શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યથોર્ણનાભિર્હૃદયાદૂર્ણામુદ્વમતે મુખાત્। આકાશાદ્ઘોષવાન્પ્રાણો મનસા સ્પર્શરૂપિણા

જેમ જાળ બનાવનાર કીડો પોતાના હૃદયમાંથી જાળ કાઢે છે, તેમ પ્રાણ પણ મનથી સ્પર્શરૂપે, આકાશમાંથી ધ્વનિ લઈને બહાર આવે છે.

છન્દોમયોઽમૃતમયઃ સહસ્રપદવીં પ્રભુઃ। ૐકારાદ્વ્યઞ્જિતસ્પર્શ સ્વરોષ્માન્તસ્થભૂષિતામ્

પ્રભુ છંદ અને અમૃતથી બનેલા છે, તેઓ પાસે હજારો માર્ગો છે. 'ઑમ'થી શરૂ થઈને વ્યંજન, સ્વર, ઉષ્મ અને અન્ય ધ્વનિઓથી તેઓ અંદર સ્થિર છે.

વિચિત્રભાષાવિતતાં છન્દોભિશ્ચતુરુત્તરૈઃ। અનન્તપારાં બૃહતીં સૃજત્યાક્ષિપતે સ્વયમ્

તે પ્રભુ જાતે જ વિવિધ ભાષાઓમાં ફેલાયેલ, ચાર-ચાર અક્ષર વધતા છંદોથી બનેલી, અનંત અને વિશાળ વાણીનું સર્જન અને સંહાર કરે છે.

ગાયત્ર્યુષ્ણિગનુષ્ટુપ્ચ બૃહતી પઙ્ક્તિરેવ ચ। ત્રિષ્ટુબ્જગત્યતિચ્છન્દો હ્યત્યષ્ટ્યતિજગદ્વિરાટ્

ગાયત્રી, ઉષ્ણિક, અનુષ્ટુપ, બૃહતી, પંક્તિ, તૃષ્ટુપ, જગતી, અતિછંદસ, અત્યષ્ટિ, અતિજગત અને વિરાટ — આ બધા છંદ છે.

કિં વિધત્તે કિમાચષ્ટે કિમનૂદ્ય વિકલ્પયેત્। ઇત્યસ્યા હૃદયં લોકે નાન્યો મદ્વેદ કશ્ચન

આ વાણી શું સ્થાપે છે, શું કહે છે, શું સંકેત આપે છે, શું અલગ પાડે છે — એનું સાચું હૃદય દુનિયામાં મારા સિવાય બીજાને ખબર નથી.

માં વિધત્તેઽભિધત્તે માં વિકલ્પ્યાપોહ્યતે ત્વહમ્। એતાવાન્સર્વવેદાર્થઃ શબ્દ આસ્થાય માં ભિદામ્ । માયામાત્રમનૂદ્યાન્તે પ્રતિષિધ્ય પ્રસીદતિ

એ મને સ્થાપે છે, મને દર્શાવે છે, મને અલગ પાડે છે અને મને નકારે છે. વેદનો આખો અર્થ એ છે કે ધ્વનિ મારફતે મને ઓળખાય છે, માયા માત્રનું ઉલ્લેખ કરીને અંતે એને નકારીને કૃપાળુ બને છે.

તથૈવ હરિણૈઃ ક્રોડૈઃ શ્વાવિત્ ગવય કુઞ્જરૈઃ । ગોપુચ્છૈઃ હરિભિઃ મર્કૈઃ નકુલૈઃ નાભિભિર્વૃતમ્

એ જ રીતે, એ વાણી હરણ, વનદૂધ, જંગલી શ્વાન, ગાય, મહિષ, હાથી, ગાયની પૂંછડી, વાંદરો, નકુલ અને સાપથી ઘેરાયેલી છે.

પ્રવિશ્ય તત્તીર્થવરં આદિરાજઃ સહાત્મજઃ । દદર્શ મુનિમાસીનં તસ્મિન્ હુતહુતાશનમ્

પછી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ પોતાના પુત્રો સાથે એ પવિત્ર તીર્થમાં પ્રવેશ કર્યો અને ત્યાં બેઠેલા મુનિને યજ્ઞાગ્નિ સાથે જોયા.

વિદ્યોતમાનં વપુષા તપસિ ઉગ્રયુજા ચિરમ્ । નાતિક્ષામં ભગવતઃ સ્નિગ્ધાપાઙ્ગાવલોકનાત્ । તદ્વ્યાહૃતામૃતકલા પીયૂષશ્રવણેન ચ

એ મુનિ લાંબા સમયથી કઠિન તપસ્યામાં લીન હોવાથી તેજસ્વી દેખાતા હતા, પણ ભગવાનના પ્રેમભર્યા દૃષ્ટિ અને અમૃત સમાન વચનોથી તેઓ બહુ દુર્બળ લાગતા નહોતા.

પ્રાંશું પદ્મપલાશાક્ષં જટિલં ચીરવાસસમ્ । ઉપસંશ્રિત્ય મલિનં યથાર્હણં અસંસ્કૃતમ્

મુનિ ઊંચા કદરના, કમળની પાંખડી જેવા નેત્રવાળા, જટાવાળાં, વાઘેરી વસ્ત્ર પહેરેલા, યથાયોગ્ય અસ્વચ્છ અને અલંકાર વિહિન હતા.

અથોટજમુપાયાતં નૃદેવં પ્રણતં પુરઃ । સપર્યયા પર્યગૃહ્ણાત્ પ્રતિનન્દ્યાનુરૂપયા

પછી, જ્યારે રાજા ઋષિની કૂટિયામાં આવ્યા અને નમસ્કાર કર્યા, ત્યારે ઋષિએ યોગ્ય આથિથ્ય અને અભિવાદનથી તેમનું સ્વાગત કર્યું.

ગૃહીતાર્હણમાસીનં સંયતં પ્રીણયન્ મુનિઃ । સ્મરન્ ભગવદાદેશં ઇત્યાહ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

મુનિએ યોગ્ય રીતે પૂજા સ્વીકારી, આત્મસંયમી રાજાને બેઠાડ્યા અને ભગવાનની આજ્ઞા યાદ કરી, મૃદુ વચનોથી તેમનો સન્માન કર્યો.

નૂનં ચઙ્ક્રમણં દેવ સતાં સંરક્ષણાય તે । વધાય ચાસતાં યસ્ત્વં હરેઃ શક્તિર્હિ પાલિની

હે દેવ, નિશ્ચયે તારો સંચાર સજ્જનોની રક્ષા અને દુર્જનોના વિનાશ માટે છે; કારણ કે તું હરિની પાલનશક્તિ છે.

યોઽર્કેન્દુ અગ્નીન્દ્રવાયૂનાં યમધર્મપ્રચેતસામ્ । રૂપાણિ સ્થાન આધત્સે તસ્મૈ શુક્લાય તે નમઃ

તમે સૂર્ય, ચંદ્ર, અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વાયુ, યમ, ધર્મ અને વરુણના રૂપ અને સ્થાન ધારણ કરો છો — એ શુદ્ધ સ્વરૂપને નમન છે.

ન યદા રથમાસ્થાય જૈત્રં મણિગણાર્પિતમ્ । વિસ્ફૂર્જત્ ચણ્ડકોદણ્ડો રથેન ત્રાસયન્ અઘાન્

જ્યારે તમે રત્નોથી શોભિત વિજયરથ પર બેસતા નથી અને ભયાનક ધનુષ્ય હલાવતા નથી, ત્યારે પણ તમારો રથ દુર્જનોને ભયભીત કરે છે.

સ્વસૈન્યચરણક્ષુણ્ણં વેપયન્ મણ્ડલં ભુવઃ । વિકર્ષન્ બૃહતીં સેનાં પર્યટસિ અંશુમાનિવ

તમારી સેના જમીનને પગથી દબાવે છે, ધરા ડોલી ઊઠે છે, અને વિશાળ સેનાને ખેંચી લાવે છે; તમે તેજસ્વી સૂર્યની જેમ ફરો છો.

તદૈવ સેતવઃ સર્વે વર્ણાશ્રમનિબન્ધનાઃ । ભગવદ્ રચિતા રાજન્ ભિદ્યેરન્ બત દસ્યુભિઃ

એ સમયે, રાજા, ભગવાને બનાવેલા વર્ણ અને આશ્રમના બધા નિયમો દસ્યુઓ દ્વારા તૂટી જશે.

અધર્મશ્ચ સમેધેત લોલુપૈર્વ્યઙ્કુશૈર્નૃભિઃ । શયાને ત્વયિ લોકોઽયં દસ્યુગ્રસ્તો વિનઙ્ક્ષ્યતિ

લોભી અને અણઘડ મનુષ્યોના કારણે અધર્મ વધશે; જો તમે નિર્વિકાર રહેશો તો આ દુનિયા દસ્યુઓના હાથમાં પડીને નાશ પામશે.

અથાપિ પૃચ્છે ત્વાં વીર યદર્થં ત્વં ઇહાગતઃ । તદ્વયં નિર્વ્યલીકેન પ્રતિપદ્યામહે હૃદા

છતાં પણ, વીર, હું તને પૂછું છું કે તું અહીં શા માટે આવ્યો છે; આપણે નિષ્કપટ હૃદયથી તે પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ.

ચીરહરણલીલા - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) હેમન્તે પ્રથમે માસિ નન્દવ્રજકુમારિકાઃ । ચેરુર્હવિષ્યં ભુઞ્જાનાઃ કાત્યાયન્યર્ચનવ્રતમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: શિયાળાની શરૂઆતના મહિનામાં, નંદગામની યુવતીઓએ માત્ર સાદું ભોજન કરીને કાત્યાયની માતાજીની પૂજા અને વ્રત કર્યું.

આપ્લુત્યામ્ભસિ કાલિન્દ્યા જલાન્તે ચોદિતેઽરુણે । કૃત્વા પ્રતિકૃતિં દેવીં આનર્ચુઃ નૃપ સૈકતીમ્

સવારના સમયે, કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરીને, તેઓએ રેતીમાંથી દેવીની પ્રતિમા બનાવી અને નદીના કિનારે તેની પૂજા કરી.

ગન્ધૈર્માલ્યૈઃ સુરભિભિઃ બલિભિર્ધૂપદીપકૈઃ । ઉચ્ચાવચૈશ્ચોપહારૈઃ પ્રવાલફલ તણ્ડુલૈઃ

તેમણે સુગંધિત ફૂલો, અત્તર, નૈવેદ્ય, ધૂપ, દીવો અને નાના-મોટા ઉપહાર—અંકુર, ફળ અને અનાજથી દેવીની પૂજા કરી.

કાત્યાયનિ મહામાયે મહાયોગિન્યધીશ્વરિ । નન્દગોપસુતં દેવિ પતિં મે કુરુ તે નમઃ । ઇતિ મન્ત્રં જપન્ત્યસ્તાઃ પૂજાં ચક્રુઃ કુમારિકાઃ

"હે કાત્યાયની, મહામાયા, મહાયોગિની, સર્વની સ્વામી, હે દેવી, નંદના પુત્રને અમારો પતિ બનાવી દે—હું તને વંદન કરું છું," એમ મંત્ર બોલીને યુવતીઓએ પૂજા કરી.

એવં માસં વ્રતં ચેરુઃ કુમાર્યઃ કૃષ્ણચેતસઃ । ભદ્રકાલીં સમાનર્ચુઃ ભૂયાન્નન્દસુતઃ પતિઃ

આ રીતે, કૃષ્ણમાં મન લગાવી યુવતીઓએ એક મહિનો વ્રત રાખ્યું અને ભદ્રકાળી માતાજીની પૂજા કરી, જેથી નંદનો પુત્ર તેમનો પતિ બને.

ઊષસ્યુત્થાય ગોત્રૈઃ સ્વૈરન્યોન્યા બદ્ધબાહવઃ । કૃષ્ણં ઉચ્ચૈર્જગુર્યાન્ત્યઃ કાલિન્દ્યાં સ્નાતુમન્વહમ્

દરરોજ વહેલી સવારે, પોતાની સખીઓ સાથે હાથમાં હાથ નાખી, તેઓ કૃષ્ણના ગીતો ગાતા ગાતા કાલિન્દી નદીમાં સ્નાન કરવા જતાં.

નદ્યાઃ કદાચિદાગત્ય તીરે નિક્ષિપ્ય પૂર્વવત્ । વાસાંસિ કૃષ્ણં ગાયન્ત્યો વિજહ્રુઃ સલિલે મુદા

એક દિવસ, નદીના કિનારે આવી, તેઓએ પહેલાંની જેમ પોતાના કપડા ઉતારી રાખ્યા અને કૃષ્ણના ગીતો ગાતા આનંદથી પાણીમાં રમવા લાગ્યા.

ભગવાન્ તદભિપ્રેત્ય કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ । વયસ્યૈરાવૃતસ્તત્ર ગતસ્તત્કર્મસિદ્ધયે

કૃષ્ણ ભગવાન, સર્વ યોગીઓના સ્વામી, યુવતીઓની ઇચ્છા સમજીને પોતાના મિત્રો સાથે ત્યાં આવ્યા અને તેમનો મનસૂબો પૂર્ણ કરવા માટે ત્યા પહોંચ્યા.

તાસાં વાસાંસ્યુપાદાય નીપમારુહ્ય સત્વરઃ । હસદ્‌ભિઃ પ્રહસન્ બાલૈઃ પરિહાસમુવાચ હ

તેમના કપડા ઝડપી, કૃષ્ણ ઝડપથી એક કદંબના ઝાડ પર ચડી ગયા અને મિત્રો સાથે હસતાં રમતાં છોકરાવૃત્તિથી વાતો કરવા લાગ્યા.

અત્રાગત્યાબલાઃ કામં સ્વં સ્વં વાસઃ પ્રગૃહ્યતામ્ । સત્યં બ્રવાણિ નો નર્મ યદ્યૂયં વ્રતકર્શિતાઃ

આવો, બહેનો, અને દરેક પોતાનું કપડું લઈ જાવ; હું સાચું કહું છું, મજાક નથી કરતો—જો તમે વ્રતથી થાકી ગઈ હો તો.