શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

લોકબન્ધુષુ મેઘેષુ વિદ્યુતશ્ચલસૌહૃદાઃ । સ્થૈર્યં ન ચક્રુઃ કામિન્યઃ પુરુષેષુ ગુણિષ્વિવ

જે રીતે વાદળોમાં વીજળીનું મિત્રત્વ ક્ષણભંગુર હોય છે, એ જ રીતે સ્ત્રીઓનું મન પણ પુરુષોમાં—even ગુણવાન પુરુષોમાં—સ્થિર રહ્યું નહીં.

ધનુર્વિયતિ માહેન્દ્રં નિર્ગુણં ચ ગુણિન્યભાત્ । વ્યક્તે ગુણવ્યતિકરે અગુણવાન્ પુરુષો યથા

આકાશમાં ધનુષ્ય (ઇન્દ્રધનુષ્ય) ગુણરહિત દેખાતું હતું, છતાં તેમાં ગુણો હોય એમ લાગતું; જેમ કે, જ્યારે ગુણો દેખાય છે ત્યારે ગુણવિહિન માણસ પણ ગુણવાન લાગે છે.

ન રરાજોડુપશ્છન્નઃ સ્વજ્યોત્સ્નારાજિતૈર્ઘનૈઃ । અહંમત્યા ભાસિતયા સ્વભાસા પુરુષો યથા

જ્યારે ચંદ્ર પોતાનાં પ્રકાશથી ઝગમગતા વાદળોથી ઢંકાય જાય છે, ત્યારે તે તેજથી પ્રકાશિત થતો નથી; એ જ રીતે, જે માણસને અહંકાર ઘેરી લે છે, તે પોતાનું સત્ય તેજ દેખાડતો નથી.

મેઘાગમોત્સવા હૃષ્ટાઃ પ્રત્યનન્દન્ શિખણ્ડિનઃ । ગૃહેષુ તપ્તા નિર્વિણ્ણા યથાચ્યુતજનાગમે

વાદળો આવતાં મોરો આનંદથી નાચવા લાગ્યા; પણ પોતાના ઘરમાં, તપ્ત અને ઉદાસ, તેઓ ભગવાનના આવવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, જેમ ભગવાનના ભક્તો કરે છે.

પીત્વાપઃ પાદપાઃ પદ્‌ભિઃ આસન્નાનાત્મમૂર્તયઃ । પ્રાક્ ક્ષામાસ્તપસા શ્રાન્તા યથા કામાનુસેવયા

વૃક્ષોએ પોતાની મૂળથી પાણી પીધું અને ફરીથી તાજગી પામી; પહેલાં તો ઇચ્છાઓ પાછળ દોડતાં માણસ જેમ થાકી જાય છે, એ રીતે તેઓ તપથી સુકાઈ ગયા હતા.

સરઃસ્વશાન્તરોધઃસુ ન્યૂષુરઙ્‌ગાપિ સારસાઃ । ગૃહેષ્વશાન્તકૃત્યેષુ ગ્રામ્યા ઇવ દુરાશયાઃ

સારસોએ શાંત સરોવરો અને તળાવોમાં આશરો લીધો; એ જ રીતે, વ્યર્થ આશાવાળા લોકો પોતાના ઘરમાં, અશાંત કામકાજ વચ્ચે રહે છે.

જલૌઘૈર્નિરભિદ્યન્ત સેતવો વર્ષતીશ્વરે । પાષણ્ડિનામસદ્વાદૈઃ વેદમાર્ગાઃ કલૌ યથા

વરસાદના જળપ્રવાહથી કાંઠા તૂટી ગયા, એ જ રીતે કળિયુગમાં પાખંડી લોકોના ખોટા વચનોને કારણે વેદમાર્ગો તૂટી જાય છે.

વ્યમુઞ્ચન્ વાન્વાયુભિર્નુન્ના ભૂતેભ્યોઽથામૃતં ઘનાઃ । યથાઽઽશિષો વિશ્પતયઃ કાલે કાલે દ્વિજેરિતાઃ

વાદળોએ પવનથી ઉડાડાતા, જીવજંતુઓ માટે અમૃત જેવું પાણી વરસાવ્યું; જેમ ધનવાન, બ્રાહ્મણોના પ્રેરણાથી, યોગ્ય સમયે આશીર્વાદ આપે છે.

એવં વનં તદ્ વર્ષિષ્ઠં પક્વખર્જુર જમ્બુમત્ । ગોગોપાલૈર્વૃતો રન્તું સબલઃ પ્રાવિશદ્ હરિઃ

આ રીતે, પક્વ ખજુર અને જામ્બુના વૃક્ષોથી ભરેલા એ વનમાં, હરી પોતાના મિત્રો અને ગાય-ગોપાળ સાથે રમવા પ્રવેશ્યા.

ધેનવો મન્દગામિન્ય ઊધોભારેણ ભૂયસા । યયુર્ભગવતાઽઽહૂતા દ્રુતં પ્રીત્યા સ્નુતસ્તનીઃ

ગાયો, પોતાના મોટા ઉધરસના ભારથી ધીમે ચાલતી, પણ ભગવાને બોલાવતાં પ્રેમથી તરત જ દોડી આવી, અને તેમના સ્તન દૂધથી ભીના હતા.

વનૌકસઃ પ્રમુદિતા વનરાજીર્મધુચ્યુતઃ । જલધારા ગિરેર્નાદાદ્ આસન્ના દદૃશે ગુહાઃ

વનવાસીઓ આનંદિત થયા, કારણ કે વૃક્ષોની પંક્તિઓ મધથી ટપકતી હતી અને પર્વતો પાસેની ગુફાઓમાં પાણીની ધારોના અવાજ ગૂંજતા હતા.

ક્વચિદ્ વનસ્પતિક્રોડે ગુહાયાં ચાભિવર્ષતિ । નિર્વિશ્ય ભગવાન્ રેમે કન્દમૂલફલાશનઃ

ક્યારેક, જ્યારે વૃક્ષોની ખોળમાં કે ગુફામાં વરસાદ પડતો, ત્યારે ભગવાન અંદર જઈને ત્યાં આનંદથી રહેલા, અને મૂળ, કંદ અને ફળો ખાતા.

દધ્યોદનં સમાનીતં શિલાયાં સલિલાન્તિકે । સમ્ભોજનીયૈર્બુભુજે ગોપૈઃ સઙ્‌કર્ષણાન્વિતઃ

સંકર્ષણ અને ગોપાળ સાથે, ભગવાને લાવવામાં આવેલ દહીં-ભાત પાણીની નજીક પથ્થર પર બેઠા બેઠા પોતાના મિત્રો સાથે વહેંચી ને ભોજન કર્યું.

શાદ્વલોપરિ સંવિશ્ય ચર્વતો મીલિતેક્ષણાન્ । તૃપ્તાન્ વૃષા વત્સતરાન્ ગાશ્ચ સ્વોધોભરશ્રમાઃ

શાદવલ (ઘાસ) પર બેઠા, તેઓ ચરતાં, આંખો મીંચી આનંદમાં હતા; વાછરડા, વાછરિયાં અને ગાયો, ઉધરસના ભારથી થાકેલા, પણ સંતોષમાં હતા.

પ્રાવૃટ્‌શ્રિયં ચ તાં વીક્ષ્ય સર્વભૂતમુદાવહામ્ । ભગવાન્ પૂજયાંચક્રે આત્મશક્ત્યુપબૃંહિતામ્

પ્રવૃત્તિ ઋતુની એ સૌંદર્ય જોઈને, જે સર્વ જીવોમાં આનંદ લાવતી અને ભગવાનની પોતાની શક્તિથી વધેલી હતી, ભગવાને તેનું પૂજન કર્યું.

એવં નિવસતોસ્તસ્મિન્ રામકેશવયોર્વ્રજે । શરત્ સમભવદ્ વ્યભ્રા સ્વચ્છામ્બ્વપરુષાનિલા

એ રીતે, જ્યારે રામ અને કેશવ વ્રજમાં રહેતા હતા, ત્યારે શરદ ઋતુ આવી, જેમાં આકાશ નિર્મળ, પાણી શુદ્ધ અને પવન મીઠો હતો.

શરદા નીરજોત્પત્ત્યા નીરાણિ પ્રકૃતિં યયુઃ । ભ્રષ્ટાનામિવ ચેતાંસિ પુનર્યોગનિષેવયા

શરદ ઋતુમાં, કમળો ફૂલતાં, પાણી પોતાનું સ્વરૂપ પાછું પામ્યું; જેમ યોગના અભ્યાસથી પતિત મનુષ્યનું મન ફરી સ્વસ્થ થાય છે.

વ્યોમ્નોઽબ્ભ્રં ભૂતશાબલ્યં ભુવઃ પઙ્‌કમપાં મલમ્ । શરત્ જહારાશ્રમિણાં કૃષ્ણે ભક્તિર્યથાશુભમ્

શરદ ઋતુએ આકાશમાંથી વાદળો, ધરતીમાંથી માટીનો કાદવ અને પાણીમાંથી મલિનતા દૂર કરી; એ જ રીતે કૃષ્ણભક્તિ સાધુઓના મનમાંથી અશુદ્ધિ દૂર કરે છે.

સર્વસ્વં જલદા હિત્વા વિરેજુઃ શુભ્રવર્ચસઃ । યથા ત્યક્તૈષણાઃ શાન્તા મુનયો મુક્તકિલ્બિષાઃ

બધું જ છોડી દેતાં, તેઓ શુદ્ધ તેજથી ઝગમગ્યા, જેમ કે સર્વ ઈચ્છાઓ ત્યાગી શાંત અને પાપમુક્ત મુનિઓ.

ગિરયો મુમુચુસ્તોયં ક્વચિન્ન મુમુચુઃ શિવમ્ । યથા જ્ઞાનામૃતં કાલે જ્ઞાનિનો દદતે ન વા

પર્વતોએ પોતાનું પાણી છોડ્યું, પણ ક્યારેક શુભ પાણી રોકી લીધું; એ જ રીતે જ્ઞાની લોકો યોગ્ય સમયે જ જ્ઞાનરૂપ અમૃત આપે છે, ક્યારેક નથી આપતા.

નૈવાવિદન્ ક્ષીયમાણં જલં ગાધજલેચરાઃ । યથાઽઽયુરન્વહં ક્ષય્યં નરા મૂઢાઃ કુટુમ્બિનઃ

ગાઢ પાણીમાં રહેતા જીવોને પાણી ઓછું થતું સમજાયું નહીં, જેમ મૂર્ખ ગૃહસ્થો પોતાનું આયુષ્ય રોજે રોજ ઘટતું નથી સમજતા.

ગાધવારિચરાસ્તાપં અવિન્દન્ શરદર્કજમ્ । યથા દરિદ્રઃ કૃપણઃ કુટુમ્બ્યવિજિતેન્દ્રિયઃ

ગાઢ પાણીમાં રહેતા જીવોને શરદના તપતા સૂર્યથી થતો તાપ લાગ્યો નહીં, જેમ ગરીબ, દયનીય અને ઇન્દ્રિયજીત ન થયેલા ગૃહસ્થને દુઃખનો અહેસાસ થતો નથી.

શનૈઃ શનૈર્જહુઃ પઙ્‌કં સ્થલાન્યામં ચ વીરુધઃ । યથાહંમમતાં ધીરાઃ શરીરાદિષ્વનાત્મસુ

વૃક્ષો અને વનસ્પતિઓ ધીમે ધીમે પોતાનું કાદવ અને સુકાઈ જવું છોડે છે, જેમ ધીરજવાળા લોકો શરીર અને અન્ય પરાયી વસ્તુઓમાં 'હું' અને 'મારું'નો ભાવ છોડી દે છે.

નિશ્ચલામ્બુરભૂત્ તૂષ્ણીં સમુદ્રઃ શરદાગમે । આત્મનિ ઉપરતે સમ્યઙ્‌ મુનિર્વ્યુપરતાગમઃ

શરદ ઋતુમાં સમુદ્ર એકદમ શાંત અને નિઃશબ્દ થયો, જેમ સર્વ ચળપળ બંધ થતાં મુનિ સંપૂર્ણપણે આત્મામાં લીન થઈ જાય છે.

કેદારેભ્યસ્ત્વપોઽગૃહ્ણન્ કર્ષકા દૃઢસેતુભિઃ । યથા પ્રાણૈઃ સ્રવજ્જ્ઞાનં તન્નિરોધેન યોગિનઃ

મજબૂત બંધથી ખેડૂતોએ ખેતરોમાંથી પાણી ખેંચ્યું, જેમ યોગીઓ પ્રાણશક્તિ દ્વારા જ્ઞાનના પ્રવાહને રોકી નિયંત્રિત કરે છે.

શરદર્કાંશુજાંસ્તાપાન્ ભૂતાનાં ઉડુપોઽહરત્ । દેહાભિમાનજં બોધો મુકુન્દો વ્રજયોષિતામ્

શરદના સૂર્યકિરણોથી થતો તાપ ચંદ્રએ જીવોથી દૂર કર્યો, જેમ મુકુંદએ વ્રજની સ્ત્રીઓના દેહભાવથી પેદા થયેલ દુઃખ દૂર કર્યા.

ખમશોભત નિર્મેઘં શરદ્ વિમલતારકમ્ । સત્ત્વયુક્તં યથા ચિત્તં શબ્દબ્રહ્માર્થદર્શનમ્

શરદમાં આકાશ નિર્મળ અને તારાઓથી ઝગમગતું હતું, જેમ સત્વથી ભરેલું મન બ્રહ્મના શબ્દનો સાચો અર્થ જાણી શકે છે.

અખણ્ડમણ્ડલો વ્યોમ્નિ રરાજોડુગણૈઃ શશી । યથા યદુપતિઃ કૃષ્ણો વૃષ્ણિચક્રાવૃતો ભુવિ

ચાંદ્રમાએ આખા આકાશમાં તારાઓથી ઘેરાઈને અખંડ કળાથી તેજ પાથર્યું, જેમ કૃષ્ણે વૃષ્ણિ કુળ સાથે ધરતી પર કાંતિ પાથરી.

આશ્લિષ્ય સમશીતોષ્ણં પ્રસૂન વનમારુતમ્ । જનાસ્તાપં જહુર્ગોપ્યો ન કૃષ્ણહૃતચેતસઃ

ફૂલોના સુગંધથી ભરેલી, ઠંડી-ગરમ સમાન વનપવનને લોકો માણી દુઃખ ભૂલી ગયા, પણ કૃષ્ણના પ્રેમમાં લીન ગોપીઓએ નહિ.