ય હંમેશાં ધ્યાનપૂર્વક આ જપ કરે છે અને વાસુદેવમાં પરમ ભક્તિ ધરાવે છે, તે જલ્દી સર્વોત્તમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.

શ્રેયસામિહ સર્વેષાં જ્ઞાનં નિઃશ્રેયસં પરમ્ । સુખં તરતિ દુષ્પારં જ્ઞાનનૌર્વ્યસનાર્ણવમ્

અહીંનું જ્ઞાન સર્વે માટે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણદાયક છે; જ્ઞાનની નૌકાથી મનુષ્ય સરળતાથી દુઃખના અગમ્ય સાગર પાર કરી જાય છે.

ય ઇમં શ્રદ્ધયા યુક્તો મદ્ગીતં ભગવત્સ્તવમ્ । અધીયાનો દુરારાધ્યં હરિં આરાધયત્યસૌ

જે શ્રદ્ધાપૂર્વક મારા દ્વારા ગવાયેલું ભગવાનનું સ્તવન ભક્તિથી પાઠ કરે છે, તે દુર્લભ એવા હરિનું આરાધન કરી લે છે.

વિન્દતે પુરુષોઽમુષ્માદ્ યદ્યદ્ ઇચ્છત્યસત્વરમ્ । મદ્ગીતગીતાત્સુપ્રીતાત્ શ્રેયસામેકવલ્લભાત્

મારા ગાનથી, જે સર્વોત્તમ કલ્યાણને પ્રિય છે, મનુષ્ય જે કંઈ ઇચ્છે છે તે ઝડપથી પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

ઇદં યઃ કલ્ય ઉત્થાય પ્રાઞ્જલિઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । શૃણુયાત્ શ્રાવયેન્મર્ત્યો મુચ્યતે કર્મબન્ધનૈઃ

જે મનુષ્ય વહેલી સવારે ઉઠીને, હાથ જોડીને અને શ્રદ્ધાથી આ સાંભળે કે સંભળાવે છે, તે કર્મના બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

ગીતં મયેદં નરદેવનન્દનાઃ પરસ્ય પુંસઃ પરમાત્મનઃ સ્તવમ્ । જપન્ત એકાગ્રધિયસ્તપો મહત્ ચરધ્વમન્તે તત આપ્સ્યથેપ્સિતમ્

હે મનુષ્યોના દીકરાઓ, મેં જે પરમાત્માના સ્તવનરૂપ આ ગાન ગાયું છે, તેને એકાગ્ર ચિત્તે જપો, મહાન તપસ્યા સમાન આચરો, અને અંતે તમારે જે ઇચ્છ્યું હોય તે પ્રાપ્ત કરશો.

કોપાન્ મુસલધારાવર્ષં વર્ષતીન્દ્રે વ્રજૌકસાં રક્ષણાર્થં ગોવર્ધનધારણમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇન્દ્રસ્તદાઽઽત્મનઃ પૂજાં વિજ્ઞાય વિહતાં નૃપ । ગોપેભ્યઃ કૃષ્ણનાથેભ્યો નન્દાદિભ્યશ્ચુકોપ હ

ઇન્દ્રે ગુસ્સામાં, વ્રજવાસીઓના રક્ષણ માટે અને ગોવર્ધન ઉઠાવવાની ઘટનાઓમાં, ગાદા જેવી વરસાદની ધોધ વરસાવી—

ગણં સાંવર્તકં નામ મેઘાનાં ચાન્તકારિણામ્ । ઇન્દ્રઃ પ્રચોદયત્ ક્રુદ્ધો વાક્યં ચાહેશમાન્યુત

ત્યારે, રાજા, ઇન્દ્રે ક્રોધથી સંહારક એવા સાંવર્તક મેઘોને ઉશ્કેર્યા અને આદેશભરી વાણી બોલી.

અહો શ્રીમદમાહાત્મ્યં ગોપાનાં કાનનૌકસામ્ । કૃષ્ણં મર્ત્યમુપાશ્રિત્ય યે ચક્રુર્દેવહેલનમ્

અરે! વનવાસી ગોપોનું ગૌરવ અને અહંકાર જુઓ, જેમણે કૃષ્ણને આધારે દેવતાઓનું અપમાન કર્યું છે.

યથાદૃઢૈઃ કર્મમયૈઃ ક્રતુભિર્નામનૌનિભૈઃ । વિદ્યાં આન્વીક્ષિકીં હિત્વા તિતીર્ષન્તિ ભવાર્ણવમ્

જેમ કેટલાક લોકો દૃઢ કર્મો અને યજ્ઞો દ્વારા, નામરૂપની નૌકાથી, વિવેકનું જ્ઞાન છોડીને, સંસારના સાગર પાર કરવા ઇચ્છે છે,

વાચાલં બાલિશં સ્તબ્ધં અજ્ઞં પણ્ડિતમાનિનમ્ । કૃષ્ણં મર્ત્યમુપાશ્રિત્ય ગોપા મે ચક્રુરપ્રિયમ્

ગોપોએ કૃષ્ણને આધાર આપ્યો—જે બોલકણ, બાળસુલભ, અહંકારી, અજ્ઞાની અને પોતાને જ્ઞાની માને છે—એમણે મને દુઃખ આપ્યું છે.

એષાં શ્રિયાવલિપ્તાનાં કૃષ્ણેનાધ્માપિતાત્મનામ્ । ધુનુત શ્રીમદસ્તમ્ભં પશૂન્ નયત સઙ્‌ક્ષયમ્

આ ગોપો પોતાની સંપત્તિમાં અંધ અને કૃષ્ણથી ફૂલેલા છે; તેમનો સંપત્તિનો અહંકાર તોડો અને તેમના પશુઓને વિનાશ તરફ દોરો.

અહં ચૈરાવતં નાગં આરુહ્યાનુવ્રજે વ્રજમ્ । મરુદ્ગણૈર્મહાવેગૈઃ નન્દગોષ્ઠજિઘાંસયા

હું એઇરાવત હાથી પર ચડીને, વાવાઝોડાની જેમ તેજસ્વી પવનદેવતાઓ સાથે, નંદના વ્રજને નાશ કરવા જઈશ.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્થં મઘવતાઽઽજ્ઞપ્તા મેઘા નિર્મુક્તબન્ધનાઃ । નન્દગોકુલમાસારૈઃ પીડયામાસુરોજસા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એમ મઘવાન ઇન્દ્રના આદેશથી, બંધનમુક્ત થયેલા મેઘોએ નંદના ગોકુળ પર ભારે વરસાદ વરસાવીને પીડા આપી.

વિદ્યોતમાના વિદ્યુદ્‌ભિઃ સ્તનન્તઃ સ્તનયિત્નુભિઃ । તીવ્રૈર્મરુદ્ગણૈર્નુન્ના વવૃષુર્જલશર્કરાઃ

વીજળીની ઝાંખી, ગર્જનારા વાદળો અને પ્રચંડ પવનથી ઉશ્કેરાયેલા, મેઘોએ પાણી અને ગોળા વરસાવ્યા.

સ્થૂણાસ્થૂલા વર્ષધારા મુઞ્ચત્સ્વભ્રેષ્વ-ભીક્ષ્ણશઃ । જલૌઘૈઃ પ્લાવ્યમાના ભૂઃ નાદૃશ્યત નતોન્નતમ્

મોટા અને નાના વરસાદના ધોધ સતત ખીણોમાં પડતા, પાણીના પ્રવાહથી જમીન એટલી ભરાઈ ગઈ કે ઊંચું કે નીચું કશું દેખાતું નહોતું.

અત્યાસારાતિવાતેન પશવો જાતવેપનાઃ । ગોપા ગોપ્યશ્ચ શીતાર્તા ગોવિન્દં શરણં યયુઃ

અતિશય જોરદાર પવનથી પશુઓ કાંપવા લાગ્યા, ગોપાલો અને ગોપીઓ ઠંડીથી પીડાઈને, ગોવિંદના આશ્રયે દોડ્યા.

શિરઃ સુતાંશ્ચ કાયેન પ્રચ્છાદ્યા સારપીડિતાઃ । વેપમાના ભગવતઃ પાદમૂલમુપાયયુઃ

તેઓએ પોતાના માથા અને બાળકોને શરીરે ઢાંકી લીધા, પવન અને વરસાદથી ત્રાસી, કાંપતાં કાંપતાં ભગવાનના ચરણોમાં આવી પહોંચ્યા.

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાભાગ ત્વન્નાથં ગોકુલં પ્રભો । ત્રાતુમર્હસિ દેવાન્નઃ કુપિતાદ્ ભક્તવત્સલ

'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, દયાળુ સ્વામી, ગોકુલ તો તમારો આશ્રિત છે; ભક્તવત્સલ, કૃપા કરીને દેવતાઓના રોષથી અમને બચાવો.'

શિલાવર્ષાનિપાતેન હન્યમાનમચેતનમ્ । નિરીક્ષ્ય ભગવાન્ મેને કુપિતેન્દ્રકૃતં હરિઃ

શિલાવર્ષાથી જીવજંતુઓ બેભાન થઈ પડતાં જોઈને, ભગવાન હરિએ સમજ્યું કે આ બધું ઇન્દ્રના ક્રોધથી થયું છે.

અપર્ત્ત્વત્યુલ્બણં વર્ષં અતિવાતં શિલામયમ્ । સ્વયાગે વિહતેઽસ્માભિઃ ઇન્દ્રો નાશાય વર્ષતિ

'અમારા યજ્ઞમાં વિઘ્ન પડ્યો એટલે ઇન્દ્ર અમારો નાશ કરવા માટે આ ભયાનક, પથ્થરવાળો વરસાદ અને જોરદાર પવન વરસાવે છે.'

તત્ર પ્રતિવિધિં સમ્યગ્ આત્મયોગેન સાધયે । લોકેશમાનિનાં મૌઢ્યાદ્ હનિષ્યે શ્રીમદં તમઃ

'હવે હું મારા યોગબળથી આનું યોગ્ય ઉપાય કરીશ; જે પોતાને જગતના સ્વામી માને છે, તેમની દંભથી ઊપજેલી અહંકારની અંધકારને હું નાશ કરીશ.'

ન હિ સદ્ભાવયુક્તાનાં સુરાણામીશવિસ્મયઃ । મત્તોઽસતાં માનભઙ્‌ગઃ પ્રશમાયોપકલ્પતે

'સારા દેવતાઓને ભગવાનમાં આશ્ચર્ય નથી હોતું; પણ જે અયોગ્ય છે, તેમના અહંકાર તૂટવાથી જ શાંતિ મળે છે.'

તસ્માત્ મચ્છરણં ગોષ્ઠં મન્નાથં મત્પરિગ્રહમ્ । ગોપાયે સ્વાત્મયોગેન સોઽયં મે વ્રત આહિતઃ

'એથી, જે ગોપસમુદાયે મને આશ્રય લીધો છે, મને પોતાનો સ્વામી માન્યો છે અને જેને મેં સ્વીકાર્યા છે, તેને હું મારા યોગબળથી રક્ષીશ; આ જ મારું વ્રત છે.'

ઇત્યુક્ત્વૈકેન હસ્તેન કૃત્વા ગોવર્ધનાચલમ્ । દધાર લીલયા કૃષ્ણઃ છત્રાકમિવ બાલકઃ

આ રીતે કહીને કૃષ્ણે એક હાથથી ગિરિરાજને સહેલાઈથી ઊંચક્યો, જેમ બાળક છત્રી પકડી લે છે.

અથાહ ભગવાન્ ગોપાન્ હેઽમ્બ તાત વ્રજૌકસઃ । યથોપજોષં વિશત ગિરિગર્તં સગોધનાઃ

પછી ભગવાને ગોપાલોને કહ્યું: 'માતા, પિતા અને વ્રજવાસીઓ, તમારું ગૌધન લઈને, જેમ યોગ્ય લાગે તેમ, પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશો.'