શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એકદા ધનુરુદ્યમ્ય વિચરન્મૃગયાં વને । મૃગાનનુગતઃ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતસ્તૃષિતો ભૃશમ્

એક વખત, ધનુષ લઈને વનમાં શિકાર માટે ફરતા, એક હરણના પીછા કરતાં, રાજા ખૂબ થાકી ગયા અને તેમને ભારે ભૂખ અને તરસ લાગી.

જલાશયમચક્ષાણઃ પ્રવિવેશ તમાશ્રમમ્ । દદર્શ મુનિમાસીનં શાન્તં મીલિતલોચનમ્

પાણીની શોધમાં તેઓ એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા અને ત્યાં શાંત અને મીંચાયેલા નેત્રોવાળા મુનિને બેઠેલા જોયા.

પ્રતિરુદ્ધેન્દ્રિયપ્રાણ મનોબુદ્ધિમુપારતમ્ । સ્થાનત્રયાત્પરં પ્રાપ્તં બ્રહ્મભૂતમવિક્રિયમ્

મુનિએ ઇન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિને સંયમમાં રાખી, ત્રણ લોકોથી પર અને અવિચલ બ્રહ્મસ્વરૂપ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી હતી.

વિપ્રકીર્ણજટાચ્છન્નં રૌરવેણાજિનેન ચ । વિશુષ્યત્તાલુરુદકં તથાભૂતમયાચત

મુનિ જટાવાળાં અને હરણચામડાંથી ઢંકાયેલા હતા. રાજાને ગળામાં તરસ હતી, તેથી તેમણે એ સ્થિતિમાં મુનિ પાસે પાણી માગ્યું.

અલબ્ધતૃણભૂમ્યાદિઃ અસમ્પ્રાપ્તાર્ઘ્યસૂનૃતઃ । અવજ્ઞાતં ઇવાત્માનં મન્યમાનશ્ચુકોપ હ

ત્યાં ઘાસ, જમીન વગેરે મળ્યા નહીં, ન તો આરતીનું પાણી કે મીઠા શબ્દો મળ્યા. પોતાને અવગણવામાં આવ્યા હોય એમ લાગતાં, રાજાને ગુસ્સો આવ્યો.

અભૂતપૂર્વઃ સહસા ક્ષુત્તૃડ્ભ્યામર્દિતાત્મનઃ । બ્રાહ્મણં પ્રત્યભૂદ્બ્રહ્મન્ મત્સરો મન્યુરેવ ચ

એવી ભૂખ અને તરસે પીડાયેલી સ્થિતિ રાજાએ પહેલાં ક્યારેય અનુભવેલી નહોતી; બ્રાહ્મણ પ્રતિ તેઓમાં ઈર્ષ્યા અને ક્રોધ જાગ્યા.

સ તુ બ્રહ્મઋષેરંસે ગતાસુમુરગં રુષા । વિનિર્ગચ્છન્ ધનુષ્કોટ્યા નિધાય પુરમાગત્

પછી રાજાએ ગુસ્સામાં, મૃત્યુ પામેલું સાપ ધરીને, બ્રહ્મર્ષિના ખભા પર મૂકી દીધું અને આશ્રમ છોડીને પોતાના શહેર તરફ ચાલ્યા ગયા.

એષ કિં નિભૃતાશેષ કરણો મીલિતેક્ષણઃ । મૃષા સમાધિરાહોસ્વિત્ કિં નુ સ્યાત્ ક્ષત્રબન્ધુભિઃ

આ મહાત્મા, જેઓ સર્વે ઇન્દ્રિયો સંયમમાં રાખીને આંખ મીંચીને બેઠેલા છે, ખરેખર ધ્યાનમાં લીન છે કે માત્ર દેખાડો કરે છે? ક્ષત્રિય વર્ગના લોકો વિશે શું માનવું?

તસ્ય પુત્રોઽતિતેજસ્વી વિહરન્ બાલકોઽર્ભકૈઃ । રાજ્ઞાઘં પ્રાપિતં તાતં શ્રુત્વા તત્રેદમબ્રવીત્

તે મહાન તેજવાળો પુત્ર, બીજા બાળકો સાથે રમતો હતો. જ્યારે તેને જાણ્યું કે રાજાએ તેના પિતાજી સાથે અણ્યાય કર્યો છે, ત્યારે એ જ જગ્યાએ તેણે આ રીતે કહ્યું.

અહો અધર્મઃ પાલાનાં પીવ્નાં બલિભુજામિવ । સ્વામિન્યઘં યદ્ દાસાનાં દ્વારપાનાં શુનામિવ

અરે, શાસકોનો આ કેટલો અણ્યાય છે! જેમ લોભી લોકો બલિનું ભોજન ખાઈ જાય છે, તેમ સેવકો પોતાના માલિક સામે ગુનો કરે છે, એ તો એના દ્વાર રક્ષકો કે કૂતરાઓ માલિક સામે ઊભા થાય, એવુ છે.

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રબન્ધુર્હિ ગૃહપાલો નિરૂપિતઃ । સ કથં તદ્ગૃહે દ્વાઃસ્થઃ સભાણ્ડં ભોક્તુમર્હતિ

જેમ કે ક્ષત્રિય હોવા છતાં બ્રાહ્મણોએ તેને ઘરનો રખેવાળ બનાવ્યો છે, તો એવો દ્વારપાળ ઘરના સામાનમાં કેવી રીતે ભાગ લઈ શકે?

કૃષ્ણે ગતે ભગવતિ શાસ્તર્યુત્પથગામિનામ્ । તદ્ ભિન્નસેતૂનદ્યાહં શાસ્મિ પશ્યત મે બલમ્

ભગવાન કૃષ્ણ, જે ભટકેલા લોકોને સાચા માર્ગે દોરતા હતા, હવે નથી; તેથી હવે જે ધર્મની હદ તોડી છે, તેમને હું દંડ આપું છું—મારો બળ જુઓ.

ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષો વયસ્યાન્ ઋષિબાલકઃ । કૌશિક્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય વાગ્વજ્રં વિસસર્જ હ

આ રીતે બોલીને, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા ઋષિકુમારએ, મિત્રો વચ્ચે, કૌશિકી નદી પાસે જઈને શુદ્ધ થઈ, પછી પોતાના વચનોથી વીજળી સમો શાપ આપ્યો.

ઇતિ લઙ્‌ઘિતમર્યાદં તક્ષકઃ સપ્તમેઽહનિ । દઙ્ક્ષ્યતિ સ્મ કુલાઙ્ગારં ચોદિતો મે તતદ્રુહમ્

હવે, જેમણે મર્યાદા લાંઘી છે, એવા કુળના દુશ્મનને, મારા કહેવા પર, તક્ષક સાતમા દિવસે ડંખ મારશે.

તતોઽભ્યેત્યાશ્રમં બાલો ગલે સર્પકલેવરમ્ । પિતરં વીક્ષ્ય દુઃખાર્તો મુક્તકણ્ઠો રુરોદ હ

પછી એ બાળક આશ્રમમાં આવ્યો અને પિતાને ગળામાં સાપનું મૃતદેહ લટકાવેલું જોઈ, દુ:ખથી ભરાઈને જોરથી રડવા લાગ્યો.

સ વા આઙ્‌ગિરસો બ્રહ્મન્ શ્રુત્વા સુતવિલાપનમ્ । ઉન્મીલ્ય શનકૈર્નેત્રે દૃષ્ટ્વા ચાંસે મૃતોરગમ્

હે બ્રાહ્મણ, અંગિરસ વંશના, પુત્રના રડવાનું સાંભળી, તેણે ધીમે ધીમે આંખો ખોલી અને ખભા પર પડેલો મારો સાપ જોયો.

વિસૃજ્ય તં ચ પપ્રચ્છ વત્સ કસ્માદ્ધિ રોદિષિ । કેન વા તેઽપકૃતં ઇત્યુક્તઃ સ ન્યવેદયત્

પછી તેણે એ સાપ દૂર ફેંકી દીધો અને પુત્રને પૂછ્યું: 'બેટા, તું કેમ રડે છે? તને કોણે દુ:ખ આપ્યું?' ત્યારે પુત્રએ બધું કહી દીધું.

નિશમ્ય શપ્તમતદર્હં નરેન્દ્રં સ બ્રાહ્મણો નાત્મજમભ્યનન્દત્ । અહો બતાંહો મહદદ્ય તે કૃતં અલ્પીયસિ દ્રોહ ઉરુર્દમો ધૃતઃ

રાજાને અયોગ્ય રીતે શાપ મળ્યો એ સાંભળી, એ બ્રાહ્મણે પોતાના પુત્રમાં આનંદ માન્યો નહીં; 'અરે, આજે તું કેટલું મોટું દુ:ખ લાવ્યું છે! તારી ભૂલ નાની છે, પણ દંડ બહુ મોટો થયો છે.'

ન વૈ નૃભિર્નરદેવં પરાખ્યં સમ્માતુમર્હસ્યવિપક્વબુદ્ધે । યત્તેજસા દુર્વિષહેણ ગુપ્તા વિન્દન્તિ ભદ્રાણ્યકુતોભયાઃ પ્રજાઃ

હે અપરિપક્વ બુદ્ધિવાળા, તારે રાજાને કદી દોષી ગણવો નહીં; કારણ કે, તેની અપરાજિત શક્તિથી praja સુખી અને સર્વત્ર સુરક્ષિત રહે છે.

અલક્ષ્યમાણે નરદેવનામ્નિ રથાઙ્ગપાણાવયમઙ્ગ લોકઃ । તદા હિ ચૌરપ્રચુરો વિનઙ્ક્ષ્યતિ અરક્ષ્યમાણોઽવિવ રૂથવત્ ક્ષણાત્

જ્યારે નરદેવ નામના, રથના ચક્રધારી રાજાને લોકો અવગણે છે, ત્યારે, હે પ્રિય, આખી પ્રજા ચોરોથી ભરાઈ જાય છે અને રખેવાળ વિના ઘેટાં જેમ તરત નાશ પામે, તેમ નાશ પામે છે.

તદદ્ય નઃ પાપમુપૈત્યનન્વયં યન્નષ્ટનાથસ્ય વસોર્વિલુમ્પકાત્ । પરસ્પરં ઘ્નન્તિ શપન્તિ વૃઞ્જતે પશૂન્ સ્ત્રિયોઽર્થામ્ પુરુદસ્યવો જનાઃ

આજે, આપણને પાપ સતત ઘેરશે, કારણ કે રક્ષક ગુમાવનારના ધનને લોકો લૂંટે છે; લોકો એકબીજાને મારી નાખે છે, શાપ આપે છે, ચોરી કરે છે અને પશુ, સ્ત્રીઓ અને સંપત્તિ છીનવે છે.

તદાઽઽર્યધર્મઃ પ્રવિલીયતે નૃણાં વર્ણાશ્રમાચારયુતસ્ત્રયીમયઃ । તતોઽર્થકામાભિનિવેશિતાત્મનાં શુનાં કપીનામિવ વર્ણસઙ્કરઃ

પછી, આર્ય ધર્મ અને વર્ણાશ્રમની રીતો, જે ત્રૈવિધ્યમાં આધારિત છે, એ બધું નષ્ટ થઈ જાય છે; પછી ધન અને ભોગમાં મગ્ન થયેલા લોકો, કૂતરા અને વાંદરા જેવી વર્ણમિશ્રતા ફેલાવે છે.

ધર્મપાલો નરપતિઃ સ તુ સમ્રાડ્ બૃહચ્છ્રવાઃ । સાક્ષાન્ મહાભાગવતો રાજર્ષિર્હયમેધયાટ્

ધર્મના રક્ષક એવા રાજા, મહાન સમ્રાટ બૃહચ્છ્રવ, સાચા ભક્ત અને રાજર્ષિ છે, જેમણે અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા છે.

અપાપેષુ સ્વભૃત્યેષુ બાલેનાપક્વબુદ્ધિના । પાપં કૃતં તદ્ભગવાન્ સર્વાત્મા ક્ષન્તુમર્હતિ

નિર્દોષ રાજા સામે, અપરિપક્વ બુદ્ધિ ધરાવતાં બાળકથી પાપ થયું છે; એ પાપને સર્વના આત્મા એવા ભગવાન માફ કરે.

તિરસ્કૃતા વિપ્રલબ્ધાઃ શપ્તાઃ ક્ષિપ્તા હતા અપિ । નાસ્ય તત્પ્રતિકુર્વન્તિ તદ્ભક્તાઃ પ્રભવોઽપિ હિ

ભગવાનના ભક્તો—even જો તેમને અપમાન થાય, છેતરપિંડી થાય, શાપ મળે, દુ:ખ થાય કે મારી નાખવામાં આવે—તોય પણ તેઓ કદી બદલો લેતા નથી, ભલે એમને શક્તિ હોય.

ઇતિ પુત્રકૃતાઘેન સોઽનુતપ્તો મહામુનિઃ । સ્વયં વિપ્રકૃતો રાજ્ઞા નૈવાઘં તદચિન્તયત્

પુત્રના ગુનાથી મહામુનિ ખૂબ પસ્તાયાં; પોતાને રાજાએ દુ:ખ આપ્યું હોવા છતાં, તેમણે એ ગુનાને મનમાં લીધું નહીં.

પ્રાયશઃ સાધવો લોકે પરૈર્દ્વન્દ્વેષુ યોજિતાઃ । ન વ્યથન્તિ ન હૃષ્યન્તિ યત આત્માગુણાશ્રયઃ

આ દુનિયામાં સારા માણસો પરાયાંથી સુખ-દુઃખમાં મૂકાય છે, પણ તેઓ દુઃખી પણ થતાં નથી અને આનંદિત પણ થતાં નથી, કારણ કે તેમનો આધાર તો પોતાના ગુણો પર જ હોય છે.

નાધૌતપાદાપ્રયતા નાર્દ્રપાદા ઉદક્શિરાઃ। શયીત નાપરાઙ્નાન્યૈર્ન નગ્ના ન ચ સન્ધ્યયોઃ

પગ ધોઈયા વિના, ભીંજેલા પગથી કે ભીંજેલા માથાથી ક્યારેય સુવું નહીં; બીજાના હાથનું ખાવું નહીં, નંગા સુવું નહીં અને સવાર-સાંજના સમયે પણ સુવું નહીં.

ધૌતવાસા શુચિર્નિત્યં સર્વમઙ્ગલસંયુતા। પૂજયેત્પ્રાતરાશાત્પ્રાગ્ગોવિપ્રાઞ્શ્રિયમચ્યુતમ્

સદા શુદ્ધ રહી, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, સર્વ શુભતા સાથે, નાસ્તા કરતા પહેલાં ગાય, બ્રાહ્મણ, લક્ષ્મી અને અચ્યૂત ભગવાનની પૂજા કરવી.