શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સૂત ઉવાચ અભ્યર્થિતસ્તદા તસ્મૈ સ્થાનાનિ કલયે દદૌ । દ્યૂતં પાનં સ્ત્રિયઃ સૂના યત્રાધર્મશ્ચતુર્વિધઃ

સૂતજી બોલ્યા: કળીની વિનંતી સાંભળી, રાજાએ તેને જુગાર, દારૂ, સ્ત્રીઓ અને પશુહત્યા—જ્યાં અધર્મના ચાર પ્રકારો હોય છે—એવા સ્થાનો આપ્યા.

પુનશ્ચ યાચમાનાય જાતરૂપમદાત્પ્રભુઃ । તતોઽનૃતં મદં કામં રજો વૈરં ચ પઞ્ચમમ્

પછી જ્યારે કળી ફરીથી માગવા લાગ્યો, ત્યારે રાજાએ તેને સોનું આપ્યું; એમાંથી અસત્ય, મદ, કામ, રાગ અને પાંચમું દુશ્મનાવટ ઉત્પન્ન થયા.

અમૂનિ પઞ્ચ સ્થાનાનિ હ્યધર્મપ્રભવઃ કલિઃ । ઔત્તરેયેણ દત્તાનિ ન્યવસત્તન્નિદેશકૃત્

આ પાંચ અધર્મના સ્થળો ઉત્તરપુત્રે કળીને આપ્યા અને કળી રાજાની આજ્ઞા પ્રમાણે એમાં જ વસ્યો.

અથૈતાનિ ન સેવેત બુભૂષુઃ પુરુષઃ ક્વચિત્ । વિશેષતો ધર્મશીલો રાજા લોકપતિર્ગુરુઃ

આથી, જે માણસ સુખ ઇચ્છે છે, તેણે ક્યારેય આવા સ્થળોનો સહારો ન લેવો, ખાસ કરીને ધર્મપ્રેમી, રાજા, પ્રજાના નેતા કે ગુરુએ તો નહિ જ.

વૃષસ્ય નષ્ટાંસ્ત્રીન્ પાદાન્ તપઃ શૌચં દયામિતિ । પ્રતિસન્દધ આશ્વાસ્ય મહીં ચ સમવર્ધયત્

રાજાએ વાછરડાને તેના ગુમાવેલા ત્રણ પગ—તપ, પવિત્રતા અને દયા—પાછા આપ્યા, તેને આશ્વાસન આપ્યું અને ધરતીને ફળીભૂત કરી.

સ એષ એતર્હ્યધ્યાસ્ત આસનં પાર્થિવોચિતમ્ । પિતામહેનોપન્યસ્તં રાજ્ઞારણ્યં વિવિક્ષતા

હવે તે રાજા પોતાના પિતામહે સોંપેલા ગાદી પર બેસે છે, જ્યારે રાજાએ વનવાસ લેવાનો ઇરાદો કર્યો હતો.

આસ્તેઽધુના સ રાજર્ષિઃ કૌરવેન્દ્રશ્રિયોલ્લસન્ । ગજાહ્વયે મહાભાગશ્ચક્રવર્તી બૃહચ્છ્રવાઃ

હમણા એ રાજર્ષિ, કૌરવોની મહિમાથી તેજસ્વી, હસ્તિનાપુરમાં વસે છે; તે મહાન અને સર્વાધિકારી છે.

ઇત્થમ્ભૂતાનુભાવોઽયમભિમન્યુસુતો નૃપઃ । યસ્ય પાલયતઃ ક્ષૌણીં યૂયં સત્રાય દીક્ષિતાઃ

અભિમન્યુપુત્ર રાજાની એવી શક્તિ છે કે, જ્યારે તે ધરતીનું રક્ષણ કરે છે, ત્યારે તમે બધા મહાયજ્ઞમાં નિમગ્ન છો.

એવંવિધો નરપતિઃ વિમાનેનાર્કવર્ચસા । વિધૂય ઇહ અશુભં કૃત્સ્નં ઇંદ્રેણ સહ મોદતે

એવો રાજા, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો, વિમાનમાં બેસી, બધું અશુભ દૂર કરીને ઇન્દ્ર સાથે આનંદ માણે છે.

સીદન્ વિપ્રઃ વણિક્ વૃત્ત્યા પણ્યૈઃ એવાપદં તરેત્ । ખડ્ગેન વા આપદાક્રાંતો ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન

બ્રાહ્મણ મુશ્કેલીમાં વેપાર કે માલ વેચીને જીવન ચલાવે, અથવા તકલીફમાં શસ્ત્ર દ્વારા પણ, પણ ક્યારેય કૂતરા જેવી todayી રીતે નહિ.

વૈશ્યવૃત્ત્યા તુ રાજન્યો જીવેત્ મૃગયયાપદિ । ચરેદ્ વા વિપ્રરૂપેણ ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન

ક્ષત્રિય મુશ્કેલીમાં વૈશ્યની todayીથી કે શિકારથી જીવી શકે, અથવા બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી શકે, પણ ક્યારેય કૂતરા જેવી todayીથી નહિ.

શૂદ્રવૃત્તિં ભજેદ્ વૈશ્યઃ શૂદ્રઃ કારુકટક્રિયામ્ । કૃચ્છ્રાન્ મુક્તો ન ગર્હ્યેણ વૃત્તિં લિપ્સેત કર્મણા

વૈશ્યે શૂદ્રનું કામ કરવું, અને શૂદ્રે સામાન્ય todayી-કામ; પણ મુશ્કેલી ટળી ગયા પછી, કોઈએ નિંદનીય todayી ક્યારેય ન અપનાવવી.

વેદાધ્યાય સ્વધા સ્વાહા બલિ અન્નાદ્યૈઃ યથોદયમ્ । દેવર્ષિપિતૃભૂતાનિ મદ્ રૂપાણિ અન્વહં યજેત્

વેદપાઠ, પિતૃઓ-દેવતાઓને તર્પણ, દાન અને અનાજથી, જેટલું શક્ય હોય તેટલું, રોજે રોજ દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ભૂતો—જે મારાં રૂપ છે—ની પૂજા કરવી.

યદૃચ્છયા ઉપપન્નેન શુક્લેન ઉપાર્જિતેન વા । ધનેન અપીડયન્ ભૃત્યાન્ ન્યાયેન એવ આહરેત્ ક્રતૂન્

યાદૃચ્છિક કે સચ્ચાઈથી મેળવેલા ધનથી, કોઈને દુઃખ ન આપીને, પોતાના આધારિતોનું પાલન કરવું અને યજ્ઞ કરવો—હમેશા યોગ્ય રીતે.

કુટુંબેષુ ન સજ્જેત ન પ્રમાદ્યેત્ કુટુંબી અપિ । વિપશ્ચિત્ નશ્વરં પશ્યેદ્ અદૃષ્ટમપિ દૃષ્ટવત્

કુટુંબમાં રહેતાં પણ કોઈએ અતિલગાવું ન રાખવું અને બેદરકાર ન થવું; વિવેકી માણસ નાશવાન વસ્તુને, જોતી ન હોય તો પણ, ગયા જેવી જ માને છે.

પુત્રદારા આપ્તબંધૂનાં સંગમઃ પાંથસઙ્ગમઃ । અનુદેહં વિયન્ત્યેતે સ્વપ્નો નિદ્રાનુગો યથા

પુત્ર, પત્ની અને સ્નેહીજનોનો મેળાપ મુસાફરોની મુલાકાત જેવો છે; એ બધાં શરીર છોડીને, સ્વપ્નની જેમ, દૂર થઈ જાય છે.

ઇત્થં પરિમૃશન્ મુક્તો ગૃહેષુ અતિથિવદ્ વસન્ । ન ગૃહૈઃ અનુબધ્યેત નિર્મમો નિરહઙ્કૃતઃ

આ રીતે વિચારતા મુક્ત મનુષ્ય ઘરગથ્થુ જીવનમાં પણ મહેમાનની જેમ રહે છે, ઘરથી બંધાયેલો રહેતો નથી, કારણ કે એમાં મમત્વ કે અહંકાર જરાય નથી.

કર્મભિઃ ગૃહમેધીયૈઃ ઇષ્ટ્વા મામેવ ભક્તિમાન્ । તિષ્ઠેદ્ વનં વોપવિશેત્ પ્રજાવાન્ વા પરિવ્રજેત્

જે ભક્તિપૂર્વક પોતાના ઘરકર્તવ્ય માત્ર મારા માટે કરે છે, એ ઘર પર રહી શકે, વનમાં જઈ શકે, અથવા સંતાનવાળો હોય તો ઘર છોડીને સંન્યાસ પણ લઈ શકે.

યસ્તુ આસક્તમતિઃ ગેહે પુત્રવિત્તૈષણા આતુરઃ । સ્ત્રૈણઃ કૃપણધીઃ મૂઢો મમ અહં ઇતિ બધ્યતે

પણ જેનું મન ઘર પ્રત્યે જકડાયેલું છે, સંતાન અને ધનની ઇચ્છાથી વ્યાકુળ છે, સ્ત્રીમોહમાં છે, દયનીય વિચાર ધરાવે છે અને મોહમાં પડેલો છે, એ 'મારું' અને 'હું' એવા ભાવથી બંધાઈ જાય છે.

અહો મે પિતરૌ વૃદ્ધૌ ભાર્યા બાલાત્મજઽઽત્મજાઃ । અનાથા મામૃતે દીનાઃ કથં જીવન્તિ દુઃખિતાઃ

હાય! મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, પત્ની, નાના દીકરા-દીકરીઓ—મારા વગર એ બધા અનાથ અને દુઃખી બની જશે, તો એ લોકો કેવી રીતે જીવશે?

એવં ગૃહાશયાક્ષિપ્ત હૃદયો મૂઢધીઃ અયમ્ । અતૃપ્તસ્તાન્ અનુધ્યાયન્ મૃતોઽન્ધં વિશતે તમઃ

આ રીતે, જેનું હૃદય ઘરપ્રેમથી ભરેલું છે, મન મોહમાં છે, ક્યારેય તૃપ્ત થતું નથી અને સતત પોતાના લોકો વિશે વિચારે છે, એ મરે ત્યારે ઘોર અંધકારમાં પડી જાય છે.

સૂત ઉવાચ । યો વૈ દ્રૌણ્યસ્ત્રવિપ્લુષ્ટો ન માતુરુદરે મૃતઃ । અનુગ્રહાદ્ ભગવતઃ કૃષ્ણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ

સૂતે કહ્યું: જે અશ્વત્થામાના અસ્ત્રથી દાઝાયો હતો, પણ પોતાની માતાના ગર્ભમાં મર્યો નહીં, એ અદ્ભુત કર્મવાળા શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી બચી ગયો.

બ્રહ્મકોપોત્થિતાદ્ યસ્તુ તક્ષકાત્ પ્રાણવિપ્લવાત્ । ન સમ્મુમોહોરુભયાદ્ ભગવત્યર્પિતાશયઃ

જેની પ્રાણત્યાગની સ્થિતિ બ્રાહ્મણના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલા તક્ષકના દંશથી આવી હતી, પણ જેના મન ભગવાનમાં અર્પિત હોવાથી, મૃત્યુના દુઃખથી પણ એ મોહિત થયો નહીં.

ઉત્સૃજ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં વિજ્ઞાતાજિતસંસ્થિતિઃ । વૈયાસકેર્જહૌ શિષ્યો ગઙ્ગાયાં સ્વં કલેવરમ્

જેને અજેયની સ્થિતિ જાણી લીધી હતી અને સર્વ સંબંધો ત્યજી દીધા હતા, એ વ્યાસજીના શિષ્યે ગંગામાં પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું.

નોત્તમશ્લોકવાર્તાનાં જુષતાં તત્કથામૃતમ્ । સ્યાત્સમ્ભ્રમોઽન્તકાલેઽપિ સ્મરતાં તત્પદામ્બુજમ્

જે લોકો ભગવાનની કથાના અમૃતમાં આનંદ પામે છે, તેમને મૃત્યુ સમયે પણ કોઈ ગભરાટ થતો નથી, કારણ કે તેઓ હંમેશા ભગવાનના પદપદ્મને યાદ કરે છે.

તાવત્કલિર્ન પ્રભવેત્ પ્રવિષ્ટોઽપીહ સર્વતઃ । યાવદીશો મહાનુર્વ્યાં આભિમન્યવ એકરાટ્

જ્યાં સુધી અભિમન્યુપુત્ર મહાન ભક્ત પૃથ્વી પર રાજ કરે છે, ત્યાં સુધી કળીયુગ સર્વત્ર હોવા છતાં પણ પ્રભુત્વ જમાવી શકતો નથી.

યસ્મિન્નહનિ યર્હ્યેવ ભગવાન્ ઉત્સસર્જ ગામ્ । તદૈવેહાનુવૃત્તોઽસૌ અધર્મપ્રભવઃ કલિઃ

જ્યારે ભગવાને પૃથ્વી છોડીને વિદાય લીધી, એ જ દિવસે અને એ જ ક્ષણે અધર્મનું મૂળ એવા કળીયુગે અહીં પ્રવેશ કર્યો.

નાનુદ્વેષ્ટિ કલિં સમ્રાટ્ સારઙ્ગ ઇવ સારભુક્ । કુશલાન્યાશુ સિદ્ધ્યન્તિ નેતરાણિ કૃતાનિ યત્

સમ્રાટ કળીયુગને દ્વેષતા નથી, જેમ મધમાખી ફૂલમાંથી રસ લે છે તેમ; એ માટે શુભ ફળ ઝડપથી મળે છે, બીજાઓ માટે એવું નથી.

કિં નુ બાલેષુ શૂરેણ કલિના ધીરભીરુણા । અપ્રમત્તઃ પ્રમત્તેષુ યો વૃકો નૃષુ વર્તતે

નબળા સામે ધીરે અને બળવાન સામે ડરપોક એવા કળીયુગનો, સમજદાર અને નિર્ભય માણસ પર શું વશ ચાલે? બેધ્યાન લોકોમાં તો એ વાઘ જેવો વર્તે છે.