શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તસ્માત્ સંપૂજયેત્કર્મ સ્વભાવસ્થઃ સ્વકર્મકૃત્ । અન્જસા યેન વર્તેત તદેવાસ્ય હિ દૈવતમ્

અત્યારે, દરેકે પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે પોતાનું કામ કરે અને એ જ કામથી ભગવાનની પૂજા કરે. જે કામથી આપણું જીવન ચાલે છે, એ જ આપણું સાચું દેવ છે.

આજીવ્યૈકતરં ભાવં યસ્ત્વન્યમુપજીવતિ । ન તસ્માદ્ વિન્દતે ક્ષેમં જારાન્નાર્યસતી યથા

જેને પોતે જીવવાનો એક રસ્તો મળે છે, પણ એ છોડી બીજાની મદદથી જીવે છે, તેને સુખ-શાંતિ મળતી નથી; એ તો એવી છે જેમ અવિશ્વાસુ સ્ત્રીને પરપુરુષ પાસેથી સુખ મળતું નથી.

વર્તેત બ્રહ્મણા વિપ્રો રાજન્યો રક્ષયા ભુવઃ । વૈશ્યસ્તુ વાર્તયા જીવેત્ શૂદ્રસ્તુ દ્વિજસેવયા

બ્રાહ્મણ પોતાનું જીવન જ્ઞાન અને ધર્મથી પસાર કરે, ક્ષત્રિય ધરતીની રક્ષા કરીને જીવે, વૈશ્ય વેપાર અને ખેતીથી જીવન ચલાવે, અને શૂદ્રે દ્વિજોની સેવા કરીને ગુજરાન કરે.

કૃષિવાણિજ્યગોરક્ષા કુસીદં તૂર્યમુચ્યતે । વાર્તા ચતુર્વિધા તત્ર વયં ગોવૃત્તયોઽનિશમ્

ખેતી, વેપાર અને ગાયોની દેખરેખ—આ ઉપરાંત વ્યાજે ધંધો અને સંગીત પણ કહેવાય છે; આમ, ચાર પ્રકારની રોજગારી છે, જેમાંથી અમે હંમેશા ગાયોની સેવા કરીએ છીએ.

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ સ્થિત્યુત્પત્ત્યન્તહેતવઃ । રજસોત્પદ્યતે વિશ્વં અન્યોન્યં વિવિધં જગત્

સત્વ, રજ અને તમ—આ ત્રણ ગુણથી જ જગતની સ્થિતિ, ઉત્પત્તિ અને અંત થાય છે; રજથી જગતની રચના થાય છે અને આ જગત અનેક પ્રકારનું બને છે.

રજસા ચોદિતા મેઘા વર્ષન્ત્યમ્બૂનિ સર્વતઃ । પ્રજાસ્તૈરેવ સિધ્યન્તિ મહેન્દ્રઃ કિં કરિષ્યતિ

રજ ગુણથી પ્રેરિત થઈને વાદળો સર્વત્ર વરસાદ વરસાવે છે; એ જ પાણીથી સર્વ પ્રાણીઓ પોષાય છે—પછી ઇન્દ્ર શું કરી શકે?

ન નઃ પુરોજનપદા ન ગ્રામા ન ગૃહા વયમ્ । નિત્યં વનૌકસસ્તાત વનશૈલનિવાસિનઃ તસ્માદ્ગવાં બ્રાહ્મણાનાં અદ્રેશ્ચારભ્યતાં મખઃ । ય ઇંદ્રયાગસંભારાઃ તૈરયં સાધ્યતાં મખઃ

ન તો અમારે શહેર છે, ન ગામ, ન ઘર; અમે તો હંમેશા જંગલમાં, પર્વતો અને વન વચ્ચે રહેતા લોકો છીએ. એટલે, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને પર્વત માટે યજ્ઞ શરૂ કરો; ઇન્દ્રની પૂજાના સામાનથી આ યજ્ઞ કરો.

પચ્યન્તાં વિવિધાઃ પાકાઃ સૂપાન્તાઃ પાયસાદયઃ । સંયાવાપૂપશષ્કુલ્યઃ સર્વદોહશ્ચ ગૃહ્યતામ્

વિવિધ પ્રકારના રસોઈ બનાવો, જેમાં શાક, પાયસ અને અન્ય વાનગીઓ સામેલ હોય; સાથે સાથે લોટના પૌઆ, પુરી, શક્કરપારા અને દૂધથી બનેલા વ્યંજન પણ તૈયાર કરો.

હૂયન્તામગ્નયઃ સમ્યગ્ બ્રાહ્મણૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ । અન્નં બહુગુણં તેભ્યો દેયં વો ધેનુદક્ષિણાઃ

બ્રાહ્મણો, જે વેદમાં નિષ્ણાત છે, તેઓ અગ્નિમાં યોગ્ય રીતે હોમ કરે; તેમને ઉત્તમ અને ઘણું અન્ન આપો, અને સાથે ગાયોની દક્ષિણા પણ આપો.

અન્યેભ્યશ્ચાશ્વચાણ્ડાલ પતિતેભ્યો યથાર્હતઃ । યવસં ચ ગવાં દત્ત્વા ગિરયે દીયતાં બલિઃ

અન્ય લોકોને—ઘોડા રાખનારા, અસ્પૃશ્ય અને પતિતોને પણ યોગ્ય રીતે દાન આપો; ગાયોને જવાર આપ્યા પછી પર્વતને પણ ભેટ આપો.

સ્વલઙ્‌કૃતા ભુક્તવન્તઃ સ્વનુલિપ્તાઃ સુવાસસઃ । પ્રદક્ષિણાં ચ કુરુત ગોવિપ્રાનલપર્વતાન્

સુંદર રીતે શણગારાઈ, સ્નાન કરીને, સારા કપડાં પહેરી, અને પેટે ભોજન કરીને, ગાયો, બ્રાહ્મણો, અગ્નિ અને પર્વતની પરિક્રમા કરો.

એતન્મમ મતં તાત ક્રિયતાં યદિ રોચતે । અયં ગોબ્રાહ્મણાદ્રીણાં મહ્યં ચ દયિતો મખઃ

મારો મત તો આ છે, પ્રિય, તમને યોગ્ય લાગે તો એ પ્રમાણે કરો. આ યજ્ઞ ગાયો, બ્રાહ્મણો, પર્વત અને મને ખૂબ જ પ્રિય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - કાલાત્મના ભગવતા શક્રદર્પં જિઘાંસતા । પ્રોક્તં નિશમ્ય નન્દાદ્યાઃ સાધ્વગૃહ્ણન્ત તદ્વચઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: જ્યારે ભગવાન, જે કાળરૂપે ઇન્દ્રનો અહંકાર તોડવા ઇચ્છતા હતા, એમના શબ્દો સાંભળ્યા, ત્યારે નંદજી અને બીજા સૌએ એ વાતને યોગ્ય માનીને સ્વીકારી.

તથા ચ વ્યદધુઃ સર્વં યથાઽઽહ મધુસૂદનઃ । વાચયિત્વા સ્વસ્ત્યયનં તદ્ દ્રવ્યેણ ગિરિદ્વિજાન્

અને પછી બધાએ મધુસૂદન જે રીતે કહ્યુ હતું એ પ્રમાણે બધું કર્યું; બ્રાહ્મણો પાસેથી શુભ આશીર્વાદ લેવડાવ્યા અને એ સામાન પર્વત અને બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યું.

ઉપહૃત્ય બલીન્ સમ્યગ્ સર્વાન્ આદૃતા યવસં ગવામ્ । ગોધનાનિ પુરસ્કૃત્ય ગિરિં ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્

બધા દાન યોગ્ય રીતે આપી, ગાયોને આદરપૂર્વક જવાર આપ્યા, અને ગાયોની ટોળીને આગળ રાખીને પર્વતની પરિક્રમા કરી.

અનાંસ્યનડુદ્યુક્તાનિ તે ચારુહ્ય સ્વલઙ્‌કૃતાઃ । ગોપ્યશ્ચ કૃષ્ણવીર્યાણિ ગાયન્ત્યઃ સદ્વિજાશિષઃ

તેઓએ બળદ જોડેલા, સુંદર રીતે શણગારેલા રથ પર ચડી, ગોપીઓ કૃષ્ણના પરાક્રમો ગાતા, અને સારા બ્રાહ્મણો પાસેથી આશીર્વાદ લેતા.

કૃષ્ણસ્ત્વન્યતમં રૂપં ગોપવિશ્રમ્ભણં ગતઃ । શૈલોઽસ્મીતિ બ્રુવન્ ભૂરિ બલિમાદદ્ બૃહદ્વપુઃ

કૃષ્ણે ગોપાળોને વિશ્વાસ આપવા માટે બીજું રૂપ ધારણ કર્યું અને કહ્યું, 'હું જ પર્વત છું'; અને વિશાળ રૂપે ઘણા દાન સ્વીકાર્યા.

તસ્મૈ નમો વ્રજજનૈઃ સહ ચક્રેઽઽત્મનાઽઽત્મને । અહો પશ્યત શૈલોઽસૌ રૂપી નોઽનુગ્રહં વ્યધાત્

કૃષ્ણે વ્રજવાસીઓ સાથે મળીને એ પર્વતને નમસ્કાર કર્યા, અને કહ્યું, 'જુઓ, આ પર્વત સ્વરૂપે પ્રગટ થયો છે અને આપણું કલ્યાણ કર્યું છે.'

એષોઽવજાનતો મર્ત્યાન્ કામરૂપી વનૌકસઃ । હન્તિ હ્યસ્મૈ નમસ્યામઃ શર્મણે આત્મનો ગવામ્

આ દેવ મનગમતી રુપે વનમાં રહે છે અને જે મનુષ્યો તેને અવગણે છે, તેમને નાશ કરે છે. તેથી, આપણાં અને આપણા ગાયો માટેની સુરક્ષાની خاطر, આપણે તેને વંદન કરીએ છીએ.

ઇત્યદ્રિગોદ્વિજમખં વાસુદેવપ્રચોદિતાઃ । યથા વિધાય તે ગોપા સહકૃષ્ણા વ્રજં યયુઃ

વાસુદેવના પ્રેરણા મુજબ, ગોપો અને કૃષ્ણએ પર્વત, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને યજ્ઞ માટે જે વિધિ કહેવામાં આવી હતી તે પ્રમાણે પૂરી કરી અને પછી વ્રજમાં પાછા ફર્યા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના ચોવીસમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.

મામાત્માનં સ્વયંજ્યોતિઃ સર્વભૂતગુહાશયમ્ । આત્મન્યેવાત્મના વીક્ષ્ય વિશોકોઽભયમૃચ્છસિ

મને, સર્વના હૃદયમાં રહેલા અને પોતે પ્રકાશમાન એવા આત્માને, જ્યારે તું પોતાના અંદર પોતાના જ દ્રારા અનુભવીશ, ત્યારે તને કોઈ શોક કે ભય રહેશે નહીં.

માત્ર આધ્યાત્મિકીં વિદ્યાં શમનીં સર્વકર્મણામ્ । વિતરિષ્યે યયા ચાસૌ ભયં ચાતિતરિષ્યતિ

માતા, હું તને એવી આત્મવિદ્યાની દાન આપિશ, જે સર્વ કર્મોને શાંત કરે છે; એથી તું ભયને પાર કરી શકીશ.

મૈત્રેય ઉવાચ - એવં સમુદિતસ્તેન કપિલેન પ્રજાપતિઃ । દક્ષિણીકૃત્ય તં પ્રીતો વનમેવ જગામ હ

મૈત્રેય કહે છે: કપિલદેવના આ શબ્દો સાંભળીને, પ્રજાપતિ પ્રસન્ન થઈ, તેમની પરિક્રમા કરી અને વનમાં ગયા.

વ્રતં સ આસ્થિતો મૌનં આત્મૈકશરણો મુનિઃ । નિઃસઙ્ગો વ્યચરત્ ક્ષોણીં અનગ્નિરનિકેતનઃ

તેમણે મૌનવ્રત ધારણ કર્યું, માત્ર આત્મામાં આશ્રય લીધો, કોઈ પણ વસ્તુથી અલગ રહી, ધરતી પર નિર્વિકાર ફર્યા, અગ્નિ અને ઘર વગર.

મનો બ્રહ્મણિ યુઞ્જાનો યત્તત્ સદસતઃ પરમ્ । ગુણાવભાસે વિગુણ એકભક્ત્યાનુભાવિતે

તેમણે મનને બ્રહ્મમાં એકાગ્ર કર્યું, જે સદાસતથી પર છે, ગુણોમાં દેખાય છે પણ સ્વયં ગુણરહિત છે, અને એકમાત્ર ભક્તિથી જ અનુભવાય છે.

નિરહઙ્કૃતિર્નિર્મમશ્ચ નિર્દ્વન્દ્વઃ સમદૃક્ સ્વદૃક્ । પ્રત્યક્પ્રશાન્તધીર્ધીરઃ પ્રશાન્તોર્મિરિવોદધિઃ

એમણે હુંપણું અને મમત્વ છોડ્યું, દ્વંદ્વથી પર રહ્યા, સર્વેમાં સમદૃષ્ટિ રાખી, પોતાના આત્માને ઓળખી, અંદરથી શાંત અને સ્થિર મનવાળા, જેમ શાંત સાગર હોય તેમ.

વાસુદેવે ભગવતિ સર્વજ્ઞે પ્રત્યગાત્મનિ । પરેણ ભક્તિભાવેન લબ્ધાત્મા મુક્તબન્ધનઃ

વાસુદેવ ભગવાન, સર્વજ્ઞ અને અંતર્યામીમાં, પરમ ભક્તિથી પોતાનું સ્વરૂપ જાણ્યું અને બંધનમાંથી મુક્ત થયા.

આત્માનં સર્વભૂતેષુ ભગવન્તં અવસ્થિતમ્ । અપશ્યત્સર્વભૂતાનિ ભગવત્યપિ ચાત્મનિ

તેમણે સર્વ જીવોમાં ભગવાનને પોતાના આત્મા રૂપે જોયા અને પોતાના અંદર પણ સર્વ જીવોને ભગવાનમાં સ્થિત જોયા.