શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મવાદે આત્મવત્ત્વે સ્વયં હરિઃ । ભક્ત્યા ગોગુરુવિપ્રેષુ વિષ્વક્સેનાનુવર્તિષુ

બૃહસ્પતિ બ્રહ્મવિચારમાં, અને હરિ પોતે આત્મસ્વરૂપે રહીને, ગાય, ગુરૂ અને બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ભક્તિથી, વિશ્વક્ષેનાનું અનુસરણ કરે છે.

કીર્ત્યોર્ધ્વગીતયા પુમ્ભિઃ ત્રૈલોક્યે તત્ર તત્ર હ । પ્રવિષ્ટઃ કર્ણરન્ધ્રેષુ સ્ત્રીણાં રામઃ સતામિવ

ત્રણે લોકમાં પુરુષો સ્તુતિ અને ગીત દ્વારા, અહીં-ત્યાં, સ્ત્રીઓના કાનમાં પ્રવેશ કરે છે, જેમ રામ સજ્જનોમાં પ્રવેશ કરે છે.

અન્નયાઞ્ચામિષેણ યજ્ઞપત્નીષુ અનુગ્રહઃ - શ્રીગોપ ઊચુઃ - ( અનુષ્ટુપ્ ) રામ રામ મહાબાહો કૃષ્ણ દુષ્ટનિબર્હણ । એષા વૈ બાધતે ક્ષુત્ નઃ તચ્છાન્તિં કર્તુમર્હથઃ

યજમાનની પત્નીઓમાં અન્ન અને ભોજનથી કૃપા મળે છે. ગોપાલોએ કહ્યું: હે રામ, હે મહાબાહુ, હે કૃષ્ણ, દુષ્ટોના વિનાશક, અમને આ ભૂખ બહુ સતાવે છે; કૃપા કરીને એ ભૂખ દૂર કરો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇતિ વિજ્ઞાપિતો ગોપૈઃ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । ભક્તાયા વિપ્રભાર્યાયાઃ પ્રસીદન્ ઇદમબ્રવીત્

શ્રી શુકદેવે કહ્યું: ગોપાલોએ આમ વિનંતી કરતાં, દેવકીપુત્ર ભગવાને, ભક્ત બ્રાહ્મણપત્ની માટે, દયાથી આ શબ્દો કહ્યા.

પ્રયાત દેવયજનં બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવાદિનઃ । સત્રં આઙ્‌ગિરસં નામ હ્યાસતે સ્વર્ગકામ્યયા

તમે એ યજ્ઞસ્થળે જાઓ, જ્યાં બ્રાહ્મણો, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા, સ્વર્ગની ઈચ્છાથી આંગિરસ નામનું યજ્ઞ કરે છે.

તત્ર ગત્વૌદનં ગોપા યાચતાસ્મદ્ વિસર્જિતાઃ । કીર્તયન્તો ભગવત આર્યસ્ય મમ ચાભિધામ્

ત્યાં જઈને, ગોપાલો, અમારા તરફથી મોકલાયેલ ભાત માગજો, અને ભગવાન, આર્ય અને મારી નામ લેતા કહેજો.

ઇત્યાદિષ્ટા ભગવતા ગત્વા યાચન્ત તે તથા । કૃતાઞ્જલિપુટા વિપ્રાન્ દણ્ડવત્ પતિતા ભુવિ

ભગવાને એમ આજ્ઞા આપતાં, તેઓ ત્યાં ગયા અને જેમ કહ્યું તેમ માગ્યું; બંને હાથ જોડીને, બ્રાહ્મણોને નમસ્કાર કરીને, જમીન પર દંડવત પડ્યા.

હે ભૂમિદેવાઃ શ્રૃણુત કૃષ્ણસ્યાદેશકારિણઃ । પ્રાપ્તાઞ્જાનીત ભદ્રં વો ગોપાન્ નો રામચોદિતાન્

હે ભૂમિના દેવતાઓ, સાંભળો! અમે કૃષ્ણની આજ્ઞા પાળીને આવ્યા છીએ. જાણો કે અમે રામ દ્વારા મોકલાયેલા ગોપાલો છીએ; તમારો કલ્યાણ થાઓ.

( મિશ્ર ) ગાશ્ચારયતૌ અવિદૂર ઓદનં રામાચ્યુતૌ વો લષતો બુભુક્ષિતૌ । તયોર્દ્વિજા ઓદનમર્થિનોર્યદિ શ્રદ્ધા ચ વો યચ્છત ધર્મવિત્તમાઃ

ધર્મને જાણનારા શ્રેષ્ઠો, રામ અને અચ્યૂત અહીં નજીક જ ગાયો ચરાવી રહ્યા છે અને તેઓ ભૂખ્યા છે. તેઓએ તમારું રસોઈ કરેલું અન્ન માગ્યું છે. જો તમારે વિશ્વાસ હોય, તો કૃપા કરીને તેમને તે અન્ન આપો.

( અનુષ્ટુપ્ ) દીક્ષાયાઃ પશુસંસ્થાયાઃ સૌત્રામણ્યાશ્ચ સત્તમાઃ । અન્યત્ર દીક્ષિતસ્યાપિ નાન્નમશ્નન્ હિ દુષ્યતિ

સૌમ્યવો, પશુયજ્ઞ કે સૌત્રામણિ વિધિ સિવાય, દિક્ષિત મનુષ્યે પણ અન્ન ખાધું હોય તો તે અન્ન અશુદ્ધ થતું નથી.

ઇતિ તે ભગવદ્ યાચ્ઞાં શૃણ્વન્તોઽપિ ન શુશ્રુવુઃ । ક્ષુદ્રાશા ભૂરિકર્માણો બાલિશા વૃદ્ધમાનિનઃ

ભગવાન માટેની આ વિનંતી સાંભળ્યા છતાં, તેઓએ ધ્યાન ન આપ્યું—કારણ કે તેઓની ઈચ્છાઓ નાનકડી, કર્મોમાં વ્યસ્ત, બાળસ્વભાવ અને વયનું ગર્વ ધરાવતા હતા.

દેશઃ કાલઃ પૃથગ્ દ્રવ્યં મંત્રતંત્રર્ત્વિજોઽગ્નયઃ । દેવતા યજમાનશ્ચ ક્રતુર્ધર્મશ્ચ યન્મયઃ

સ્થળ, સમય, જુદા-જુદા સામાન, મંત્રો, વિધિઓ, પુરૂહિતો, અગ્નિ, દેવતાઓ, યજમાન, યજ્ઞ અને ધર્મ—આ બધું એ જ ભગવાનથી બનેલું છે.

તં બ્રહ્મ પરમં સાક્ષાદ્ ભગવન્તં અધોક્ષજમ્ । મનુષ્યદૃષ્ટ્યા દુષ્પ્રજ્ઞા મર્ત્યાત્માનો ન મેનિરે

એ પરમ બ્રહ્મ, એ ભગવાન અઢોક્ષજને, પોતાની જાતને નાશવાન માનનારા અને સમજણ ન ધરાવનારા લોકોએ માન્ય જ નહીં, માનવરૂપે જ જોયા.

ન તે યદોમિતિ પ્રોચુઃ ન નેતિ ચ પરન્તપ । ગોપા નિરાશાઃ પ્રત્યેત્ય તથોચુઃ કૃષ્ણરામયોઃ

તેઓએ 'યાદવોને આપો' એવું પણ કહ્યું નહીં અને 'ન આપો' એવું પણ નહીં કહ્યું. ગોપાલો નિરાશ થઈ પાછા ગયા અને કૃષ્ણ-રામને બધું કહી દીધું.

તદુપાકર્ણ્ય ભગવાન્ પ્રહસ્ય જગદીશ્વરઃ । વ્યાજહાર પુનર્ગોપાન્ દર્શયઁલૌકિકીં ગતિમ્

આ સાંભળીને જગતના ઈશ્વર એવા ભગવાન હસ્યા અને ગોપાલોને ફરીથી લોકિક રીત બતાવીને કહ્યું.

માં જ્ઞાપયત પત્નીભ્યઃ સસઙ્‌કર્ષણમાગતમ્ । દાસ્યન્તિ કામમન્નં વઃ સ્નિગ્ધા મય્યુષિતા ધિયા

તમારે સંકર્ષણ અને મારે સાથે આવીને બ્રાહ્મણપત્નીઓને જાણ કરવું. તેઓ મનથી મારા પર પ્રેમ ધરાવે છે, એટલે આનંદથી તમારે માટે અન્ન આપશે.

ગત્વાથ પત્નીશાલાયાં દૃષ્ટ્વાસીનાઃ સ્વલઙ્‌કૃતાઃ । નત્વા દ્વિજસતીર્ગોપાઃ પ્રશ્રિતા ઇદમબ્રુવન્

પછી ગોપાલો બ્રાહ્મણપત્નીઓના ઘર ગયા, તેમને શોભાયમાન અને સજ્જિત બેઠેલી જોઈ, નમસ્કાર કરીને વિનમ્રતાપૂર્વક કહ્યું.

નમો વો વિપ્રપત્નીભ્યો નિબોધત વચાંસિ નઃ । ઇતોઽવિદૂરે ચરતા કૃષ્ણેનેહેષિતા વયમ્

હે બ્રાહ્મણપત્નીઓ, અમારો વંદન સ્વીકારો અને અમારું વચન સાંભળો. અહીંથી થોડે દૂર અમે કૃષ્ણના સંદેશે ગાયો ચરાવી રહ્યા છીએ.

ગાશ્ચારયન્ સ ગોપાલૈઃ સરામો દૂરમાગતઃ । બુભુક્ષિતસ્ય તસ્યાન્નં સાનુગસ્ય પ્રદીયતામ્

રામ સાથે અને ગોપાલો સાથે ગાયો ચરાવતો એ અહીં દૂરથી આવ્યો છે. એ ભૂખ્યો છે અને તેના મિત્રો સાથે છે, તો કૃપા કરીને તેને અન્ન આપો.

શ્રુત્વાચ્યુતં ઉપાયાતં નિત્યં તદ્દર્શનોત્સુકાઃ । તત્કથાક્ષિપ્તમનસો બભૂવુર્જાતસમ્ભ્રમાઃ

અચ્યૂત આવ્યા છે એવું સાંભળીને, જેમને હંમેશા તેમના દર્શન માટે ઉત્સુકતા હતી અને જેમનું મન તેમની કથામાં લીન હતું, એ બધાજ સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈ ગઈ.

ચતુર્વિધં બહુગુણં અન્નમાદાય ભાજનૈઃ । અભિસસ્રુઃ પ્રિયં સર્વાઃ સમુદ્રમિવ નિમ્નગાઃ

બધી સ્ત્રીઓએ ચાર પ્રકારના ઉત્તમ અન્ન વાસણોમાં ભરી લીધા અને પોતાના પ્રિય માટે, નદીઓ જેમ સમુદ્ર તરફ દોડી જાય છે તેમ, ઝડપથી નીકળી પડી.

નિષિધ્યમાનાઃ પતિભિઃ ભ્રાતૃભિર્બન્ધુભિઃ સુતૈઃ । ભગવતિ ઉત્તમશ્લોકે દીર્ઘશ્રુત ધૃતાશયાઃ

પતિઓ, ભાઈઓ, સગા-સંબંધીઓ અને પુત્રોએ રોક્યાં છતાં, તેઓ લાંબા સમયથી સાંભળેલી ભગવાનની મહિમાથી મનમાં સ્થિર રહી, ઉત્તમ યશવાળા ભગવાનમાં મન લગાડી આગળ વધ્યાં.

યમુનોપવનેઽશોક નવપલ્લવમણ્ડિતે । વિચરન્તં વૃતં ગોપૈઃ સાગ્રજં દદૃશુઃ સ્ત્રિયઃ

યમુના કાંઠે, તાજા અશોકના પાંદડાથી શોભાયમાન વનમાં, ગોપાલો અને મોટા ભાઈ સાથે ફરતા ભગવાનને સ્ત્રીઓએ જોયા.

( વસંતતિલકા ) શ્યામં હિરણ્યપરિધિં વનમાલ્યબર્હ ધાતુપ્રવાલનટવેષમનવ્રતાંસે । વિન્યસ્તહસ્તમિતરેણ ધુનાનમબ્જં કર્ણોત્પલાલક કપોલમુખાબ્જહાસમ્

તેઓએ ભગવાનને મેઘ જેવા શ્યામ, સુવર્ણ વસ્ત્રધારી, વનમાલા અને મોરપાંખથી શોભાયમાન, નટવેશમાં, ખભા પર કમળ રાખેલું, એક હાથમાં કમળ ફેરવતા, કાનમાં ઉટક અને કપોળ પર વાળ, મુખ પર હાસ્ય વિખેરતું જોયા.

પ્રાયઃશ્રુતપ્રિયતમોદયકર્ણપૂરૈઃ યસ્મિન્ નિમગ્નમનસઃ તં અથાક્ષિરંધ્રૈઃ । અન્તઃ પ્રવેશ્ય સુચિરં પરિરભ્ય તાપં પ્રાજ્ઞં યથાભિમતયો વિજહુર્નરેન્દ્ર

જેનાં કથા સાંભળવાથી મન મગ્ન થઈ જાય છે, એ ભગવાનને આંખોથી જોઈ, અંતરમાં લાંબો સમય સુધી ભેટી, જેમ જ્ઞાની મનુષ્ય ઈચ્છ્યા પ્રમાણે દુઃખ છોડે છે તેમ, તેમણે પણ દુઃખ છોડ્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) તાસ્તથા ત્યક્તસર્વાશાઃ પ્રાપ્તા આત્મદિદૃક્ષયા । વિજ્ઞાયાખિલદૃગ્દ્રષ્ટા પ્રાહ પ્રહસિતાનનઃ

આ રીતે, બધી આશાઓ ત્યજીને, પોતાનું સ્વરૂપ જોવા આવી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ પાસે, સર્વજ્ઞ અને સર્વને જોનાર ભગવાને હસતાં મુખે વાત કરી.

સ્વાગતં વો મહાભાગા આસ્યતાં કરવામ કિમ્ । યન્નો દિદૃક્ષયા પ્રાપ્તા ઉપપન્નમિદં હિ વઃ

આપ સૌ ભાગ્યશાળી છો, આપનું અહીં સ્વાગત છે. કૃપા કરીને બેઠા જાઓ. હું આપના માટે શું કરી શકું? આપ અમારા દર્શન માટે આવ્યા, એ યોગ્ય છે.

નન્વદ્ધા મયિ કુર્વન્તિ કુશલાઃ સ્વાર્થદર્શિનઃ । અહૈતુક્યવ્યવહિતાં ભક્તિમાત્મપ્રિયે યથા

જે લોકો સાચા અર્થમાં સુખી થવા માંગે છે, તેઓ મને, પોતાના પ્રિય સ્વરૂપને, નિઃસ્વાર્થ અને અવિરત ભક્તિ અર્પણ કરે છે.

પ્રાણબુદ્ધિમનઃસ્વાત્મ દારાપત્યધનાદયઃ । યત્સમ્પર્કાત્ પ્રિયા આસન્ તતઃ કો ન્વપરઃ પ્રિયઃ

પ્રાણ, બુદ્ધિ, મન, આત્મા, પત્ની, સંતાન, ધન વગેરે બધું જ મારા સંપર્કથી પ્રિય બને છે; તો પછી મારા સિવાય બીજું કોણ સાચે પ્રિય હોઈ શકે?