શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રબન્ધુર્હિ ગૃહપાલો નિરૂપિતઃ । સ કથં તદ્ગૃહે દ્વાઃસ્થઃ સભાણ્ડં ભોક્તુમર્હતિ

જેમ કે ક્ષત્રિય હોવા છતાં બ્રાહ્મણોએ તેને ઘરનો રખેવાળ બનાવ્યો છે, તો એવો દ્વારપાળ ઘરના સામાનમાં કેવી રીતે ભાગ લઈ શકે?

કૃષ્ણે ગતે ભગવતિ શાસ્તર્યુત્પથગામિનામ્ । તદ્ ભિન્નસેતૂનદ્યાહં શાસ્મિ પશ્યત મે બલમ્

ભગવાન કૃષ્ણ, જે ભટકેલા લોકોને સાચા માર્ગે દોરતા હતા, હવે નથી; તેથી હવે જે ધર્મની હદ તોડી છે, તેમને હું દંડ આપું છું—મારો બળ જુઓ.

ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષો વયસ્યાન્ ઋષિબાલકઃ । કૌશિક્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય વાગ્વજ્રં વિસસર્જ હ

આ રીતે બોલીને, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા ઋષિકુમારએ, મિત્રો વચ્ચે, કૌશિકી નદી પાસે જઈને શુદ્ધ થઈ, પછી પોતાના વચનોથી વીજળી સમો શાપ આપ્યો.

ઇતિ લઙ્‌ઘિતમર્યાદં તક્ષકઃ સપ્તમેઽહનિ । દઙ્ક્ષ્યતિ સ્મ કુલાઙ્ગારં ચોદિતો મે તતદ્રુહમ્

હવે, જેમણે મર્યાદા લાંઘી છે, એવા કુળના દુશ્મનને, મારા કહેવા પર, તક્ષક સાતમા દિવસે ડંખ મારશે.

તતોઽભ્યેત્યાશ્રમં બાલો ગલે સર્પકલેવરમ્ । પિતરં વીક્ષ્ય દુઃખાર્તો મુક્તકણ્ઠો રુરોદ હ

પછી એ બાળક આશ્રમમાં આવ્યો અને પિતાને ગળામાં સાપનું મૃતદેહ લટકાવેલું જોઈ, દુ:ખથી ભરાઈને જોરથી રડવા લાગ્યો.

સ વા આઙ્‌ગિરસો બ્રહ્મન્ શ્રુત્વા સુતવિલાપનમ્ । ઉન્મીલ્ય શનકૈર્નેત્રે દૃષ્ટ્વા ચાંસે મૃતોરગમ્

હે બ્રાહ્મણ, અંગિરસ વંશના, પુત્રના રડવાનું સાંભળી, તેણે ધીમે ધીમે આંખો ખોલી અને ખભા પર પડેલો મારો સાપ જોયો.

વિસૃજ્ય તં ચ પપ્રચ્છ વત્સ કસ્માદ્ધિ રોદિષિ । કેન વા તેઽપકૃતં ઇત્યુક્તઃ સ ન્યવેદયત્

પછી તેણે એ સાપ દૂર ફેંકી દીધો અને પુત્રને પૂછ્યું: 'બેટા, તું કેમ રડે છે? તને કોણે દુ:ખ આપ્યું?' ત્યારે પુત્રએ બધું કહી દીધું.

નિશમ્ય શપ્તમતદર્હં નરેન્દ્રં સ બ્રાહ્મણો નાત્મજમભ્યનન્દત્ । અહો બતાંહો મહદદ્ય તે કૃતં અલ્પીયસિ દ્રોહ ઉરુર્દમો ધૃતઃ

રાજાને અયોગ્ય રીતે શાપ મળ્યો એ સાંભળી, એ બ્રાહ્મણે પોતાના પુત્રમાં આનંદ માન્યો નહીં; 'અરે, આજે તું કેટલું મોટું દુ:ખ લાવ્યું છે! તારી ભૂલ નાની છે, પણ દંડ બહુ મોટો થયો છે.'

ન વૈ નૃભિર્નરદેવં પરાખ્યં સમ્માતુમર્હસ્યવિપક્વબુદ્ધે । યત્તેજસા દુર્વિષહેણ ગુપ્તા વિન્દન્તિ ભદ્રાણ્યકુતોભયાઃ પ્રજાઃ

હે અપરિપક્વ બુદ્ધિવાળા, તારે રાજાને કદી દોષી ગણવો નહીં; કારણ કે, તેની અપરાજિત શક્તિથી praja સુખી અને સર્વત્ર સુરક્ષિત રહે છે.

અલક્ષ્યમાણે નરદેવનામ્નિ રથાઙ્ગપાણાવયમઙ્ગ લોકઃ । તદા હિ ચૌરપ્રચુરો વિનઙ્ક્ષ્યતિ અરક્ષ્યમાણોઽવિવ રૂથવત્ ક્ષણાત્

જ્યારે નરદેવ નામના, રથના ચક્રધારી રાજાને લોકો અવગણે છે, ત્યારે, હે પ્રિય, આખી પ્રજા ચોરોથી ભરાઈ જાય છે અને રખેવાળ વિના ઘેટાં જેમ તરત નાશ પામે, તેમ નાશ પામે છે.

તદદ્ય નઃ પાપમુપૈત્યનન્વયં યન્નષ્ટનાથસ્ય વસોર્વિલુમ્પકાત્ । પરસ્પરં ઘ્નન્તિ શપન્તિ વૃઞ્જતે પશૂન્ સ્ત્રિયોઽર્થામ્ પુરુદસ્યવો જનાઃ

આજે, આપણને પાપ સતત ઘેરશે, કારણ કે રક્ષક ગુમાવનારના ધનને લોકો લૂંટે છે; લોકો એકબીજાને મારી નાખે છે, શાપ આપે છે, ચોરી કરે છે અને પશુ, સ્ત્રીઓ અને સંપત્તિ છીનવે છે.

તદાઽઽર્યધર્મઃ પ્રવિલીયતે નૃણાં વર્ણાશ્રમાચારયુતસ્ત્રયીમયઃ । તતોઽર્થકામાભિનિવેશિતાત્મનાં શુનાં કપીનામિવ વર્ણસઙ્કરઃ

પછી, આર્ય ધર્મ અને વર્ણાશ્રમની રીતો, જે ત્રૈવિધ્યમાં આધારિત છે, એ બધું નષ્ટ થઈ જાય છે; પછી ધન અને ભોગમાં મગ્ન થયેલા લોકો, કૂતરા અને વાંદરા જેવી વર્ણમિશ્રતા ફેલાવે છે.

ધર્મપાલો નરપતિઃ સ તુ સમ્રાડ્ બૃહચ્છ્રવાઃ । સાક્ષાન્ મહાભાગવતો રાજર્ષિર્હયમેધયાટ્

ધર્મના રક્ષક એવા રાજા, મહાન સમ્રાટ બૃહચ્છ્રવ, સાચા ભક્ત અને રાજર્ષિ છે, જેમણે અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા છે.

અપાપેષુ સ્વભૃત્યેષુ બાલેનાપક્વબુદ્ધિના । પાપં કૃતં તદ્ભગવાન્ સર્વાત્મા ક્ષન્તુમર્હતિ

નિર્દોષ રાજા સામે, અપરિપક્વ બુદ્ધિ ધરાવતાં બાળકથી પાપ થયું છે; એ પાપને સર્વના આત્મા એવા ભગવાન માફ કરે.

તિરસ્કૃતા વિપ્રલબ્ધાઃ શપ્તાઃ ક્ષિપ્તા હતા અપિ । નાસ્ય તત્પ્રતિકુર્વન્તિ તદ્ભક્તાઃ પ્રભવોઽપિ હિ

ભગવાનના ભક્તો—even જો તેમને અપમાન થાય, છેતરપિંડી થાય, શાપ મળે, દુ:ખ થાય કે મારી નાખવામાં આવે—તોય પણ તેઓ કદી બદલો લેતા નથી, ભલે એમને શક્તિ હોય.

ઇતિ પુત્રકૃતાઘેન સોઽનુતપ્તો મહામુનિઃ । સ્વયં વિપ્રકૃતો રાજ્ઞા નૈવાઘં તદચિન્તયત્

પુત્રના ગુનાથી મહામુનિ ખૂબ પસ્તાયાં; પોતાને રાજાએ દુ:ખ આપ્યું હોવા છતાં, તેમણે એ ગુનાને મનમાં લીધું નહીં.

પ્રાયશઃ સાધવો લોકે પરૈર્દ્વન્દ્વેષુ યોજિતાઃ । ન વ્યથન્તિ ન હૃષ્યન્તિ યત આત્માગુણાશ્રયઃ

આ દુનિયામાં સારા માણસો પરાયાંથી સુખ-દુઃખમાં મૂકાય છે, પણ તેઓ દુઃખી પણ થતાં નથી અને આનંદિત પણ થતાં નથી, કારણ કે તેમનો આધાર તો પોતાના ગુણો પર જ હોય છે.

નાધૌતપાદાપ્રયતા નાર્દ્રપાદા ઉદક્શિરાઃ। શયીત નાપરાઙ્નાન્યૈર્ન નગ્ના ન ચ સન્ધ્યયોઃ

પગ ધોઈયા વિના, ભીંજેલા પગથી કે ભીંજેલા માથાથી ક્યારેય સુવું નહીં; બીજાના હાથનું ખાવું નહીં, નંગા સુવું નહીં અને સવાર-સાંજના સમયે પણ સુવું નહીં.

ધૌતવાસા શુચિર્નિત્યં સર્વમઙ્ગલસંયુતા। પૂજયેત્પ્રાતરાશાત્પ્રાગ્ગોવિપ્રાઞ્શ્રિયમચ્યુતમ્

સદા શુદ્ધ રહી, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, સર્વ શુભતા સાથે, નાસ્તા કરતા પહેલાં ગાય, બ્રાહ્મણ, લક્ષ્મી અને અચ્યૂત ભગવાનની પૂજા કરવી.

સ્ત્રિયો વીરવતીશ્ચાર્ચેત્સ્રગ્ગન્ધબલિમણ્ડનૈઃ। પતિં ચાર્ચ્યોપતિષ્ઠેત ધ્યાયેત્કોષ્ઠગતં ચ તમ્

સ્ત્રીઓ અને વીર પુરુષોએ ફૂલમાળા, સુગંધ, ચઢાવટ અને શણગારથી પૂજા કરવી; પત્નીએ પતિની પૂજા કર્યા પછી તેની સેવા કરવી અને તેને પોતાના ગર્ભમાં વસે છે એમ ધ્યાન કરવું.

સાંવત્સરં પુંસવનં વ્રતમેતદવિપ્લુતમ્। ધારયિષ્યસિ ચેત્તુભ્યં શક્રહા ભવિતા સુતઃ

જો તું એક વર્ષ સુધી આ પુંસવન વ્રત અખંડ રાખીશ, તો તને ઈન્દ્રને હરાવનાર પુત્ર થશે.

બાઢમિત્યભ્યુપેત્યાથ દિતી રાજન્મહામનાઃ। કશ્યપાદ્ગર્ભમાધત્ત વ્રતં ચાઞ્જો દધાર સા

'જેમ તું કહેશ તેમ,' એમ માની, દિતીએ મહાન મનથી કશ્યપનો બીજ ગ્રહણ કર્યો અને વ્રત નિષ્ઠાપૂર્વક ધારણ કર્યું.

માતૃષ્વસુરભિપ્રાયમિન્દ્ર આજ્ઞાય માનદ। શુશ્રૂષણેનાશ્રમસ્થાં દિતિં પર્યચરત્કવિઃ

માન આપનાર રાજા, ઈન્દ્રે પોતાની માવતર દિતીનો ઇરાદો જાણી, આશ્રમમાં રહેતી દિતીની ખૂબ સેવા કરી.

નિત્યં વનાત્સુમનસઃ ફલમૂલસમિત્કુશાન્। પત્રાઙ્કુરમૃદોઽપશ્ચ કાલે કાલ ઉપાહરત્

તે રોજ જંગલમાંથી તાજા ફૂલો, ફળો, સમિદ, કુશ, પાંદડા, કળીઓ, માટી અને પાણી યોગ્ય સમયે લાવતો.

એવં તસ્યા વ્રતસ્થાયા વ્રતચ્છિદ્રં હરિર્નૃપ। પ્રેપ્સુઃ પર્યચરજ્જિહ્મો મૃગહેવ મૃગાકૃતિઃ

એ રીતે જ્યારે દિતી વ્રત પાળતી હતી, ત્યારે હરિએ તેનો ભંગ કરવા ઈચ્છી, મૃગ જેવો રૂપ લઈને, વાંકું વર્તન કર્યું.

નાધ્યગચ્છદ્વ્રતચ્છિદ્રં તત્પરોઽથ મહીપતે। ચિન્તાં તીવ્રાં ગતઃ શક્રઃ કેન મે સ્યાચ્છિવં ત્વિહ

પછી પણ, રાજા, ઈન્દ્રને દિતીના વ્રતમાં કોઈ ખોટ મળી નહીં; તેથી તે ખૂબ ચિંતામાં પડી ગયો કે હવે શું કરવું.

એકદા સા તુ સન્ધ્યાયામુચ્છિષ્ટા વ્રતકર્શિતા। અસ્પૃષ્ટવાર્યધૌતાઙ્ઘ્રિઃ સુષ્વાપ વિધિમોહિતા

એક સાંજે, વ્રતથી થાકી અને ભોજન કર્યા પછી, દિતી પગ ધોઈયા વિના અને પાણીથી શુદ્ધ થયા વિના, વિધિના પ્રભાવે ભુલાઈને સુઈ ગઈ.

લબ્ધ્વા તદન્તરં શક્રો નિદ્રા પહૃતચેતસઃ। દિતેઃ પ્રવિષ્ટ ઉદરં યોગેશો યોગમાયયા

એ સમયે, ઈન્દ્રે એ અવસર પકડ્યો અને જ્યારે દિતી ઊંઘમાં હતી, ત્યારે યોગશક્તિથી તેના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યો.

ચકર્ત સપ્તધા ગર્ભં વજ્રેણ કનકપ્રભમ્। રુદન્તં સપ્તધૈકૈકં મા રોદીરિતિ તાન્પુનઃ

તે પછી, ઈન્દ્રે પોતાના વજ્રથી સોનાની જેમ તેજસ્વી ગર્ભને સાત ભાગે વિભાજિત કર્યો; દરેક ભાગ રડતા હતા, ત્યારે તેણે ફરી કહ્યું, 'રડો નહીં.'