શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યો માયયેદં પુરુરૂપયાસૃજદ્ બિભર્તિ ભૂયઃ ક્ષપયત્યવિક્રિયઃ । યદ્ભેદબુદ્ધિઃ સદિવાત્મદુઃસ્થયા ત્વમાત્મતન્ત્રં ભગવન્પ્રતીમહિ

જે ભગવાન પોતાની માયાથી અનેક રૂપે જગતની રચના કરે છે, તેને સંભાળે છે અને પછી પણ બદલાય નહીં એમ વિલય પણ કરે છે; ભેદની બુદ્ધિ તો મનની અસ્થિરતાથી થાય છે — હે સ્વતંત્ર ભગવાન, અમે તમને એ રીતે ઓળખીએ છીએ.

ક્રિયાકલાપૈરિદમેવ યોગિનઃ શ્રદ્ધાન્વિતાઃ સાધુ યજન્તિ સિદ્ધયે । ભૂતેન્દ્રિયાન્તઃકરણોપલક્ષિતં વેદે ચ તન્ત્રે ચ તે એવ કોવિદાઃ

યોગીઓ શ્રદ્ધાપૂર્વક વિવિધ કર્મો દ્વારા ફળ મેળવવા માટે માત્ર તમારું જ પૂજન કરે છે. તમે સર્વ પ્રાણીઓમાં, ઇન્દ્રિયો અને મનમાં વ્યાપેલા છો — વેદ અને તંત્ર જાણનારા જ તમને સાચા અર્થમાં ઓળખે છે.

ત્વમેક આદ્યઃ પુરુષઃ સુપ્તશક્તિઃ તયા રજઃસત્ત્વતમો વિભિદ્યતે । મહાનહં ખં મરુદગ્નિવાર્ધરાઃ સુરર્ષયો ભૂતગણા ઇદં યતઃ

તમે એકમાત્ર પ્રાચીન પુરુષ છો, તમારી શક્તિ સુપ્ત છે. એ શક્તિથી જ રજ, સત્ત્વ અને તમો ગુણ અલગ પડે છે. તમારી પાસેથી મહત્તત્વ, આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, પાણી, પૃથ્વી, દેવતાઓ, ઋષિઓ અને બધા જીવ ઉત્પન્ન થાય છે.

સૃષ્ટં સ્વશક્ત્યેદમનુપ્રવિષ્ટઃ ચતુર્વિધં પુરમાત્માંશકેન । અથો વિદુસ્તં પુરુષં સન્તમન્તઃ ભુઙ્‌ક્તે હૃષીકૈર્મધુ સારઘં યઃ

તમે તમારી શક્તિથી સર્જાયેલા આ જગતમાં પ્રવેશી, ચતુર્વિધ શરીરમાં આત્માનો અંશ બનીને વસો છો. જ્ઞાનીઓ એ પુરુષને ઓળખે છે, જે અંદર રહીને ઇન્દ્રિયોના રસને મધની જેમ ભોગવે છે.

સ એષ લોકાનતિચણ્ડવેગો વિકર્ષસિ ત્વં ખલુ કાલયાનઃ । ભૂતાનિ ભૂતૈરનુમેયતત્ત્વો ઘનાવલીર્વાયુરિવાવિષહ્યઃ

તમે જ સમયરૂપે, અતિ તેજસ્વી ગતિથી બધા લોકોએ ખેંચી લેજો છો. તત્વો તો જાણે મેઘમાળા જેવી છે, અને તમે વાયુ જેવો, અપરાજેય છો.

પ્રમત્તમુચ્ચૈરિતિ કૃત્યચિન્તયા પ્રવૃદ્ધલોભં વિષયેષુ લાલસમ્ । ત્વમપ્રમત્તઃ સહસાભિપદ્યસે ક્ષુલ્લેલિહાનોઽહિરિવાખુમન્તકઃ

માણસો કર્મની ચિંતા અને લોભમાં મસ્ત રહીને વિષયોમાં લાલચથી ફસાઈ જાય છે, ત્યારે તમે તો સાવ ચેતન રહીને, મૃત્યુરૂપે, ચહુંકાળે તેમને ચપટથી પકડી લો છો — જેમ સાપ ઉંદરને ઝટપટ ચાટી જાય.

કસ્ત્વત્પદાબ્જં વિજહાતિ પણ્ડિતો યસ્તેઽવમાનવ્યયમાનકેતનઃ । વિશઙ્‌કયાસ્મદ્ગુરુરર્ચતિ સ્મ યદ્ વિનોપપત્તિં મનવશ્ચતુર્દશ

કયો વિદ્વાન તમારી પાવન ચરણોને છોડે? જ્યાં માન અને વિનમ્રતા બંને વસે છે, એવા તમારા ચરણોને તો ચૌદ મનુઓએ પણ પોતાના પદથી પડી ન જઈએ એ ભયથી પૂજ્યા છે.

(અનુષ્ટુપ્) અથ ત્વમસિ નો બ્રહ્મન્ પરમાત્મન્ વિપશ્ચિતામ્ । વિશ્વં રુદ્રભયધ્વસ્તં અકુતશ્ચિદ્ભયા ગતિઃ

હવે, હે બ્રહ્મન! હે પરમાત્મા! તમે જ જ્ઞાનીઓના આશ્રય છો. જ્યારે રુદ્રના ભયથી આખું જગત કંપે છે, ત્યારે તમે જ નિર્ભય આશ્રય છો.

ઇદં જપત ભદ્રં વો વિશુદ્ધા નૃપનન્દનાઃ । સ્વધર્મમનુતિષ્ઠન્તો ભગવતિ અર્પિતાશયાઃ

હે રાજકુમારો! તમે શુદ્ધ રહી, પોતાનું ધર્મ પાળતા અને મન ભગવાનને અર્પણ કરીને આ જપો — તમારું કલ્યાણ થાય.

તમેવાત્માનમાત્મસ્થં સર્વભૂતેષ્વવસ્થિતમ્ । પૂજયધ્વં ગૃણન્તશ્ચ ધ્યાયન્તશ્ચાસકૃદ્ધરિમ્

એ જ આત્માને, જે સર્વ જીવોમાં વસે છે અને પોતાના અંદર પણ સ્થિત છે, તમે સતત સ્તુતિ, ધ્યાન અને ભક્તિથી પૂજો.

યોગાદેશમુપાસાદ્ય ધારયન્તો મુનિવ્રતાઃ । સમાહિતધિયઃ સર્વ એતદભ્યસતાદૃતાઃ

યોગની શિક્ષા મેળવી, મુનિઓ જેવો વ્રત પાળી, મન એકાગ્ર રાખીને, તમે બધા આ ઉપદેશ શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુસરો.

ઇદમાહ પુરાસ્માકં ભગવાન્વિશ્વસૃક્પતિઃ । ભૃગ્વાદીનાં આત્મજાનાં સિસૃક્ષુઃ સંસિસૃક્ષતામ્

પહેલાં, જગતના સર્જનહાર ભગવાને, ભૃગુ અને બીજા સંતાનોની ઉત્પત્તિ કરવા ઈચ્છતા, અમને અને સર્જન કરવા ઇચ્છનારાઓને આ ઉપદેશ આપ્યો હતો.

તે વયં નોદિતાઃ સર્વે પ્રજાસર્ગે પ્રજેશ્વરાઃ । અનેન ધ્વસ્તતમસઃ સિસૃક્ષ્મો વિવિધાઃ પ્રજાઃ

પછી, અમે બધા પ્રજાપતિઓ સર્જન માટે પ્રેરિત થયા નહોતા; પણ આ ઉપદેશથી અમારું અજ્ઞાન દૂર થયું અને હવે અમે વિવિધ પ્રજાઓ સર્જવા ઇચ્છીએ છીએ.

અથેદં નિત્યદા યુક્તો જપન્ અવહિતઃ પુમાન્ । અચિરાત્ શ્રેય આપ્નોતિ વાસુદેવપરાયણઃ

હવે, જે મનુષ્ય હંમેશાં ધ્યાનપૂર્વક આ જપ કરે છે અને વાસુદેવમાં પરમ ભક્તિ ધરાવે છે, તે જલ્દી સર્વોત્તમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.

શ્રેયસામિહ સર્વેષાં જ્ઞાનં નિઃશ્રેયસં પરમ્ । સુખં તરતિ દુષ્પારં જ્ઞાનનૌર્વ્યસનાર્ણવમ્

અહીંનું જ્ઞાન સર્વે માટે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણદાયક છે; જ્ઞાનની નૌકાથી મનુષ્ય સરળતાથી દુઃખના અગમ્ય સાગર પાર કરી જાય છે.

ય ઇમં શ્રદ્ધયા યુક્તો મદ્ગીતં ભગવત્સ્તવમ્ । અધીયાનો દુરારાધ્યં હરિં આરાધયત્યસૌ

જે શ્રદ્ધાપૂર્વક મારા દ્વારા ગવાયેલું ભગવાનનું સ્તવન ભક્તિથી પાઠ કરે છે, તે દુર્લભ એવા હરિનું આરાધન કરી લે છે.

વિન્દતે પુરુષોઽમુષ્માદ્ યદ્યદ્ ઇચ્છત્યસત્વરમ્ । મદ્ગીતગીતાત્સુપ્રીતાત્ શ્રેયસામેકવલ્લભાત્

મારા ગાનથી, જે સર્વોત્તમ કલ્યાણને પ્રિય છે, મનુષ્ય જે કંઈ ઇચ્છે છે તે ઝડપથી પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

ઇદં યઃ કલ્ય ઉત્થાય પ્રાઞ્જલિઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । શૃણુયાત્ શ્રાવયેન્મર્ત્યો મુચ્યતે કર્મબન્ધનૈઃ

જે મનુષ્ય વહેલી સવારે ઉઠીને, હાથ જોડીને અને શ્રદ્ધાથી આ સાંભળે કે સંભળાવે છે, તે કર્મના બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

ગીતં મયેદં નરદેવનન્દનાઃ પરસ્ય પુંસઃ પરમાત્મનઃ સ્તવમ્ । જપન્ત એકાગ્રધિયસ્તપો મહત્ ચરધ્વમન્તે તત આપ્સ્યથેપ્સિતમ્

હે મનુષ્યોના દીકરાઓ, મેં જે પરમાત્માના સ્તવનરૂપ આ ગાન ગાયું છે, તેને એકાગ્ર ચિત્તે જપો, મહાન તપસ્યા સમાન આચરો, અને અંતે તમારે જે ઇચ્છ્યું હોય તે પ્રાપ્ત કરશો.

કોપાન્ મુસલધારાવર્ષં વર્ષતીન્દ્રે વ્રજૌકસાં રક્ષણાર્થં ગોવર્ધનધારણમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇન્દ્રસ્તદાઽઽત્મનઃ પૂજાં વિજ્ઞાય વિહતાં નૃપ । ગોપેભ્યઃ કૃષ્ણનાથેભ્યો નન્દાદિભ્યશ્ચુકોપ હ

ઇન્દ્રે ગુસ્સામાં, વ્રજવાસીઓના રક્ષણ માટે અને ગોવર્ધન ઉઠાવવાની ઘટનાઓમાં, ગાદા જેવી વરસાદની ધોધ વરસાવી—

ગણં સાંવર્તકં નામ મેઘાનાં ચાન્તકારિણામ્ । ઇન્દ્રઃ પ્રચોદયત્ ક્રુદ્ધો વાક્યં ચાહેશમાન્યુત

ત્યારે, રાજા, ઇન્દ્રે ક્રોધથી સંહારક એવા સાંવર્તક મેઘોને ઉશ્કેર્યા અને આદેશભરી વાણી બોલી.

અહો શ્રીમદમાહાત્મ્યં ગોપાનાં કાનનૌકસામ્ । કૃષ્ણં મર્ત્યમુપાશ્રિત્ય યે ચક્રુર્દેવહેલનમ્

અરે! વનવાસી ગોપોનું ગૌરવ અને અહંકાર જુઓ, જેમણે કૃષ્ણને આધારે દેવતાઓનું અપમાન કર્યું છે.

યથાદૃઢૈઃ કર્મમયૈઃ ક્રતુભિર્નામનૌનિભૈઃ । વિદ્યાં આન્વીક્ષિકીં હિત્વા તિતીર્ષન્તિ ભવાર્ણવમ્

જેમ કેટલાક લોકો દૃઢ કર્મો અને યજ્ઞો દ્વારા, નામરૂપની નૌકાથી, વિવેકનું જ્ઞાન છોડીને, સંસારના સાગર પાર કરવા ઇચ્છે છે,

વાચાલં બાલિશં સ્તબ્ધં અજ્ઞં પણ્ડિતમાનિનમ્ । કૃષ્ણં મર્ત્યમુપાશ્રિત્ય ગોપા મે ચક્રુરપ્રિયમ્

ગોપોએ કૃષ્ણને આધાર આપ્યો—જે બોલકણ, બાળસુલભ, અહંકારી, અજ્ઞાની અને પોતાને જ્ઞાની માને છે—એમણે મને દુઃખ આપ્યું છે.

એષાં શ્રિયાવલિપ્તાનાં કૃષ્ણેનાધ્માપિતાત્મનામ્ । ધુનુત શ્રીમદસ્તમ્ભં પશૂન્ નયત સઙ્‌ક્ષયમ્

આ ગોપો પોતાની સંપત્તિમાં અંધ અને કૃષ્ણથી ફૂલેલા છે; તેમનો સંપત્તિનો અહંકાર તોડો અને તેમના પશુઓને વિનાશ તરફ દોરો.

અહં ચૈરાવતં નાગં આરુહ્યાનુવ્રજે વ્રજમ્ । મરુદ્ગણૈર્મહાવેગૈઃ નન્દગોષ્ઠજિઘાંસયા

હું એઇરાવત હાથી પર ચડીને, વાવાઝોડાની જેમ તેજસ્વી પવનદેવતાઓ સાથે, નંદના વ્રજને નાશ કરવા જઈશ.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્થં મઘવતાઽઽજ્ઞપ્તા મેઘા નિર્મુક્તબન્ધનાઃ । નન્દગોકુલમાસારૈઃ પીડયામાસુરોજસા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એમ મઘવાન ઇન્દ્રના આદેશથી, બંધનમુક્ત થયેલા મેઘોએ નંદના ગોકુળ પર ભારે વરસાદ વરસાવીને પીડા આપી.

વિદ્યોતમાના વિદ્યુદ્‌ભિઃ સ્તનન્તઃ સ્તનયિત્નુભિઃ । તીવ્રૈર્મરુદ્ગણૈર્નુન્ના વવૃષુર્જલશર્કરાઃ

વીજળીની ઝાંખી, ગર્જનારા વાદળો અને પ્રચંડ પવનથી ઉશ્કેરાયેલા, મેઘોએ પાણી અને ગોળા વરસાવ્યા.

સ્થૂણાસ્થૂલા વર્ષધારા મુઞ્ચત્સ્વભ્રેષ્વ-ભીક્ષ્ણશઃ । જલૌઘૈઃ પ્લાવ્યમાના ભૂઃ નાદૃશ્યત નતોન્નતમ્

મોટા અને નાના વરસાદના ધોધ સતત ખીણોમાં પડતા, પાણીના પ્રવાહથી જમીન એટલી ભરાઈ ગઈ કે ઊંચું કે નીચું કશું દેખાતું નહોતું.