શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇતિ તે ભગવદ્ યાચ્ઞાં શૃણ્વન્તોઽપિ ન શુશ્રુવુઃ । ક્ષુદ્રાશા ભૂરિકર્માણો બાલિશા વૃદ્ધમાનિનઃ

ભગવાન માટેની આ વિનંતી સાંભળ્યા છતાં, તેઓએ ધ્યાન ન આપ્યું—કારણ કે તેઓની ઈચ્છાઓ નાનકડી, કર્મોમાં વ્યસ્ત, બાળસ્વભાવ અને વયનું ગર્વ ધરાવતા હતા.

દેશઃ કાલઃ પૃથગ્ દ્રવ્યં મંત્રતંત્રર્ત્વિજોઽગ્નયઃ । દેવતા યજમાનશ્ચ ક્રતુર્ધર્મશ્ચ યન્મયઃ

સ્થળ, સમય, જુદા-જુદા સામાન, મંત્રો, વિધિઓ, પુરૂહિતો, અગ્નિ, દેવતાઓ, યજમાન, યજ્ઞ અને ધર્મ—આ બધું એ જ ભગવાનથી બનેલું છે.

તં બ્રહ્મ પરમં સાક્ષાદ્ ભગવન્તં અધોક્ષજમ્ । મનુષ્યદૃષ્ટ્યા દુષ્પ્રજ્ઞા મર્ત્યાત્માનો ન મેનિરે

એ પરમ બ્રહ્મ, એ ભગવાન અઢોક્ષજને, પોતાની જાતને નાશવાન માનનારા અને સમજણ ન ધરાવનારા લોકોએ માન્ય જ નહીં, માનવરૂપે જ જોયા.

ન તે યદોમિતિ પ્રોચુઃ ન નેતિ ચ પરન્તપ । ગોપા નિરાશાઃ પ્રત્યેત્ય તથોચુઃ કૃષ્ણરામયોઃ

તેઓએ 'યાદવોને આપો' એવું પણ કહ્યું નહીં અને 'ન આપો' એવું પણ નહીં કહ્યું. ગોપાલો નિરાશ થઈ પાછા ગયા અને કૃષ્ણ-રામને બધું કહી દીધું.

તદુપાકર્ણ્ય ભગવાન્ પ્રહસ્ય જગદીશ્વરઃ । વ્યાજહાર પુનર્ગોપાન્ દર્શયઁલૌકિકીં ગતિમ્

આ સાંભળીને જગતના ઈશ્વર એવા ભગવાન હસ્યા અને ગોપાલોને ફરીથી લોકિક રીત બતાવીને કહ્યું.

માં જ્ઞાપયત પત્નીભ્યઃ સસઙ્‌કર્ષણમાગતમ્ । દાસ્યન્તિ કામમન્નં વઃ સ્નિગ્ધા મય્યુષિતા ધિયા

તમારે સંકર્ષણ અને મારે સાથે આવીને બ્રાહ્મણપત્નીઓને જાણ કરવું. તેઓ મનથી મારા પર પ્રેમ ધરાવે છે, એટલે આનંદથી તમારે માટે અન્ન આપશે.

ગત્વાથ પત્નીશાલાયાં દૃષ્ટ્વાસીનાઃ સ્વલઙ્‌કૃતાઃ । નત્વા દ્વિજસતીર્ગોપાઃ પ્રશ્રિતા ઇદમબ્રુવન્

પછી ગોપાલો બ્રાહ્મણપત્નીઓના ઘર ગયા, તેમને શોભાયમાન અને સજ્જિત બેઠેલી જોઈ, નમસ્કાર કરીને વિનમ્રતાપૂર્વક કહ્યું.

નમો વો વિપ્રપત્નીભ્યો નિબોધત વચાંસિ નઃ । ઇતોઽવિદૂરે ચરતા કૃષ્ણેનેહેષિતા વયમ્

હે બ્રાહ્મણપત્નીઓ, અમારો વંદન સ્વીકારો અને અમારું વચન સાંભળો. અહીંથી થોડે દૂર અમે કૃષ્ણના સંદેશે ગાયો ચરાવી રહ્યા છીએ.

ગાશ્ચારયન્ સ ગોપાલૈઃ સરામો દૂરમાગતઃ । બુભુક્ષિતસ્ય તસ્યાન્નં સાનુગસ્ય પ્રદીયતામ્

રામ સાથે અને ગોપાલો સાથે ગાયો ચરાવતો એ અહીં દૂરથી આવ્યો છે. એ ભૂખ્યો છે અને તેના મિત્રો સાથે છે, તો કૃપા કરીને તેને અન્ન આપો.

શ્રુત્વાચ્યુતં ઉપાયાતં નિત્યં તદ્દર્શનોત્સુકાઃ । તત્કથાક્ષિપ્તમનસો બભૂવુર્જાતસમ્ભ્રમાઃ

અચ્યૂત આવ્યા છે એવું સાંભળીને, જેમને હંમેશા તેમના દર્શન માટે ઉત્સુકતા હતી અને જેમનું મન તેમની કથામાં લીન હતું, એ બધાજ સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈ ગઈ.

ચતુર્વિધં બહુગુણં અન્નમાદાય ભાજનૈઃ । અભિસસ્રુઃ પ્રિયં સર્વાઃ સમુદ્રમિવ નિમ્નગાઃ

બધી સ્ત્રીઓએ ચાર પ્રકારના ઉત્તમ અન્ન વાસણોમાં ભરી લીધા અને પોતાના પ્રિય માટે, નદીઓ જેમ સમુદ્ર તરફ દોડી જાય છે તેમ, ઝડપથી નીકળી પડી.

નિષિધ્યમાનાઃ પતિભિઃ ભ્રાતૃભિર્બન્ધુભિઃ સુતૈઃ । ભગવતિ ઉત્તમશ્લોકે દીર્ઘશ્રુત ધૃતાશયાઃ

પતિઓ, ભાઈઓ, સગા-સંબંધીઓ અને પુત્રોએ રોક્યાં છતાં, તેઓ લાંબા સમયથી સાંભળેલી ભગવાનની મહિમાથી મનમાં સ્થિર રહી, ઉત્તમ યશવાળા ભગવાનમાં મન લગાડી આગળ વધ્યાં.

યમુનોપવનેઽશોક નવપલ્લવમણ્ડિતે । વિચરન્તં વૃતં ગોપૈઃ સાગ્રજં દદૃશુઃ સ્ત્રિયઃ

યમુના કાંઠે, તાજા અશોકના પાંદડાથી શોભાયમાન વનમાં, ગોપાલો અને મોટા ભાઈ સાથે ફરતા ભગવાનને સ્ત્રીઓએ જોયા.

( વસંતતિલકા ) શ્યામં હિરણ્યપરિધિં વનમાલ્યબર્હ ધાતુપ્રવાલનટવેષમનવ્રતાંસે । વિન્યસ્તહસ્તમિતરેણ ધુનાનમબ્જં કર્ણોત્પલાલક કપોલમુખાબ્જહાસમ્

તેઓએ ભગવાનને મેઘ જેવા શ્યામ, સુવર્ણ વસ્ત્રધારી, વનમાલા અને મોરપાંખથી શોભાયમાન, નટવેશમાં, ખભા પર કમળ રાખેલું, એક હાથમાં કમળ ફેરવતા, કાનમાં ઉટક અને કપોળ પર વાળ, મુખ પર હાસ્ય વિખેરતું જોયા.

પ્રાયઃશ્રુતપ્રિયતમોદયકર્ણપૂરૈઃ યસ્મિન્ નિમગ્નમનસઃ તં અથાક્ષિરંધ્રૈઃ । અન્તઃ પ્રવેશ્ય સુચિરં પરિરભ્ય તાપં પ્રાજ્ઞં યથાભિમતયો વિજહુર્નરેન્દ્ર

જેનાં કથા સાંભળવાથી મન મગ્ન થઈ જાય છે, એ ભગવાનને આંખોથી જોઈ, અંતરમાં લાંબો સમય સુધી ભેટી, જેમ જ્ઞાની મનુષ્ય ઈચ્છ્યા પ્રમાણે દુઃખ છોડે છે તેમ, તેમણે પણ દુઃખ છોડ્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) તાસ્તથા ત્યક્તસર્વાશાઃ પ્રાપ્તા આત્મદિદૃક્ષયા । વિજ્ઞાયાખિલદૃગ્દ્રષ્ટા પ્રાહ પ્રહસિતાનનઃ

આ રીતે, બધી આશાઓ ત્યજીને, પોતાનું સ્વરૂપ જોવા આવી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ પાસે, સર્વજ્ઞ અને સર્વને જોનાર ભગવાને હસતાં મુખે વાત કરી.

સ્વાગતં વો મહાભાગા આસ્યતાં કરવામ કિમ્ । યન્નો દિદૃક્ષયા પ્રાપ્તા ઉપપન્નમિદં હિ વઃ

આપ સૌ ભાગ્યશાળી છો, આપનું અહીં સ્વાગત છે. કૃપા કરીને બેઠા જાઓ. હું આપના માટે શું કરી શકું? આપ અમારા દર્શન માટે આવ્યા, એ યોગ્ય છે.

નન્વદ્ધા મયિ કુર્વન્તિ કુશલાઃ સ્વાર્થદર્શિનઃ । અહૈતુક્યવ્યવહિતાં ભક્તિમાત્મપ્રિયે યથા

જે લોકો સાચા અર્થમાં સુખી થવા માંગે છે, તેઓ મને, પોતાના પ્રિય સ્વરૂપને, નિઃસ્વાર્થ અને અવિરત ભક્તિ અર્પણ કરે છે.

પ્રાણબુદ્ધિમનઃસ્વાત્મ દારાપત્યધનાદયઃ । યત્સમ્પર્કાત્ પ્રિયા આસન્ તતઃ કો ન્વપરઃ પ્રિયઃ

પ્રાણ, બુદ્ધિ, મન, આત્મા, પત્ની, સંતાન, ધન વગેરે બધું જ મારા સંપર્કથી પ્રિય બને છે; તો પછી મારા સિવાય બીજું કોણ સાચે પ્રિય હોઈ શકે?

તદ્ યાત દેવયજનં પતયો વો દ્વિજાતયઃ । સ્વસત્રં પારયિષ્યન્તિ યુષ્માભિર્ગૃહમેધિનઃ

હવે, આપ સૌ દેવયજ્ઞસ્થળે જાઓ. આપના પતિઓ, ગૃહસ્થો, આપની હાજરીથી પોતાનું યજ્ઞ પૂર્ણ કરશે.

શ્રીપત્ન્ય ઊચુઃ । ( વસંતતિલકા ) મૈવં વિભોઽર્હતિ ભવાન્ગદિતું નૃશંસં સત્યં કુરુષ્વ નિગમં તવ પાદમૂલમ્ । પ્રાપ્તા વયં તુલસિદામ પદાવસૃષ્ટં કેશૈર્નિવોઢુમતિલઙ્‌ઘ્ય સમસ્તબન્ધૂન્

પત્નીઓએ કહ્યું: પ્રભુ, આપ અમારો અપમાન ન કરો. આપના ચરણકમળે જે વચન આપ્યું છે, તે સાચું કરો. અમે બધા બંધુઓને છોડીને, આપના તુલસીથી શોભિત ચરણરજને વાળમાં ધારવા અહીં આવ્યા છીએ.

ગૃહ્ણન્તિ નો ન પતયઃ પિતરૌ સુતા વા ન ભ્રાતૃબન્ધુસુહૃદઃ કુત એવ ચાન્યે । તસ્માદ્ ભવત્પ્રપદયોઃ પતિતાત્મનાં નો નાન્યા ભવેદ્ ગતિરરિન્દમ તદ્ વિધેહિ

હવે તો અમને પતિઓ, માતા-પિતા, સંતાન, ભાઈ-બંધુ કે મિત્રો, કોઇ પણ સ્વીકારતા નથી. તેથી, હે શત્રુવિજયી, આપના ચરણોમાં શરણ આવ્યા છીએ, અમારે માટે બીજું કોઇ આશ્રય નથી—કૃપા કરીને અમને સ્વીકારો.

શ્રીભગવાનુવાચ - પતયો નાભ્યસૂયેરન્ પિતૃભ્રાતૃસુતાદયઃ । લોકાશ્ચ વો મયોપેતા દેવા અપ્યનુમન્વતે

ભગવાને કહ્યું: આપના પતિઓ, પિતા, ભાઈઓ, સંતાનો કે અન્ય કોઇ દુઃખી ન થાય. હવે તો આપ મારા સાથે જોડાયા છો, તેથી દેવતાઓ અને બધા લોકોએ પણ આપનું સન્માન કર્યું છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ન પ્રીતયેઽનુરાગાય હ્યઙ્‌ગસઙ્‌ગો નૃણામિહ । તન્મનો મયિ યુઞ્જાના અચિરાન્ મામવાપ્સ્યથ

આ જગતમાં શરીરનો સંપર્ક પ્રેમ માટે નથી; જો આપનું મન મારી સાથે જોડશો, તો ટૂંક સમયમાં મને પ્રાપ્ત કરી લેશો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યુક્તા દ્વિજપત્ન્યસ્તા યજ્ઞવાટં પુનર્ગતાઃ । તે ચાનસૂયવઃ સ્વાભિઃ સ્ત્રીભિઃ સત્રમપારયન્

શુકદેવજી કહે છે: ભગવાને આમ કહ્યું પછી, બ્રાહ્મણપત્નીઓ પાછા યજ્ઞસ્થળે ગઈ. તેમના પતિઓએ પણ હવે ઈર્ષ્યા છોડીને પોતાની પત્નીઓ સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો.

તત્રૈકા વિધૃતા ભર્ત્રા ભગવન્તં યથાશ્રુતમ્ । હૃદોપગુહ્ય વિજહૌ દેહં કર્માનુબન્ધનમ્

ત્યાં એક સ્ત્રી, જેને પતિએ રોકી હતી, તેણે ભગવાનને હૃદયમાં ભક્તિપૂર્વક ભેટી, અને કર્મથી બંધાયેલું શરીર ત્યજી મુક્તિ પામી.

ભગવાનપિ ગોવિન્દઃ તેનૈવાન્નેન ગોપકાન્ । ચતુર્વિધેનાશયિત્વા સ્વયં ચ બુભુજે પ્રભુઃ

ભગવાન ગોવિંદે એ જ અન્નથી ગોપોનું ચાર પ્રકારથી તૃપ્તિપૂર્વક ભોજન કરાવ્યું અને પોતે પણ પ્રસાદ ગ્રહણ કર્યો.

એવં લીલાનરવપુઃ નૃલોકમનુશીલયન્ । રેમે ગોગોપગોપીનાં રમયન્રૂપવાક્કૃતૈઃ

આ રીતે, ભગવાને માનવ સ્વરૂપે લીલા કરીને ગાય, ગોપ અને ગોપીઓને પોતાના રૂપ, વાણી અને કૃત્યથી આનંદિત કર્યા.

અથાનુસ્મૃત્ય વિપ્રાસ્તે અન્વતપ્યન્ કૃતાગસઃ । યદ્ વિશ્વેશ્વરયોર્યાચ્ઞાં અહન્મ નૃવિડમ્બયોઃ

પછી, બ્રાહ્મણોએ પોતાની પત્નીઓએ ભગવાન પાસે કરેલી વિનંતી યાદ કરીને, માનવરૂપે આવેલા ભગવાનનું અપમાન કર્યું હતું એ માટે પસ્તાવો કર્યો.