શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વૈશ્યવૃત્ત્યા તુ રાજન્યો જીવેત્ મૃગયયાપદિ । ચરેદ્ વા વિપ્રરૂપેણ ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન

ક્ષત્રિય મુશ્કેલીમાં વૈશ્યની todayીથી કે શિકારથી જીવી શકે, અથવા બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી શકે, પણ ક્યારેય કૂતરા જેવી todayીથી નહિ.

શૂદ્રવૃત્તિં ભજેદ્ વૈશ્યઃ શૂદ્રઃ કારુકટક્રિયામ્ । કૃચ્છ્રાન્ મુક્તો ન ગર્હ્યેણ વૃત્તિં લિપ્સેત કર્મણા

વૈશ્યે શૂદ્રનું કામ કરવું, અને શૂદ્રે સામાન્ય todayી-કામ; પણ મુશ્કેલી ટળી ગયા પછી, કોઈએ નિંદનીય todayી ક્યારેય ન અપનાવવી.

વેદાધ્યાય સ્વધા સ્વાહા બલિ અન્નાદ્યૈઃ યથોદયમ્ । દેવર્ષિપિતૃભૂતાનિ મદ્ રૂપાણિ અન્વહં યજેત્

વેદપાઠ, પિતૃઓ-દેવતાઓને તર્પણ, દાન અને અનાજથી, જેટલું શક્ય હોય તેટલું, રોજે રોજ દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ભૂતો—જે મારાં રૂપ છે—ની પૂજા કરવી.

યદૃચ્છયા ઉપપન્નેન શુક્લેન ઉપાર્જિતેન વા । ધનેન અપીડયન્ ભૃત્યાન્ ન્યાયેન એવ આહરેત્ ક્રતૂન્

યાદૃચ્છિક કે સચ્ચાઈથી મેળવેલા ધનથી, કોઈને દુઃખ ન આપીને, પોતાના આધારિતોનું પાલન કરવું અને યજ્ઞ કરવો—હમેશા યોગ્ય રીતે.

કુટુંબેષુ ન સજ્જેત ન પ્રમાદ્યેત્ કુટુંબી અપિ । વિપશ્ચિત્ નશ્વરં પશ્યેદ્ અદૃષ્ટમપિ દૃષ્ટવત્

કુટુંબમાં રહેતાં પણ કોઈએ અતિલગાવું ન રાખવું અને બેદરકાર ન થવું; વિવેકી માણસ નાશવાન વસ્તુને, જોતી ન હોય તો પણ, ગયા જેવી જ માને છે.

પુત્રદારા આપ્તબંધૂનાં સંગમઃ પાંથસઙ્ગમઃ । અનુદેહં વિયન્ત્યેતે સ્વપ્નો નિદ્રાનુગો યથા

પુત્ર, પત્ની અને સ્નેહીજનોનો મેળાપ મુસાફરોની મુલાકાત જેવો છે; એ બધાં શરીર છોડીને, સ્વપ્નની જેમ, દૂર થઈ જાય છે.

ઇત્થં પરિમૃશન્ મુક્તો ગૃહેષુ અતિથિવદ્ વસન્ । ન ગૃહૈઃ અનુબધ્યેત નિર્મમો નિરહઙ્કૃતઃ

આ રીતે વિચારતા મુક્ત મનુષ્ય ઘરગથ્થુ જીવનમાં પણ મહેમાનની જેમ રહે છે, ઘરથી બંધાયેલો રહેતો નથી, કારણ કે એમાં મમત્વ કે અહંકાર જરાય નથી.

કર્મભિઃ ગૃહમેધીયૈઃ ઇષ્ટ્વા મામેવ ભક્તિમાન્ । તિષ્ઠેદ્ વનં વોપવિશેત્ પ્રજાવાન્ વા પરિવ્રજેત્

જે ભક્તિપૂર્વક પોતાના ઘરકર્તવ્ય માત્ર મારા માટે કરે છે, એ ઘર પર રહી શકે, વનમાં જઈ શકે, અથવા સંતાનવાળો હોય તો ઘર છોડીને સંન્યાસ પણ લઈ શકે.

યસ્તુ આસક્તમતિઃ ગેહે પુત્રવિત્તૈષણા આતુરઃ । સ્ત્રૈણઃ કૃપણધીઃ મૂઢો મમ અહં ઇતિ બધ્યતે

પણ જેનું મન ઘર પ્રત્યે જકડાયેલું છે, સંતાન અને ધનની ઇચ્છાથી વ્યાકુળ છે, સ્ત્રીમોહમાં છે, દયનીય વિચાર ધરાવે છે અને મોહમાં પડેલો છે, એ 'મારું' અને 'હું' એવા ભાવથી બંધાઈ જાય છે.

અહો મે પિતરૌ વૃદ્ધૌ ભાર્યા બાલાત્મજઽઽત્મજાઃ । અનાથા મામૃતે દીનાઃ કથં જીવન્તિ દુઃખિતાઃ

હાય! મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, પત્ની, નાના દીકરા-દીકરીઓ—મારા વગર એ બધા અનાથ અને દુઃખી બની જશે, તો એ લોકો કેવી રીતે જીવશે?

એવં ગૃહાશયાક્ષિપ્ત હૃદયો મૂઢધીઃ અયમ્ । અતૃપ્તસ્તાન્ અનુધ્યાયન્ મૃતોઽન્ધં વિશતે તમઃ

આ રીતે, જેનું હૃદય ઘરપ્રેમથી ભરેલું છે, મન મોહમાં છે, ક્યારેય તૃપ્ત થતું નથી અને સતત પોતાના લોકો વિશે વિચારે છે, એ મરે ત્યારે ઘોર અંધકારમાં પડી જાય છે.

સૂત ઉવાચ । યો વૈ દ્રૌણ્યસ્ત્રવિપ્લુષ્ટો ન માતુરુદરે મૃતઃ । અનુગ્રહાદ્ ભગવતઃ કૃષ્ણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ

સૂતે કહ્યું: જે અશ્વત્થામાના અસ્ત્રથી દાઝાયો હતો, પણ પોતાની માતાના ગર્ભમાં મર્યો નહીં, એ અદ્ભુત કર્મવાળા શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી બચી ગયો.

બ્રહ્મકોપોત્થિતાદ્ યસ્તુ તક્ષકાત્ પ્રાણવિપ્લવાત્ । ન સમ્મુમોહોરુભયાદ્ ભગવત્યર્પિતાશયઃ

જેની પ્રાણત્યાગની સ્થિતિ બ્રાહ્મણના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલા તક્ષકના દંશથી આવી હતી, પણ જેના મન ભગવાનમાં અર્પિત હોવાથી, મૃત્યુના દુઃખથી પણ એ મોહિત થયો નહીં.

ઉત્સૃજ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં વિજ્ઞાતાજિતસંસ્થિતિઃ । વૈયાસકેર્જહૌ શિષ્યો ગઙ્ગાયાં સ્વં કલેવરમ્

જેને અજેયની સ્થિતિ જાણી લીધી હતી અને સર્વ સંબંધો ત્યજી દીધા હતા, એ વ્યાસજીના શિષ્યે ગંગામાં પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું.

નોત્તમશ્લોકવાર્તાનાં જુષતાં તત્કથામૃતમ્ । સ્યાત્સમ્ભ્રમોઽન્તકાલેઽપિ સ્મરતાં તત્પદામ્બુજમ્

જે લોકો ભગવાનની કથાના અમૃતમાં આનંદ પામે છે, તેમને મૃત્યુ સમયે પણ કોઈ ગભરાટ થતો નથી, કારણ કે તેઓ હંમેશા ભગવાનના પદપદ્મને યાદ કરે છે.

તાવત્કલિર્ન પ્રભવેત્ પ્રવિષ્ટોઽપીહ સર્વતઃ । યાવદીશો મહાનુર્વ્યાં આભિમન્યવ એકરાટ્

જ્યાં સુધી અભિમન્યુપુત્ર મહાન ભક્ત પૃથ્વી પર રાજ કરે છે, ત્યાં સુધી કળીયુગ સર્વત્ર હોવા છતાં પણ પ્રભુત્વ જમાવી શકતો નથી.

યસ્મિન્નહનિ યર્હ્યેવ ભગવાન્ ઉત્સસર્જ ગામ્ । તદૈવેહાનુવૃત્તોઽસૌ અધર્મપ્રભવઃ કલિઃ

જ્યારે ભગવાને પૃથ્વી છોડીને વિદાય લીધી, એ જ દિવસે અને એ જ ક્ષણે અધર્મનું મૂળ એવા કળીયુગે અહીં પ્રવેશ કર્યો.

નાનુદ્વેષ્ટિ કલિં સમ્રાટ્ સારઙ્ગ ઇવ સારભુક્ । કુશલાન્યાશુ સિદ્ધ્યન્તિ નેતરાણિ કૃતાનિ યત્

સમ્રાટ કળીયુગને દ્વેષતા નથી, જેમ મધમાખી ફૂલમાંથી રસ લે છે તેમ; એ માટે શુભ ફળ ઝડપથી મળે છે, બીજાઓ માટે એવું નથી.

કિં નુ બાલેષુ શૂરેણ કલિના ધીરભીરુણા । અપ્રમત્તઃ પ્રમત્તેષુ યો વૃકો નૃષુ વર્તતે

નબળા સામે ધીરે અને બળવાન સામે ડરપોક એવા કળીયુગનો, સમજદાર અને નિર્ભય માણસ પર શું વશ ચાલે? બેધ્યાન લોકોમાં તો એ વાઘ જેવો વર્તે છે.

ઉપવર્ણિતમેતદ્ વઃ પુણ્યં પારીક્ષિતં મયા । વાસુદેવ કથોપેતં આખ્યાનં યદપૃચ્છત

જેમ તમે પૂછ્યું તેમ, મેં તમારી સામે પારીક્ષિતનું પુણ્યમય અને વાસુદેવની કથાઓથી ભરેલું આ કથાનક વર્ણવ્યું છે.

યા યાઃ કથા ભગવતઃ કથનીયોરુકર્મણઃ । ગુણકર્માશ્રયાઃ પુમ્ભિઃ સંસેવ્યાસ્તા બુભૂષુભિઃ

ભગવાનના જે જે કથા-વાર્તા છે, જે તેમના ગુણ અને કર્મ પર આધારિત છે, એ બધું જ સાચા જીવનની ઈચ્છા રાખનારા મનુષ્યોએ શ્રદ્ધાથી સાંભળવું જોઈએ.

ઋષય ઊચુઃ સૂત જીવ સમાઃ સૌમ્ય શાશ્વતીર્વિશદં યશઃ । યસ્ત્વં શંસસિ કૃષ્ણસ્ય મર્ત્યાનાં અમૃતં હિ નઃ

ઋષિઓએ કહ્યું: સૌમ્ય સૂતજી, તું લાંબું જીવન અને શાશ્વત યશ પામજે, કેમ કે તું મૃત્યુ પામનાર લોકોને કૃષ્ણના કથારૂપ અમૃત પીવડાવે છે.

કર્મણ્યસ્મિન્ અનાશ્વાસે ધૂમધૂમ્રાત્મનાં ભવાન્ । આપાયયતિ ગોવિન્દ પાદપદ્માસવં મધુ

આ અસ્થિર અને ધૂંધળા મનવાળા લોકોના સંસારમાં, તું અમને ગોવિંદના પદપદ્મનું મધુર અમૃત પીવડાવે છે.

તુલયામ લવેનાપિ ન સ્વર્ગં નાપુનર્ભવમ્ । ભગવત્ સઙ્‌ગિસંગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમુતાશિષઃ

ભગવાનના ભક્તોનું એક ક્ષણનું સંગ પણ અમે સ્વર્ગ કે મોક્ષથી તોલી શકીએ નહીં—તો પછી અન્ય કોઈ પણ ઇચ્છા તો નાની જ છે.

કો નામ તૃપ્યેદ્ રસવિત્કથાયાં મહત્તમૈકાન્ત પરાયણસ્ય । નાન્તં ગુણાનાં અગુણસ્ય જગ્મુઃ યોગેશ્વરા યે ભવપાદ્મમુખ્યાઃ

કોણ છે જે મહાન આત્માઓના એકમાત્ર આશ્રય ભગવાનની અમૃતમય કથાઓ સાંભળીને તૃપ્ત થાય? યોગના મહાપંડિતો, બ્રહ્માજીથી ઉત્પન્ન થયેલા શ્રેષ્ઠ લોકો પણ, ગુણાતીત એવા ભગવાનના ગુણોની અંતિમ સીમા સુધી પહોંચી શક્યા નથી.

તન્નો ભવાન્ વૈ ભગવત્પ્રધાનો મહત્તમૈકાન્ત પરાયણસ્ય । હરેરુદારં ચરિતં વિશુદ્ધં શુશ્રૂષતાં નો વિતનોતુ વિદ્વન્

તેથી, હે વિદ્વાન, તમે તો ભગવાનના શ્રેષ્ઠ ભક્તો છો, કૃપા કરીને અમને હરિના ઉદાર અને પવિત્ર ચરિત્રો કહો, કારણ કે અમે તે સાંભળવા આતુર છીએ.

સ વૈ મહાભાગવતઃ પરીક્ષિદ્ યેનાપવર્ગાખ્યમદભ્રબુદ્ધિઃ । જ્ઞાનેન વૈયાસકિશબ્દિતેન ભેજે ખગેન્દ્રધ્વજપાદમૂલમ્

પરીક્ષિત મહાભાગવત એવા હતા કે જેમની નિર્ભ્રમ બુદ્ધિ મોક્ષ તરફ હતી. વ્યાસપુત્રે જે જ્ઞાન આપ્યું, તેના દ્વારા તેમણે ગરુડધારી ભગવાનના ચરણોમાં સ્થાન મેળવ્યું.

તન્નઃ પરં પુણ્યમસંવૃતાર્થં આખ્યાનમત્યદ્ભુત યોગનિષ્ઠમ્ । આખ્યાહ્યનન્તા ચરિતોપપન્નં પારીક્ષિતં ભાગવતાભિરામમ્

તેથી, કૃપા કરીને અમને તે પરમ પાવન, અદ્ભુત અને યોગમય કથા કહો, જેનો અર્થ સ્પષ્ટ છે, જેમાં અનંત ભગવાનના ચરિત્રો ભરપૂર છે, અને જે પરીક્ષિત તથા ભક્તોને આનંદ આપે છે.

સૂત ઉવાચ । અહો વયં જન્મભૃતોઽદ્ય હાસ્મ વૃદ્ધાનુવૃત્ત્યાપિ વિલોમજાતાઃ । દૌષ્કુલ્યમાધિં વિધુનોતિ શીઘ્રં મહત્તમાનામભિધાનયોગઃ

સૂતજી બોલ્યા: અરે, આજે તો અમે, નીચ કુળમાં જન્મેલા હોવા છતાં, વડીલોના માર્ગે ચાલીને ધન્ય થઈ ગયા. મહાન આત્માઓના વચનસંગથી કુટુંબની અશુદ્ધિ અને મનની પીડા ઝડપથી દૂર થઈ જાય છે.