શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અથોટજમુપાયાતં નૃદેવં પ્રણતં પુરઃ । સપર્યયા પર્યગૃહ્ણાત્ પ્રતિનન્દ્યાનુરૂપયા

પછી, જ્યારે રાજા ઋષિની કૂટિયામાં આવ્યા અને નમસ્કાર કર્યા, ત્યારે ઋષિએ યોગ્ય આથિથ્ય અને અભિવાદનથી તેમનું સ્વાગત કર્યું.

ગૃહીતાર્હણમાસીનં સંયતં પ્રીણયન્ મુનિઃ । સ્મરન્ ભગવદાદેશં ઇત્યાહ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

મુનિએ યોગ્ય રીતે પૂજા સ્વીકારી, આત્મસંયમી રાજાને બેઠાડ્યા અને ભગવાનની આજ્ઞા યાદ કરી, મૃદુ વચનોથી તેમનો સન્માન કર્યો.

નૂનં ચઙ્ક્રમણં દેવ સતાં સંરક્ષણાય તે । વધાય ચાસતાં યસ્ત્વં હરેઃ શક્તિર્હિ પાલિની

હે દેવ, નિશ્ચયે તારો સંચાર સજ્જનોની રક્ષા અને દુર્જનોના વિનાશ માટે છે; કારણ કે તું હરિની પાલનશક્તિ છે.

યોઽર્કેન્દુ અગ્નીન્દ્રવાયૂનાં યમધર્મપ્રચેતસામ્ । રૂપાણિ સ્થાન આધત્સે તસ્મૈ શુક્લાય તે નમઃ

તમે સૂર્ય, ચંદ્ર, અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વાયુ, યમ, ધર્મ અને વરુણના રૂપ અને સ્થાન ધારણ કરો છો — એ શુદ્ધ સ્વરૂપને નમન છે.

ન યદા રથમાસ્થાય જૈત્રં મણિગણાર્પિતમ્ । વિસ્ફૂર્જત્ ચણ્ડકોદણ્ડો રથેન ત્રાસયન્ અઘાન્

જ્યારે તમે રત્નોથી શોભિત વિજયરથ પર બેસતા નથી અને ભયાનક ધનુષ્ય હલાવતા નથી, ત્યારે પણ તમારો રથ દુર્જનોને ભયભીત કરે છે.

સ્વસૈન્યચરણક્ષુણ્ણં વેપયન્ મણ્ડલં ભુવઃ । વિકર્ષન્ બૃહતીં સેનાં પર્યટસિ અંશુમાનિવ

તમારી સેના જમીનને પગથી દબાવે છે, ધરા ડોલી ઊઠે છે, અને વિશાળ સેનાને ખેંચી લાવે છે; તમે તેજસ્વી સૂર્યની જેમ ફરો છો.

તદૈવ સેતવઃ સર્વે વર્ણાશ્રમનિબન્ધનાઃ । ભગવદ્ રચિતા રાજન્ ભિદ્યેરન્ બત દસ્યુભિઃ

એ સમયે, રાજા, ભગવાને બનાવેલા વર્ણ અને આશ્રમના બધા નિયમો દસ્યુઓ દ્વારા તૂટી જશે.

અધર્મશ્ચ સમેધેત લોલુપૈર્વ્યઙ્કુશૈર્નૃભિઃ । શયાને ત્વયિ લોકોઽયં દસ્યુગ્રસ્તો વિનઙ્ક્ષ્યતિ

લોભી અને અણઘડ મનુષ્યોના કારણે અધર્મ વધશે; જો તમે નિર્વિકાર રહેશો તો આ દુનિયા દસ્યુઓના હાથમાં પડીને નાશ પામશે.

અથાપિ પૃચ્છે ત્વાં વીર યદર્થં ત્વં ઇહાગતઃ । તદ્વયં નિર્વ્યલીકેન પ્રતિપદ્યામહે હૃદા

છતાં પણ, વીર, હું તને પૂછું છું કે તું અહીં શા માટે આવ્યો છે; આપણે નિષ્કપટ હૃદયથી તે પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ.

ચીરહરણલીલા - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) હેમન્તે પ્રથમે માસિ નન્દવ્રજકુમારિકાઃ । ચેરુર્હવિષ્યં ભુઞ્જાનાઃ કાત્યાયન્યર્ચનવ્રતમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: શિયાળાની શરૂઆતના મહિનામાં, નંદગામની યુવતીઓએ માત્ર સાદું ભોજન કરીને કાત્યાયની માતાજીની પૂજા અને વ્રત કર્યું.

આપ્લુત્યામ્ભસિ કાલિન્દ્યા જલાન્તે ચોદિતેઽરુણે । કૃત્વા પ્રતિકૃતિં દેવીં આનર્ચુઃ નૃપ સૈકતીમ્

સવારના સમયે, કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરીને, તેઓએ રેતીમાંથી દેવીની પ્રતિમા બનાવી અને નદીના કિનારે તેની પૂજા કરી.

ગન્ધૈર્માલ્યૈઃ સુરભિભિઃ બલિભિર્ધૂપદીપકૈઃ । ઉચ્ચાવચૈશ્ચોપહારૈઃ પ્રવાલફલ તણ્ડુલૈઃ

તેમણે સુગંધિત ફૂલો, અત્તર, નૈવેદ્ય, ધૂપ, દીવો અને નાના-મોટા ઉપહાર—અંકુર, ફળ અને અનાજથી દેવીની પૂજા કરી.

કાત્યાયનિ મહામાયે મહાયોગિન્યધીશ્વરિ । નન્દગોપસુતં દેવિ પતિં મે કુરુ તે નમઃ । ઇતિ મન્ત્રં જપન્ત્યસ્તાઃ પૂજાં ચક્રુઃ કુમારિકાઃ

"હે કાત્યાયની, મહામાયા, મહાયોગિની, સર્વની સ્વામી, હે દેવી, નંદના પુત્રને અમારો પતિ બનાવી દે—હું તને વંદન કરું છું," એમ મંત્ર બોલીને યુવતીઓએ પૂજા કરી.

એવં માસં વ્રતં ચેરુઃ કુમાર્યઃ કૃષ્ણચેતસઃ । ભદ્રકાલીં સમાનર્ચુઃ ભૂયાન્નન્દસુતઃ પતિઃ

આ રીતે, કૃષ્ણમાં મન લગાવી યુવતીઓએ એક મહિનો વ્રત રાખ્યું અને ભદ્રકાળી માતાજીની પૂજા કરી, જેથી નંદનો પુત્ર તેમનો પતિ બને.

ઊષસ્યુત્થાય ગોત્રૈઃ સ્વૈરન્યોન્યા બદ્ધબાહવઃ । કૃષ્ણં ઉચ્ચૈર્જગુર્યાન્ત્યઃ કાલિન્દ્યાં સ્નાતુમન્વહમ્

દરરોજ વહેલી સવારે, પોતાની સખીઓ સાથે હાથમાં હાથ નાખી, તેઓ કૃષ્ણના ગીતો ગાતા ગાતા કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરવા જતાં.

નદ્યાઃ કદાચિદાગત્ય તીરે નિક્ષિપ્ય પૂર્વવત્ । વાસાંસિ કૃષ્ણં ગાયન્ત્યો વિજહ્રુઃ સલિલે મુદા

એક દિવસ, નદીના કિનારે આવી, તેઓએ પહેલાંની જેમ પોતાના કપડા ઉતારી રાખ્યા અને કૃષ્ણના ગીતો ગાતા આનંદથી પાણીમાં રમવા લાગ્યા.

ભગવાન્ તદભિપ્રેત્ય કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ । વયસ્યૈરાવૃતસ્તત્ર ગતસ્તત્કર્મસિદ્ધયે

કૃષ્ણ ભગવાન, સર્વ યોગીઓના સ્વામી, યુવતીઓની ઇચ્છા સમજીને પોતાના મિત્રો સાથે ત્યાં આવ્યા અને તેમનો મનસૂબો પૂર્ણ કરવા માટે ત્યા પહોંચ્યા.

તાસાં વાસાંસ્યુપાદાય નીપમારુહ્ય સત્વરઃ । હસદ્‌ભિઃ પ્રહસન્ બાલૈઃ પરિહાસમુવાચ હ

તેમના કપડા ઝડપી, કૃષ્ણ ઝડપથી એક કદંબના ઝાડ પર ચડી ગયા અને મિત્રો સાથે હસતાં રમતાં છોકરાવૃત્તિથી વાતો કરવા લાગ્યા.

અત્રાગત્યાબલાઃ કામં સ્વં સ્વં વાસઃ પ્રગૃહ્યતામ્ । સત્યં બ્રવાણિ નો નર્મ યદ્યૂયં વ્રતકર્શિતાઃ

આવો, બહેનો, અને દરેક પોતાનું કપડું લઈ જાવ; હું સાચું કહું છું, મજાક નથી કરતો—જો તમે વ્રતથી થાકી ગઈ હો તો.

ન મયોદિતપૂર્વં વા અનૃતં તદિમે વિદુઃ । એકૈકશઃ પ્રતીચ્છધ્વં સહૈવેતિ સુમધ્યમાઃ

હું ક્યારેય ખોટું બોલ્યો નથી, આ મારા મિત્રો પણ જાણે છે; હે સુંદર કટિ ધરાવનારીઓ, એક એક કરીને આવો અને કપડા લઈ જાવ, બધીએ સાથે નહીં.

તસ્ય તત્ ક્ષ્વેલિતં દૃષ્ટ્વા ગોપ્યઃ પ્રેમપરિપ્લુતાઃ । વ્રીડિતાઃ પ્રેક્ષ્ય ચાન્યોન્યં જાતહાસા ન નિર્યયુઃ

કૃષ્ણની રમૂજી હરકત જોઈ, પ્રેમથી ભીની ગોપીઓ શરમાઈને એકબીજાને જોઈ સ્મિત કરી, પણ બહાર આવી નહીં.

એવં બ્રુવતિ ગોવિન્દે નર્મણાઽઽક્ષિપ્તચેતસઃ । આકણ્ઠમગ્નાઃ શીતોદે વેપમાનાસ્તમબ્રુવન્

ગોવિંદ એમ મજાકમાં બોલતા, ગોપીઓનું મન અશાંત થયું; ઠંડા પાણીમાં ગળા સુધી ડૂબેલી, કાંપતી ગોપીઓએ કૃષ્ણને કહ્યું.

માનયં ભોઃ કૃથાસ્ત્વાં તુ નન્દગોપસુતં પ્રિયમ્ । જાનીમોઽઙ્‌ગ વ્રજશ્લાઘ્યં દેહિ વાસાંસિ વેપિતાઃ

હે નંદના પ્રિય પુત્ર, અમારો માન રાખો; અમે જાણીએ છીએ કે તું વ્રજનો ગૌરવ છે. અમને કપડા આપો, અમે કાંપી રહ્યાં છીએ.

શ્યામસુન્દર તે દાસ્યઃ કરવામ તવોદિતમ્ । દેહિ વાસાંસિ ધર્મજ્ઞ નો ચેદ્ રાજ્ઞે બ્રુવામ હે

હે શ્યામસુંદર, અમે તારી દાસીઓ છીએ અને તું જે કહેશે તે કરીએ છીએ; હે ધર્મને જાણનારા, અમને કપડા આપો, નહિ તો અમે રાજાને ફરિયાદ કરીશું.

શ્રીભગવાનુવાચ । ભવત્યો યદિ મે દાસ્યો મયોક્તં વા કરિષ્યથ । અત્રાગત્ય સ્વવાસાંસિ પ્રતીચ્છન્તુ શુચિસ્મિતાઃ

ભગવાને કહ્યું: જો તમે ખરેખર મારી દાસી છો અને મેં જે કહ્યું છે એ કરશો, તો આ પવિત્ર સ્મિતવાળી છોકરીઓ અહીં આવીને પોતાના કપડાં લઈ જાય.

તતો જલાશયાત્ સર્વા દારિકાઃ શીતવેપિતાઃ । પાણિભ્યાં યોનિમાચ્છાદ્ય પ્રોત્તેરુઃ શીતકર્શિતાઃ

પછી બધી છોકરીઓ ઠંડીથી કાંપતી, પોતાના હાથથી શરીર ઢાંકી, પાણીમાંથી બહાર આવી, કારણ કે તેમને બહુ ઠંડી લાગી હતી.

ભગવાનાહતા વીક્ષ્ય શુદ્ધ ભાવપ્રસાદિતઃ । સ્કન્ધે નિધાય વાસાંસિ પ્રીતઃ પ્રોવાચ સસ્મિતમ્

ભગવાને તેમને લાચાર જોઈને, તેમની નિર્વિકાર ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, કપડાં પોતાના ખભા પર રાખ્યા અને હસતાં હસતાં પ્રેમથી બોલ્યા.

( મિશ્ર ) યૂયં વિવસ્ત્રા યદપો ધૃતવ્રતા વ્યગાહતૈતત્ તદુ દેવહેલનમ્ । બદ્ધ્વાઞ્જલિં મૂર્ધ્ન્યપનુત્તયેંઽહસઃ કૃત્વા નમોઽધો વસનં પ્રગૃહ્યતામ્

તમે વ્રત રાખીને કપડાં ઉતારીને પાણીમાં ગયા, એ દેવતાઓની અવગણના છે. હવે હાથ જોડીને માથું નમાવો જેથી પાપ દૂર થાય અને પછી કપડાં લઈ પહેરી લો.

( ઇંદ્રવંશા ) ઇત્યચ્યુતેનાભિહિતં વ્રજાબલા મત્વા વિવસ્ત્રાપ્લવનં વ્રતચ્યુતિમ્ । તત્પૂર્તિકામાસ્તદશેષકર્મણાં સાક્ષાત્કૃતં નેમુરવદ્યમૃગ્ યતઃ

અચ્યૂતના આ શબ્દો સાંભળી વ્રજની છોકરીઓએ સમજ્યું કે કપડાં ઉતારીને સ્નાન કરવું એ વ્રતનો ભંગ છે. પણ ભગવાને જે કહ્યું એ જ વ્રત પૂર્ણ થયું એમ માની, તેમણે એ બધું સ્વીકારી લીધું.