શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રલયં હિ ગમિષ્યન્તિ શ્રીમદ્‌ભાગવતધ્વનેઃ । કલેર્દોષા ઇમે સર્વ સિંહશબ્દાદ્ વૃકા ઇવ

શ્રીમદ્ ભાગવતના માર્ગના ધ્વનિથી કલિયુગના બધા દોષો સિંહના ગર્જનાથી વાઘ જેવા નાશ પામશે.

જ્ઞાનવૈરાગ્યસંયુક્તા ભક્તિઃ પ્રેમરસાવહા । પ્રતિગેહં પ્રતિજનં તતઃ ક્રીડાં કરિષ્યતિ

જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત, પ્રેમરસ આપતી ભક્તિ ઘર-ઘર અને દરેક મનુષ્યમાં રમશે.

નારદ ઉવાચ - વેદવેદાન્તઘોષૈશ્ચ ગીતાપાઠૈઃ પ્રબોધિતમ્ । ભક્તિજ્ઞાનવિરાગાણાં નોદતિષ્ઠત્ ત્રિકં યદા

નારદે કહ્યું: જ્યારે વેદ, ઉપનિષદ અને ગીતાના પાઠના ઘોષ છતાં પણ ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યનું ત્રિક એકઠું ઊભું થતું નથી—

શ્રીમદ્‌ભાગવત આલાપાત્ તત્કથં બોધમેષ્યતિ । તત્કથાસુ તુ વેદાર્થઃ શ્લોકે શ્લોકે પદે પદે

શ્રીમદ્ ભાગવતનું પઠન કરવાથી એ વિષયની સમજ ઊભી થાય છે; એની વાર્તાઓમાં, દરેક શ્લોક અને દરેક શબ્દમાં વેદનો અર્થ છલકે છે.

છિન્દન્તુ સંશયં હ્યેનં ભવન્તોઽમોઘદર્શનાઃ । વિલમ્બો નાત્ર કર્તવ્યઃ શરણાગતવત્સલાઃ

હે નિર્ભ્રાંતિ દ્રષ્ટિવાળા મહાનુભાવો, કૃપા કરીને આ સંશય દૂર કરો; અહીં વિલંબ કરવો યોગ્ય નથી, કેમ કે તમે શરણાગત પર દયાળુ છો.

કુમારા ઊચુઃ - વેદોપનિષદાં સારાત્ જાતા ભાગવતી કથા । અત્યુત્તમા તતો ભાતિ પૃથગ્ભૂતા ફલાકૃતિઃ

કુમારો બોલ્યા: વેદ અને ઉપનિષદના સારથી ભાગવત કથા ઉત્પન્ન થઈ છે; એટલે એ વિશિષ્ટ રીતે પોતાનું અનન્ય ફળ લઈને સર્વોત્કૃષ્ટ રીતે તેજસ્વી બને છે.

આમૂલાગ્રં રસસ્તિષ્ઠન્ નાસ્તે ન સ્વાદ્યતે યથા । સભૂયઃ સંપૃથગ્ભૂતઃ ફલે વિશ્વમનોહરઃ

જેમ મૂળથી ટોચ સુધી રહેલો રસ અલગ ન પાડીએ ત્યાં સુધી સ્વાદિષ્ટ લાગતો નથી, તેમ સંપૂર્ણ રીતે અલગ પડ્યા પછી એ ફળ સૌને આનંદ આપે છે.

યથા દુગ્ધે સ્થિતં સર્પિઃ ન સ્વાદાયોપકલ્પતે । પૃથગ્ભૂતં હિ તદ્‌ગવ્યં દેવાનાં રસવર્ધનમ્

જેમ દૂધમાં ઘી રહેલું હોય છે પણ અલગ ન પાડીએ ત્યાં સુધી તેનો સ્વાદ મળતો નથી, અને એ ગાયનું ઘી અલગ થતાં દેવતાઓને આનંદ આપે છે,

ઇક્ષૂણામપિ મધ્યાન્તં શર્કરા વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ । પૃથગ્ભૂતા ચ સા મિષ્ટા તથા ભાગવતી કથા

જેમ ઈખમાં મધ્યથી અંત સુધી શક્કર વ્યાપી હોય છે, પણ એ અલગ પાડીએ ત્યારે જ મીઠી લાગે છે; એ જ રીતે ભાગવત કથા પણ છે.

ઇદં ભાગવતં નામ પુરાણં બ્રહ્મસમ્મિતમ્ । ભક્તિજ્ઞાનવિરાગાણાં સ્થાપનાય પ્રકાશિતમ્

આ ભાગવત નામનું પુરાણ, જે વિદ્વાનો દ્વારા માન્ય છે, ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપના માટે પ્રકાશિત થયું છે.

વેદાન્તવેદસુસ્નાતે ગીતાયા અપિ કર્તરિ । પરિતાપવતિ વ્યાસે મુહ્યત્યજ્ઞાનસાગરે

જે વ્યક્તિ વેદ અને વેદાંતમાં નિષ્ણાત છે, ગીતા લખનાર છે, એવો વ્યાસ પણ જ્યારે દુઃખથી પીડાઈ ગયો, ત્યારે અજ્ઞાનના દરિયામાં મૂંઝાઈ ગયો.

તદા ત્વયા પુરા પ્રોક્તં ચતુઃશ્લોકસમન્વિતમ્ । તદીયશ્રવણાત્ સદ્યો નિર્બાધો બાદરાયણઃ

ત્યારે તમે અગાઉ ચાર શ્લોકોમાં જે ઉપદેશ આપ્યો હતો, એ સાંભળતાં જ બાદરાયણ તુરંત તમામ દુઃખમાંથી મુક્ત થયો.

તત્ર તે વિસ્મયઃ કેન યતઃ પ્રશ્નકરો ભવાન્ । શ્રીમદ્‌ભાગવતં શ્રાવ્ય શોકદુઃખવિનાશનમ્

તો પછી તમને આ આશ્ચર્ય શેનું છે, કે તમે આ પ્રશ્ન પૂછો છો? શ્રીમદ્ ભાગવત સાંભળવું જોઈએ, કારણ કે એ શોક અને દુઃખનો નાશ કરે છે.

નારદ ઉવાચ - (વસંતિતિલકા) યદ્દર્શનં ચ વિનિહન્ત્યશુભાનિ સદ્યઃ શ્રેયસ્તનોતિ ભવદુઃખદવાર્દિતાનામ્ । નિઃશેષશેષમુખગીતકથૈકપાનાઃ પ્રેમપ્રકાશકૃતયે શરણં ગતોઽસ્મિ

નારદે કહ્યું: જે દર્શન તરત જ અશુભતાઓનો નાશ કરે છે અને સંસારના દુઃખથી પીડાયેલી આત્માઓને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપે છે, શુદ્ધજનોએ ગાયેલ કથારસમાં લીન રહીને પ્રેમ પ્રગટ કરવા માટે, હું એમાં શરણ આવી ગયો છું.

ભાગ્યોદયેન બહુજન્મસમર્જિતેન સત્સંગમં ચ લભતે પુરુષો યદા વૈ । અજ્ઞાનહેતુકૃતમોહમદાન્ધકાર નાશં વિધાય હિ તદોદયતે વિવેકઃ

જ્યારે અનેક જન્મોની કમાણીથી મળેલી શુભકર્મના ફળે માણસને સજ્જનોની સંગતિ મળે છે, ત્યારે અજ્ઞાનથી પેદા થયેલા મોહ અને અહંકારના અંધકારનો નાશ કરીને વિવેકનું પ્રભાત થાય છે.

શ્રીમદ્‌ભાગવતમાહાત્મ્યમ્ - તૃતીયોઽધ્યાયઃ સનકાદિમુખાત્ શ્રીમદ્‌ભાગવતશ્રવણેન ભક્ત્તેસ્તુષ્ટીર્જ્ઞાનવૈરાગ્યયોઃ પુષ્ટિશ્ચ - નારદ ઉવાચ - (અનુષ્ટુપ્) જ્ઞાનયજ્ઞં કરિષ્યામિ શુકશાસ્ત્રકથોજ્જ્વલમ્ । ભક્તિર્જ્ઞાનવિરાગાણાં સ્થાપનાર્થં પ્રયત્નતઃ

શ્રીમદ્ ભાગવતનું મહાત્મ્ય – ત્રીજું અધ્યાય. સનકાદિ મુનિઓના મુખેથી ભાગવત સાંભળવાથી ભક્તને તૃપ્તિ મળે છે અને જ્ઞાન તથા વૈરાગ્યની વૃદ્ધિ થાય છે.

કુત્ર કાર્યો મયા યજ્ઞઃ સ્થલં તદ્‌વાચ્યતામિહ । મહિમા શુકશાસ્ત્રસ્ય વક્તવ્યો વેદપારગૈઃ

નારદે કહ્યું: હું શુકમુનિના શાસ્ત્રની કથાથી ઉજ્જવલ જ્ઞાનયજ્ઞ કરવાનું છું, ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપના માટે પ્રયત્નપૂર્વક.

કિયદ્‌ભિઃ દિવસૈઃ શ્રાવ્યા શ્રીમદ્‌ભાગવતી કથા । કો વિધિઃ તત્ર કર્તવ્યો મમેદં બ્રુવતામિતઃ

આ યજ્ઞ કયા સ્થળે કરવો જોઈએ? કૃપા કરીને અહીંનું સ્થાન જણાવો. શુકશાસ્ત્રનું મહાત્મ્ય વેદપારંગત વિદ્વાનો દ્વારા વર્ણવવું જોઈએ.

કુમારા ઊચુઃ - શ્રૃણુ નારદ વક્ષ્યામો વિનમ્રાય વિવેકિને । ગંગાદ્વારસમીપે તુ તટં આનન્દનામકમ્

કેટલા દિવસમાં શ્રીમદ્ ભાગવત કથા સાંભળવી જોઈએ? ત્યાં કયો વિધિ રાખવો જોઈએ? કૃપા કરીને મને આ કહો.

નાનાઋષિગણૈર્જુષ્ટં દેવસિદ્ધનિષેવનમ્ । નાનાતરુલતાકીર્ણં નવકોમલવાલુકમ્

કુમારો બોલ્યા: સાંભળો નારદ, અમે તમને કહેશું, કેમ કે તમે વિનમ્ર અને વિવેકી છો: ગંગાના કિનારે આનંદ નામનું એક સ્થાન છે.

રમ્યં એકાન્તદેશસ્થં હેમપદ્મસુસૌરભમ્ । યત્સમીપસ્થજીવાનાં વૈરં ચેતસિ ન સ્થિતમ્

એ સ્થળ વિવિધ ઋષિગણોથી ભરેલું છે, દેવતા અને સિદ્ધો ત્યાં આવે છે, અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે શોભાયમાન છે, અને નવી, કોમળ રેતીથી ઢંકાયેલું છે.

જ્ઞાનયજ્ઞસ્ત્વયા તત્ર કર્તવ્યો હિ અપ્રયત્નતઃ । અપૂર્વરસરૂપા ચ કથા તત્ર ભવિષ્યતિ

એ સ્થળ ખૂબ સુંદર અને શાંત છે, જ્યાં સુવર્ણ કમળોની સુગંધ ફેલાય છે અને આસપાસના જીવોના હૃદયમાં કોઈ વૈરભાવ રહેતો નથી.

પુરઃસ્થં નિર્બલં ચૈવ જરાજીર્ણકલેવરમ્ । તદ્‌દ્વયં ચ પુરસ્કૃત્ય ભક્તિસ્તત્રાગમિષ્યતિ

જ્યારે વૃદ્ધ અને નિર્વલ શરીર સામે રાખવામાં આવે છે, ત્યારે આ બંનેને ધ્યાનમાં લઈને, ત્યાં ભક્તિ આવી પહોંચે છે.

યત્ર ભાગવતી વાર્તા તત્ર ભક્ત્યાદિકં વ્રજેત્ । કથાશબ્દં સમાકર્ણ્ય તત્ત્રિકં તરુણાયતે

જ્યાં ભાગવતની વાત થાય છે, ત્યાં ભક્તિ અને તેની સાથેની ગુણો પણ પહોંચી જાય છે; અને જ્યારે એ કથાના શબ્દો સાંભળવામાં આવે, ત્યારે એ ત્રયે ફરી યુવાન બની જાય છે.

સૂત ઉવાચ - એવમુક્ત્વા કુમારાસ્તે નારદેન સમં તતઃ । ગંગાતટં સમાજગ્મુઃ કથાપાનાય સત્વરાઃ

સૂતજી બોલ્યા: આમ કહીને, તે કુમારો નારદજી સાથે ઝડપથી ગંગાના કિનારે કથા સાંભળવા ગયા.

યદા યાતાસ્તટં તે તુ તદા કોલાહલોઽપ્યભૂત્ । ભૂર્લોકે દેવલોકે ચ બ્રહ્મલોકે તથૈવ ચ

જ્યારે તેઓ કિનારે પહોંચ્યા, ત્યારે ભૂલોકમાં, દેવલોકમાં અને બ્રહ્મલોકમાં પણ મોટો હોબાળો મચાયો.

શ્રીભાગવતપીયૂષ પાનાય રસલમ્પટાઃ । ધાવન્તોઽપ્યાયયુઃ સર્વે પ્રથમં યે ચ વૈષ્ણવાઃ

શ્રીભાગવતના અમૃતને પીવા ઉત્સુક બધા ત્યાં દોડી આવ્યા, અને વૈષ્ણવો સૌ પ્રથમ પહોંચી ગયા.

(વંશસ્થ) ભૃગુર્વસિષ્ઠશ્ચ્યવનશ્ચ ગૌતમો મેધાતિથિર્દેવલદેવરાતૌ । રામસ્તથા ગાધિસુતશ્ચ શાકલો મૃકણ્ડુપુત્રાત્રિજપિપ્પલાદાઃ

ભૃગુ, વસિષ્ઠ, ચ્યવન, ગૌતમ, મેધાતિથિ, દેવલ, દેવરાત, રામ, ગાધિપુત્ર, શાકલ, મૃકંડુપુત્ર, અત્રિ અને પિપ્પલાદ પણ આવ્યા.

(ઇંદ્રવજ્રા) યોગેશ્વરૌ વ્યાસપરાશરૌ ચ છાયાશુકો જાજલિજહ્નુમુખ્યાઃ । સર્વેઽપ્યમી મુનિગણાઃ સહપુત્રશિષ્યાઃ સ્વસ્ત્રીભિરાયયુરતિપ્રણયેન યુક્તાઃ

યોગના મહાનુભાવો, વ્યાસ અને પરાશર, છાયા, શુક, જાજલિ, જહ્નુ અને તેમના મુખ્ય શિષ્યો—આ બધા ઋષિગણ પોતાના પુત્રો, શિષ્યો અને પત્નીઓ સાથે ખૂબ પ્રેમથી આવ્યા.