શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આપ્લુત્યામ્ભસિ કાલિન્દ્યા જલાન્તે ચોદિતેઽરુણે । કૃત્વા પ્રતિકૃતિં દેવીં આનર્ચુઃ નૃપ સૈકતીમ્

સવારના સમયે, કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરીને, તેઓએ રેતીમાંથી દેવીની પ્રતિમા બનાવી અને નદીના કિનારે તેની પૂજા કરી.

ગન્ધૈર્માલ્યૈઃ સુરભિભિઃ બલિભિર્ધૂપદીપકૈઃ । ઉચ્ચાવચૈશ્ચોપહારૈઃ પ્રવાલફલ તણ્ડુલૈઃ

તેમણે સુગંધિત ફૂલો, અત્તર, નૈવેદ્ય, ધૂપ, દીવો અને નાના-મોટા ઉપહાર—અંકુર, ફળ અને અનાજથી દેવીની પૂજા કરી.

કાત્યાયનિ મહામાયે મહાયોગિન્યધીશ્વરિ । નન્દગોપસુતં દેવિ પતિં મે કુરુ તે નમઃ । ઇતિ મન્ત્રં જપન્ત્યસ્તાઃ પૂજાં ચક્રુઃ કુમારિકાઃ

"હે કાત્યાયની, મહામાયા, મહાયોગિની, સર્વની સ્વામી, હે દેવી, નંદના પુત્રને અમારો પતિ બનાવી દે—હું તને વંદન કરું છું," એમ મંત્ર બોલીને યુવતીઓએ પૂજા કરી.

એવં માસં વ્રતં ચેરુઃ કુમાર્યઃ કૃષ્ણચેતસઃ । ભદ્રકાલીં સમાનર્ચુઃ ભૂયાન્નન્દસુતઃ પતિઃ

આ રીતે, કૃષ્ણમાં મન લગાવી યુવતીઓએ એક મહિનો વ્રત રાખ્યું અને ભદ્રકાળી માતાજીની પૂજા કરી, જેથી નંદનો પુત્ર તેમનો પતિ બને.

ઊષસ્યુત્થાય ગોત્રૈઃ સ્વૈરન્યોન્યા બદ્ધબાહવઃ । કૃષ્ણં ઉચ્ચૈર્જગુર્યાન્ત્યઃ કાલિન્દ્યાં સ્નાતુમન્વહમ્

દરરોજ વહેલી સવારે, પોતાની સખીઓ સાથે હાથમાં હાથ નાખી, તેઓ કૃષ્ણના ગીતો ગાતા ગાતા કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરવા જતાં.

નદ્યાઃ કદાચિદાગત્ય તીરે નિક્ષિપ્ય પૂર્વવત્ । વાસાંસિ કૃષ્ણં ગાયન્ત્યો વિજહ્રુઃ સલિલે મુદા

એક દિવસ, નદીના કિનારે આવી, તેઓએ પહેલાંની જેમ પોતાના કપડા ઉતારી રાખ્યા અને કૃષ્ણના ગીતો ગાતા આનંદથી પાણીમાં રમવા લાગ્યા.

ભગવાન્ તદભિપ્રેત્ય કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ । વયસ્યૈરાવૃતસ્તત્ર ગતસ્તત્કર્મસિદ્ધયે

કૃષ્ણ ભગવાન, સર્વ યોગીઓના સ્વામી, યુવતીઓની ઇચ્છા સમજીને પોતાના મિત્રો સાથે ત્યાં આવ્યા અને તેમનો મનસૂબો પૂર્ણ કરવા માટે ત્યા પહોંચ્યા.

તાસાં વાસાંસ્યુપાદાય નીપમારુહ્ય સત્વરઃ । હસદ્‌ભિઃ પ્રહસન્ બાલૈઃ પરિહાસમુવાચ હ

તેમના કપડા ઝડપી, કૃષ્ણ ઝડપથી એક કદંબના ઝાડ પર ચડી ગયા અને મિત્રો સાથે હસતાં રમતાં છોકરાવૃત્તિથી વાતો કરવા લાગ્યા.

અત્રાગત્યાબલાઃ કામં સ્વં સ્વં વાસઃ પ્રગૃહ્યતામ્ । સત્યં બ્રવાણિ નો નર્મ યદ્યૂયં વ્રતકર્શિતાઃ

આવો, બહેનો, અને દરેક પોતાનું કપડું લઈ જાવ; હું સાચું કહું છું, મજાક નથી કરતો—જો તમે વ્રતથી થાકી ગઈ હો તો.

ન મયોદિતપૂર્વં વા અનૃતં તદિમે વિદુઃ । એકૈકશઃ પ્રતીચ્છધ્વં સહૈવેતિ સુમધ્યમાઃ

હું ક્યારેય ખોટું બોલ્યો નથી, આ મારા મિત્રો પણ જાણે છે; હે સુંદર કટિ ધરાવનારીઓ, એક એક કરીને આવો અને કપડા લઈ જાવ, બધીએ સાથે નહીં.

તસ્ય તત્ ક્ષ્વેલિતં દૃષ્ટ્વા ગોપ્યઃ પ્રેમપરિપ્લુતાઃ । વ્રીડિતાઃ પ્રેક્ષ્ય ચાન્યોન્યં જાતહાસા ન નિર્યયુઃ

કૃષ્ણની રમૂજી હરકત જોઈ, પ્રેમથી ભીની ગોપીઓ શરમાઈને એકબીજાને જોઈ સ્મિત કરી, પણ બહાર આવી નહીં.

એવં બ્રુવતિ ગોવિન્દે નર્મણાઽઽક્ષિપ્તચેતસઃ । આકણ્ઠમગ્નાઃ શીતોદે વેપમાનાસ્તમબ્રુવન્

ગોવિંદ એમ મજાકમાં બોલતા, ગોપીઓનું મન અશાંત થયું; ઠંડા પાણીમાં ગળા સુધી ડૂબેલી, કાંપતી ગોપીઓએ કૃષ્ણને કહ્યું.

માનયં ભોઃ કૃથાસ્ત્વાં તુ નન્દગોપસુતં પ્રિયમ્ । જાનીમોઽઙ્‌ગ વ્રજશ્લાઘ્યં દેહિ વાસાંસિ વેપિતાઃ

હે નંદના પ્રિય પુત્ર, અમારો માન રાખો; અમે જાણીએ છીએ કે તું વ્રજનો ગૌરવ છે. અમને કપડા આપો, અમે કાંપી રહ્યાં છીએ.

શ્યામસુન્દર તે દાસ્યઃ કરવામ તવોદિતમ્ । દેહિ વાસાંસિ ધર્મજ્ઞ નો ચેદ્ રાજ્ઞે બ્રુવામ હે

હે શ્યામસુંદર, અમે તારી દાસીઓ છીએ અને તું જે કહેશે તે કરીએ છીએ; હે ધર્મને જાણનારા, અમને કપડા આપો, નહિ તો અમે રાજાને ફરિયાદ કરીશું.

શ્રીભગવાનુવાચ । ભવત્યો યદિ મે દાસ્યો મયોક્તં વા કરિષ્યથ । અત્રાગત્ય સ્વવાસાંસિ પ્રતીચ્છન્તુ શુચિસ્મિતાઃ

ભગવાને કહ્યું: જો તમે ખરેખર મારી દાસી છો અને મેં જે કહ્યું છે એ કરશો, તો આ પવિત્ર સ્મિતવાળી છોકરીઓ અહીં આવીને પોતાના કપડાં લઈ જાય.

તતો જલાશયાત્ સર્વા દારિકાઃ શીતવેપિતાઃ । પાણિભ્યાં યોનિમાચ્છાદ્ય પ્રોત્તેરુઃ શીતકર્શિતાઃ

પછી બધી છોકરીઓ ઠંડીથી કાંપતી, પોતાના હાથથી શરીર ઢાંકી, પાણીમાંથી બહાર આવી, કારણ કે તેમને બહુ ઠંડી લાગી હતી.

ભગવાનાહતા વીક્ષ્ય શુદ્ધ ભાવપ્રસાદિતઃ । સ્કન્ધે નિધાય વાસાંસિ પ્રીતઃ પ્રોવાચ સસ્મિતમ્

ભગવાને તેમને લાચાર જોઈને, તેમની નિર્વિકાર ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, કપડાં પોતાના ખભા પર રાખ્યા અને હસતાં હસતાં પ્રેમથી બોલ્યા.

( મિશ્ર ) યૂયં વિવસ્ત્રા યદપો ધૃતવ્રતા વ્યગાહતૈતત્ તદુ દેવહેલનમ્ । બદ્ધ્વાઞ્જલિં મૂર્ધ્ન્યપનુત્તયેંઽહસઃ કૃત્વા નમોઽધો વસનં પ્રગૃહ્યતામ્

તમે વ્રત રાખીને કપડાં ઉતારીને પાણીમાં ગયા, એ દેવતાઓની અવગણના છે. હવે હાથ જોડીને માથું નમાવો જેથી પાપ દૂર થાય અને પછી કપડાં લઈ પહેરી લો.

( ઇંદ્રવંશા ) ઇત્યચ્યુતેનાભિહિતં વ્રજાબલા મત્વા વિવસ્ત્રાપ્લવનં વ્રતચ્યુતિમ્ । તત્પૂર્તિકામાસ્તદશેષકર્મણાં સાક્ષાત્કૃતં નેમુરવદ્યમૃગ્ યતઃ

અચ્યૂતના આ શબ્દો સાંભળી વ્રજની છોકરીઓએ સમજ્યું કે કપડાં ઉતારીને સ્નાન કરવું એ વ્રતનો ભંગ છે. પણ ભગવાને જે કહ્યું એ જ વ્રત પૂર્ણ થયું એમ માની, તેમણે એ બધું સ્વીકારી લીધું.

( અનુષ્ટુપ્ ) તાસ્તથાવનતા દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । વાસાંસિ તાભ્યઃ પ્રાયચ્છત્ કરુણસ્તેન તોષિતઃ

છોકરીઓને આવું નમતું જોઈને, દેવકીપુત્ર ભગવાન દયાથી પ્રસન્ન થઈ, તેમને કપડાં પાછાં આપી દીધાં.

( મિશ્ર ) દૃઢં પ્રલબ્ધાસ્ત્રપયા ચ હાપિતાઃ પ્રસ્તોભિતાઃ ક્રીડનવચ્ચ કારિતાઃ । વસ્ત્રાણિ ચૈવાપહૃતાન્યથાપ્યમું તા નાભ્યસૂયન્ પ્રિયસઙ્‌ગનિર્વૃતાઃ

છોકરીઓને મજબૂતીથી ચઢાવાઈ, શરમાઈ અને રમતમાં રમાડવામાં આવી, કપડાં પણ લઈ લેવાયા, છતાં પણ તેઓ ભગવાનની પ્રિય સંગતમાં આનંદ અનુભવી, ક્યારેય ગુસ્સો કર્યો નહીં.

( અનુષ્ટુપ્ ) પરિધાય સ્વવાસાંસિ પ્રેષ્ઠસઙ્‌ગમસજ્જિતાઃ । ગૃહીતચિત્તા નો ચેલુઃ તસ્મિન્ લજ્જાયિતેક્ષણાઃ

કપડાં પહેરીને, મનમાં પ્રિયતમને મળવાની ઈચ્છા રાખી, આંખે લાજથી નીચે જોઈ, છોકરીઓ ત્યાંથી હલેલી નહીં.

તાસાં વિજ્ઞાય ભગવાન્ સ્વપાદસ્પર્શકામ્યયા । ધૃતવ્રતાનાં સઙ્‌કલ્પં આહ દામોદરોઽબલાઃ

છોકરીઓના મનમાં ભગવાનના ચરણ સ્પર્શવાની ઈચ્છા જાણીને, દામોદરે વ્રત પાળનાર છોકરીઓને તેમના સંકલ્પ વિશે કહ્યું.

સઙ્‌કલ્પો વિદિતઃ સાધ્વ્યો ભવતીનાં મદર્ચનમ્ । મયાનુમોદિતઃ સોઽસૌ સત્યો ભવિતુમર્હતિ

હે સારા મનવાળી બહેનો, તમારો મને પૂજવાનો સંકલ્પ મને ખબર છે. હું એમાં ખુશ છું અને એ જરૂર પૂરું થશે.

ન મય્યાવેશિતધિયાં કામઃ કામાય કલ્પતે । ભર્જિતા ક્વથિતા ધાના પ્રાયો બીજાય નેશતે

જેઓનું મન મારા પર સ્થિર છે, એમના મનમાં ઈચ્છા ક્યારેય કામના બની જતી નથી, જેમ તળેલી અને ઉકાળેલી ધાન સામાન્ય રીતે અંકુરતી નથી.

યાતાબલા વ્રજં સિદ્ધા મયેમા રંસ્યથા ક્ષપાઃ । યદુદ્દિશ્ય વ્રતમિદં ચેરુરાર્યાર્ચનં સતીઃ

હવે, બહેનો, વ્રજમાં જાઓ, તમારું વ્રત પૂર્ણ થયું છે. આવનારા રાત્રીમાં તમે મારી સાથે આનંદ માણશો, કેમ કે તમે આ વ્રત મારી પૂજા માટે કર્યું હતું.

શ્રીશુક ઉવાચ । ઇત્યાદિષ્ટા ભગવતા લબ્ધકામાઃ કુમારિકાઃ । ધ્યાયન્ત્યસ્તત્ પદામ્ભોજં કૃચ્છ્રાત્ નિર્વિવિશુર્વ્રજમ્

શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના આદેશથી, પોતાની મનોઇચ્છા પૂર્ણ થઈ ગઈ, એવી કન્યાઓ ભગવાનના ચરણોમાં મન લગાવી, મુશ્કેલીથી પણ વ્રજમાં પાછી ગઈ.

અથ ગોપૈઃ પરિવૃતો ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । વૃન્દાવનાદ્ ગતો દૂરં ચારયન્ ગાઃ સહાગ્રજઃ

પછી, ગોપાળાઓથી ઘેરાયેલા દેવકીપુત્ર ભગવાન, પોતાના મોટા ભાઈ સાથે, વૃંદાવન છોડીને દૂર ગાયો ચરાવવા ગયા.

નિદઘાર્કાતપે તિગ્મે છાયાભિઃ સ્વાભિરાત્મનઃ । આતપત્રાયિતાન્ વીક્ષ્ય દ્રુમાનાહ વ્રજૌકસઃ

મધ્યાહ્નના તીવ્ર તાપમાં, વૃક્ષો પોતાની છાંયાથી છોકરાઓને છાંયડો આપતા, એ જોઈને ભગવાને વ્રજવાસીઓને કહ્યું.