શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( મિશ્ર ) દૃઢં પ્રલબ્ધાસ્ત્રપયા ચ હાપિતાઃ પ્રસ્તોભિતાઃ ક્રીડનવચ્ચ કારિતાઃ । વસ્ત્રાણિ ચૈવાપહૃતાન્યથાપ્યમું તા નાભ્યસૂયન્ પ્રિયસઙ્‌ગનિર્વૃતાઃ

છોકરીઓને મજબૂતીથી ચઢાવાઈ, શરમાઈ અને રમતમાં રમાડવામાં આવી, કપડાં પણ લઈ લેવાયા, છતાં પણ તેઓ ભગવાનની પ્રિય સંગતમાં આનંદ અનુભવી, ક્યારેય ગુસ્સો કર્યો નહીં.

( અનુષ્ટુપ્ ) પરિધાય સ્વવાસાંસિ પ્રેષ્ઠસઙ્‌ગમસજ્જિતાઃ । ગૃહીતચિત્તા નો ચેલુઃ તસ્મિન્ લજ્જાયિતેક્ષણાઃ

કપડાં પહેરીને, મનમાં પ્રિયતમને મળવાની ઈચ્છા રાખી, આંખે લાજથી નીચે જોઈ, છોકરીઓ ત્યાંથી હલેલી નહીં.

તાસાં વિજ્ઞાય ભગવાન્ સ્વપાદસ્પર્શકામ્યયા । ધૃતવ્રતાનાં સઙ્‌કલ્પં આહ દામોદરોઽબલાઃ

છોકરીઓના મનમાં ભગવાનના ચરણ સ્પર્શવાની ઈચ્છા જાણીને, દામોદરે વ્રત પાળનાર છોકરીઓને તેમના સંકલ્પ વિશે કહ્યું.

સઙ્‌કલ્પો વિદિતઃ સાધ્વ્યો ભવતીનાં મદર્ચનમ્ । મયાનુમોદિતઃ સોઽસૌ સત્યો ભવિતુમર્હતિ

હે સારા મનવાળી બહેનો, તમારો મને પૂજવાનો સંકલ્પ મને ખબર છે. હું એમાં ખુશ છું અને એ જરૂર પૂરું થશે.

ન મય્યાવેશિતધિયાં કામઃ કામાય કલ્પતે । ભર્જિતા ક્વથિતા ધાના પ્રાયો બીજાય નેશતે

જેઓનું મન મારા પર સ્થિર છે, એમના મનમાં ઈચ્છા ક્યારેય કામના બની જતી નથી, જેમ તળેલી અને ઉકાળેલી ધાન સામાન્ય રીતે અંકુરતી નથી.

યાતાબલા વ્રજં સિદ્ધા મયેમા રંસ્યથા ક્ષપાઃ । યદુદ્દિશ્ય વ્રતમિદં ચેરુરાર્યાર્ચનં સતીઃ

હવે, બહેનો, વ્રજમાં જાઓ, તમારું વ્રત પૂર્ણ થયું છે. આવનારા રાત્રીમાં તમે મારી સાથે આનંદ માણશો, કેમ કે તમે આ વ્રત મારી પૂજા માટે કર્યું હતું.

શ્રીશુક ઉવાચ । ઇત્યાદિષ્ટા ભગવતા લબ્ધકામાઃ કુમારિકાઃ । ધ્યાયન્ત્યસ્તત્ પદામ્ભોજં કૃચ્છ્રાત્ નિર્વિવિશુર્વ્રજમ્

શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના આદેશથી, પોતાની મનોઇચ્છા પૂર્ણ થઈ ગઈ, એવી કન્યાઓ ભગવાનના ચરણોમાં મન લગાવી, મુશ્કેલીથી પણ વ્રજમાં પાછી ગઈ.

અથ ગોપૈઃ પરિવૃતો ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । વૃન્દાવનાદ્ ગતો દૂરં ચારયન્ ગાઃ સહાગ્રજઃ

પછી, ગોપાળાઓથી ઘેરાયેલા દેવકીપુત્ર ભગવાન, પોતાના મોટા ભાઈ સાથે, વૃંદાવન છોડીને દૂર ગાયો ચરાવવા ગયા.

નિદઘાર્કાતપે તિગ્મે છાયાભિઃ સ્વાભિરાત્મનઃ । આતપત્રાયિતાન્ વીક્ષ્ય દ્રુમાનાહ વ્રજૌકસઃ

મધ્યાહ્નના તીવ્ર તાપમાં, વૃક્ષો પોતાની છાંયાથી છોકરાઓને છાંયડો આપતા, એ જોઈને ભગવાને વ્રજવાસીઓને કહ્યું.

હે સ્તોકકૃષ્ણ હે અંશો શ્રીદામન્ સુબલાર્જુન । વિશાલર્ષભ તેજસ્વિન્ દેવપ્રસ્થ વરૂથપ

હે સ્તોકકૃષ્ણ, હે અંશુ, શ્રીદામા, સુબલ, અર્જુન, વિશાળ, ઋષભ, તેજસ્વી, દેવપ્રસ્થ, વરુથપ!

પશ્યતૈતાન્ મહાભાગાન્ પરાર્થૈકાન્તજીવિતાન્ । વાતવર્ષાતપહિમાન્ સહન્તો વારયન્તિ નઃ

આ મહાન આત્માઓને જુઓ, જે બીજાના હિત માટે જ જીવે છે. પવન, વરસાદ, તાપ અને ઠંડી સહન કરીને, આપણને બચાવે છે.

અહો એષાં વરં જન્મ સર્વ પ્રાણ્યુપજીવનમ્ । સુજનસ્યેવ યેષાં વૈ વિમુખા યાન્તિ નાર્થિનઃ

આવો જન્મ ધન્ય છે, કેમ કે બધા જીવજંતુઓ એમના પર આધાર રાખે છે. સાચા સજ્જન જેવા, એ ક્યારેય માગનારને ખાલી હાથ પાછા ફેરે નહીં.

પત્રપુષ્પફલચ્છાયા મૂલવલ્કલદારુભિઃ । ગન્ધનિર્યાસભસ્માસ્થિ તોક્મૈઃ કામાન્ વિતન્વતે

પાન, ફૂલ, ફળ, છાંય, મૂળ, છાલ, લાકડાં, સુગંધિત રસ, ગુંદર, રાખ અને હાડકાંથી વૃક્ષો મનુષ્યના ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

એતાવત્ જન્મસાફલ્યં દેહિનામિહ દેહિષુ । પ્રાણૈરર્થૈર્ધિયા વાચા શ્રેય એવાચરેત્ સદા

હે મનુષ્ય, આ જ સાચો જન્મનો લાભ છે કે માણસે પોતાના જીવન, સંપત્તિ, બુદ્ધિ અને વાણીથી હંમેશા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે જ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

ઇતિ પ્રવાલસ્તબક ફલપુષ્પદલોત્કરૈઃ । તરૂણાં નમ્રશાખાનાં મધ્યતો યમુનાં ગતઃ

આ રીતે, નવી કળીઓ, ગુચ્છો, ફળ, ફૂલ અને પાંદડાંથી ઝૂકી ગયેલી ડાળીઓ વચ્ચે યમુના નદીના મધ્યમાં પ્રવેશ કર્યો.

તત્ર ગાઃ પાયયિત્વાપઃ સુમૃષ્ટાઃ શીતલાઃ શિવાઃ । તતો નૃપ સ્વયં ગોપાઃ કામં સ્વાદુ પપુર્જલમ્

ત્યાં, રાજા, ગાયોને શુદ્ધ, ઠંડુ અને શુભ પાણી પીવડાવ્યા પછી, ગોપાલોએ પોતે પણ મન ભરાઈને મીઠું પાણી પીધું.

તસ્યા ઉપવને કામં ચારયન્તઃ પશૂન્ નૃપ । કૃષ્ણરામૌ ઉવુપાગમ્ય ક્ષુધાર્તા ઇદમબ્રવન્

એ ઉપવનમાં, ગાયોને મનમુકીને ચરવા દેતા, કૃષ્ણ અને રામ પાસે આવ્યા અને ભૂખ્યા ગોપાલોએ એમ કહ્યું:

વિષયાભિનિવેશેન નાત્માનં યત્સ્મરેત્પુનઃ। જન્તોર્વૈ કસ્યચિદ્ધેતોર્મૃત્યુરત્યન્તવિસ્મૃતિઃ

ઇન્દ્રિયોના વિષયોમાં મન લગાડવાથી જીવ પોતાને ફરી યાદ કરતો નથી; કોઈ કારણસર, મૃત્યુ એ સર્વસ્વ ભૂલવાનું છે.

જન્મ ત્વાત્મતયા પુંસઃ સર્વભાવેન ભૂરિદ। વિષયસ્વીકૃતિં પ્રાહુર્યથા સ્વપ્નમનોરથઃ

મનુષ્ય પોતાને આખા હૃદયથી જન્મ માનતો હોય, છતાં પણ, વિષયોને સ્વીકારવું એ સ્વપ્ન કે કલ્પના જેવું જ કહેવાય છે.

સ્વપ્નં મનોરથં ચેત્થં પ્રાક્તનં ન સ્મરત્યસૌ। તત્ર પૂર્વમિવાત્માનમપૂર્વં ચાનુપશ્યતિ

જેમ માણસ ભૂતકાળના સ્વપ્ન કે કલ્પનાને યાદ રાખતો નથી, તેમ એ સ્થિતિમાં પોતાને પહેલાની જેમ નહીં, પણ નવા રૂપે જોતો રહે છે.

ઇન્દ્રિયાયનસૃષ્ટ્યેદં ત્રૈવિધ્યં ભાતિ વસ્તુનિ। બહિરન્તર્ભિદાહેતુર્જનોઽસજ્જનકૃદ્યથા

ઇન્દ્રિયો, તેમના વિષયો અને મન – આ ત્રણ પ્રકારની રચના વસ્તુમાં દેખાય છે; અંદર-બહારનો ભેદ માણસો જ કરે છે, જેમ સારા-ખરાબ કર્મો માણસો કરે છે.

નિત્યદા હ્યઙ્ગ ભૂતાનિ ભવન્તિ ન ભવન્તિ ચ। કાલેનાલક્ષ્યવેગેન સૂક્ષ્મત્વાત્તન્ન દૃશ્યતે

હે પ્રિય, સર્વ જીવ સદા જન્મે છે અને નાશ પામે છે; સમયની અદૃશ્ય અને ઝડપી ગતિને કારણે એ દેખાતું નથી.

યથાર્ચિષાં સ્રોતસાં ચ ફલાનાં વા વનસ્પતેઃ। તથૈવ સર્વભૂતાનાં વયોઽવસ્થાદયઃ કૃતાઃ

જેમ દીવોની જ્યોત, નદીનું વહેણ અને વૃક્ષના ફળો બદલાય છે, તેમ સર્વ જીવના વય અને અવસ્થાઓ પણ નિર્ધારિત છે.

સોઽયં દીપોઽર્ચિષાં યદ્વત્સ્રોતસાં તદિદં જલમ્। સોઽયં પુમાનિતિ નૃણાં મૃષા ગીર્ધીર્મૃષાયુષામ્

આ દીપકને જ્યોત કહેવું, આ પાણીને વહેણ કહેવું અને આ મનુષ્યને પુરુષ કહેવું – આવી વાતો ખોટી છે, જેમ કે જીવનને ચિરંજીવી માનવું ખોટું છે.

મા સ્વસ્ય કર્મબીજેન જાયતે સોઽપ્યયં પુમાન્। મ્રિયતે વામરો ભ્રાન્ત્યા યથાગ્નિર્દારુસંયુતઃ

આ મનુષ્ય પોતાના કર્મના બીજથી જન્મે છે કે મરે છે એમ માનવું યોગ્ય નથી; એ તો ભ્રમ છે, જેમ લાકડાંમાં અગ્નિ દેખાય છે અને મટે છે.

નિષેકગર્ભજન્માનિ બાલ્યકૌમારયૌવનમ્। વયોમધ્યં જરા મૃત્યુરિત્યવસ્થાસ્તનોર્નવ

નિષેક, ગર્ભ, જન્મ, બાળપણ, કિશોરાવસ્થા, યુવાની, મધ્યવય, વૃત્તાપક અને મૃત્યુ – આ શરીરની નવ અવસ્થાઓ છે.

એતા મનોરથમયીર્હાન્યસ્યોચ્ચાવચાસ્તનૂઃ। ગુણસઙ્ગાદુપાદત્તે ક્વચિત્કશ્ચિજ્જહાતિ ચ

આ ઉંચી-નીચી અનેક દેહો કલ્પનાથી બનેલા છે; ગુણોના સંગથી કોઈક એ મેળવે છે અને ક્યારેક કોઈક તેને ત્યાગે છે.

આત્મનઃ પિતૃપુત્રાભ્યામનુમેયૌ ભવાપ્યયૌ। ન ભવાપ્યયવસ્તૂનામભિજ્ઞો દ્વયલક્ષણઃ

આત્માનો જન્મ અને નાશ પિતા અને પુત્રથી અનુમાનવામાં આવે છે; પણ જે સત્યને જાણે છે, એ આવનારા-જતાં વસ્તુઓથી બંધાયેલો નથી.

તરોર્બીજવિપાકાભ્યાં યો વિદ્વાઞ્જન્મસંયમૌ। તરોર્વિલક્ષણો દ્રષ્ટા એવં દ્રષ્ટા તનોઃ પૃથક્

જેવી રીતે વૃક્ષના બીજ અને ફળ જાણનારો જન્મ અને નાશને સમજતો હોય છતાં વૃક્ષથી અલગ રહે છે, તેમ દ્રષ્ટા પણ શરીરથી અલગ છે.