શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તદ્ધનોદ્રિક્યયા ભક્ત્યા વિશુદ્ધધિષણાઃ પરે । તસ્મિન નારાયણપદે એકાન્તમતયો ગતિમ

તેઓએ નિર્ભય ભક્તિ અને શુદ્ધ મનથી પોતાનું ધ્યાન એકમાત્ર શ્રીનારાયણના પરમ ધામમાં સ્થિર કર્યું.

અવાપુર્દુરવાપાં તે અસદ્ભિર્વિષયાત્મભિઃ । વિહુતકલ્મષાસ્થાને વિરજેનાત્મનૈવ હિ

તેઓએ એ અતિ દુર્લભ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી, જે વિષયવાસના અને અશુદ્ધ મનવાળા લોકો માટે અપ્રાપ્ય છે, પણ શુદ્ધ આત્માવાળા માટે સરળ છે.

વિદુરોઽપિ પરિત્યજ્ય પ્રભાસે દેહમાત્મવાન । કૃષ્ણાવેશેન તચ્ચિત્તઃ પિતૃભિઃ સ્વક્ષયં યયૌ

વિદુરજીયે પણ પ્રભાસ ખાતે પોતાનું શરીર ત્યજી, મનને શ્રીકૃષ્ણમાં એકાગ્ર કરીને, પિતૃઓ સાથે એકરૂપ થઈ પોતાના ધામે ગયા.

દ્રૌપદી ચ તદાઽઽજ્ઞાય પતીનામનપેક્ષતામ । વાસુદેવે ભગવતિ હ્યોકાન્તમતિરાપ તમ

એ સમયે દ્રૌપદીએ પતિઓની વૈરાગ્યભાવના જાણી, મનને એકમાત્ર શ્રીવાસુદેવમાં સ્થિર કર્યું અને એ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી.

યઃ શ્રદ્ધયૈતદ ભગવત્પ્રિયાણાં પાણ્ડોઃ સુતાનામિતી સમ્પ્રયાણમ । શ્રુણોત્યલં સ્વત્યયનં પવિત્રં લબ્ધ્યા હરૌ ભક્તિમુપૈતિ સિદ્ધિમ

જે કોઈ શ્રદ્ધાથી પાંડુપુત્રોના વિયોગનું પવિત્ર અને શુભ કથન સાંભળે છે, તે શ્રીહરિમાં ભક્તિ અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

સૂત ઉવાચ તતઃ પરીક્ષિદ્દ્વિજવર્યશિક્ષયા મહીં મહાભાગવતઃ શશાસ હ । યથા હિ સૂત્યામભિજાતકોવિદાઃ સમાદિશન્ વિપ્ર મહદ્ગુણસ્તથા

સૂતજીએ કહ્યું: ત્યારબાદ પરિક્ષિત મહાભાગવત રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની todayા અનુસાર ધરતી પર શાસન કર્યું, જેમ નિપુણ માર્ગદર્શકો નવજાત બાળકને માર્ગ બતાવે છે.

સ ઉત્તરસ્ય તનયામુપયેમ ઇરાવતીમ્ । જનમેજયાદીંશ્ચતુરસ્તસ્યામુત્પાદયત્સુતાન્

તેમણે ઉત્તરા પુત્રી ઇરાવતી સાથે લગ્ન કર્યા અને તેના ગર્ભેથી જનમેજય વગેરે ચાર પુત્રો પેદા કર્યા.

આજહારાશ્વમેધાંસ્ત્રીન્ ગઙ્ગાયાં ભૂરિદક્ષિણાન્ । શારદ્વતં ગુરું કૃત્વા દેવા યત્રાક્ષિગોચરાઃ

તેમણે ગંગાના કિનારે ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કરીને, શ્રી શારદ્વતને ગુરુ બનાવી, ઘણાં દાન આપ્યાં, જ્યાં દેવતાઓ પણ દેખાતા હતા.

નિજગ્રાહૌજસા વીરઃ કલિં દિગ્વિજયે ક્વચિત્ । નૃપલિઙ્ગધરં શૂદ્રં ઘ્નન્તં ગોમિથુનં પદા

એકવાર દિશા વિજય દરમિયાન, પરાક્રમી રાજાએ એક શૂદ્ર, જે રાજા જેવો વેશ ધારણ કરીને ગાય અને વાછરડાને પગથી મારતો હતો, તેને પકડી લીધો.

શૌનક ઉવાચ કસ્ય હેતોર્નિજગ્રાહ કલિં દિગ્વિજયે નૃપઃ । નૃદેવચિહ્નધૃક્શૂદ્ર કોઽસૌ ગાં યઃ પદાહનત્ । તત્કથ્યતાં મહાભાગ યદિ કૃષ્ણકથાશ્રયમ્

શૌનકજીએ પૂછ્યું: રાજાએ દિશા વિજય સમયે કળીને કઈ રીતે અને શા માટે પકડ્યો? એ રાજા જેવો વેશ ધારણ કરેલો શૂદ્ર કોણ હતો, જેણે ગાયને પગથી માર્યો? મહાભાગ, જો એ કૃષ્ણકથાથી સંબંધિત હોય તો કૃપા કરીને કહો.

અથવાસ્ય પદામ્ભોજ મકરન્દલિહાં સતામ્ । કિમન્યૈરસદાલાપૈરાયુષો યદસદ્વ્યયઃ

પ્રભુના પદપદ્મના અમૃત રસમાં તૃપ્તિ મેળવનાર સંતજનોએ બીજાં નિરર્થક વાતોમાં સમય બગાડવાનો શું અર્થ? એ તો જીવનનો વ્યર્થ નાશ છે.

ક્ષુદ્રાયુષાં નૃણામઙ્ગ મર્ત્યાનામૃતમિચ્છતામ્ । ઇહોપહૂતો ભગવાન્મૃત્યુઃ શામિત્રકર્મણિ

હે સૌમ્ય, આ ક્ષણભંગુર જીવન ધરાવતાં અને અમરત્વ ઇચ્છતા મનુષ્યો માટે ભગવાન મરણરૂપે અહીં ઋષિ શામિક દ્વારા બોલાવાયા છે.

ન કશ્ચિન્મ્રિયતે તાવદ્યાવદાસ્ત ઇહાન્તકઃ । એતદર્થં હિ ભગવાનાહૂતઃ પરમર્ષિભિઃ । અહો નૃલોકે પીયેત હરિલીલામૃતં વચઃ

જ્યાં સુધી મરણ અહીં હાજર છે, ત્યાં સુધી કોઈ મરે નહીં; આ માટે મહર્ષિઓએ ભગવાનને બોલાવ્યા છે. અરે, મનુષ્યલોકમાં શ્રીહરિના લીલામૃત વચનો પીવામાં આવે.

મન્દસ્ય મન્દપ્રજ્ઞસ્ય વયો મન્દાયુષશ્ચ વૈ । નિદ્રયા હ્રિયતે નક્તં દિવા ચ વ્યર્થકર્મભિઃ

આ યુગમાં લોકો મંદબુદ્ધિ, અલ્પઆયુષ્ય અને ધીમી પ્રકૃતિના છે; રાત્રે ઊંઘમાં અને દિવસે નિરર્થક કાર્યોમાં સમય વેડફે છે.

સૂત ઉવાચ યદા પરીક્ષિત્કુરુજાઙ્ગલેઽવસત્કલિં પ્રવિષ્ટં નિજચક્રવર્તિતે । નિશમ્ય વાર્તામનતિપ્રિયાં તતઃ શરાસનં સંયુગશૌણ્ડિરાદદે

સૂતજીએ કહ્યું: જ્યારે પરિક્ષિત રાજાએ કુરુજાંગલમાં રહીને સાંભળ્યું કે કળી તેના રાજ્યમાં પ્રવેશી ગયો છે, ત્યારે એ પરાક્રમી ધનુર્ધરે પોતાનું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.

સ્વલઙ્કૃતં શ્યામતુરઙ્ગયોજિતં રથં મૃગેન્દ્રધ્વજમાશ્રિતઃ પુરાત્ । વૃતો રથાશ્વદ્વિપપત્તિયુક્તયા સ્વસેનયા દિગ્વિજયાય નિર્ગતઃ

તેમણે સુંદર શ્યામ ઘોડાઓ જોડાયેલો અને સિંહધ્વજવાળો શણગારેલો રથ ચઢ્યો અને પોતાની રથ, ઘોડા, હાથી અને પદાતિથી સજ્જ સેના સાથે દિશા વિજય માટે નીકળ્યા.

ભદ્રાશ્વં કેતુમાલં ચ ભારતં ચોત્તરાન્ કુરૂન્ । કિમ્પુરુષાદીનિ વર્ષાણિ વિજિત્ય જગૃહે બલિમ્

તેમણે ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ, ભારત, ઉત્તર કુરુ, કિમ્પુરુષ વગેરે પ્રદેશો જીત્યા અને ત્યાંથી કર વસૂલ કર્યો.

નગરાંશ્ચ વનાંશ્ચૈવ નદીશ્ચ વિમલોદકાઃ । પુરુષાન્ દેવકલ્પાંશ્ચ નારીશ્ચ પ્રિયદર્શનાઃ

તેમણે શહેરો, જંગલો, શુદ્ધ પાણીવાળી નદીઓ, દેવતુલ્ય પુરુષો અને સુંદર સ્ત્રીઓ પર પણ વિજય મેળવી.

અદૃષ્ટપૂર્વાન્ સુભગાન્ સ દદર્શ ધનઞ્જયઃ । સદનાનિ ચ શુભ્રાણિ નારીશ્ચાપ્સરસાં નિભાઃ

ધનંજયે એવાં અદ્ભુત દૃશ્યો જોયાં, જે પહેલાં ક્યારેય જોયા નહતા. તેએ સુંદર મકાનો અને અપ્સરાસ જેવી સુંદર સ્ત્રીઓ પણ જોયી.

તત્ર તત્રોપશૃણ્વાનઃ સ્વપૂર્વેષાં મહાત્મનામ્ । પ્રગીયમાણં ચ યશઃ કૃષ્ણમાહાત્મ્યસૂચકમ્

ત્યાં અને બીજાં પણ, તેણે પોતાના મહાન પૂર્વજોના યશના ગીતો સાંભળ્યા, જે કૃષ્ણના મહિમાને દર્શાવતા હતા.

આત્માનં ચ પરિત્રાતમશ્વત્થામ્નોઽસ્ત્રતેજસઃ । સ્નેહં ચ વૃષ્ણિપાર્થાનાં તેષાં ભક્તિં ચ કેશવે

તેણે એ પણ સાંભળ્યું કે કેવી રીતે એ પોતે અશ્વત્થામાનાં અગ્નિઅસ્ત્રથી બચી ગયો હતો, વૃષ્ણિ અને પાંડુપુત્રો વચ્ચેનો પ્રેમ અને તેમનો કેશવ પ્રત્યેનો ભક્તિભાવ પણ સાંભળ્યો.

તેભ્યઃ પરમસન્તુષ્ટઃ પ્રીત્યુજ્જૃમ્ભિતલોચનઃ । મહાધનાનિ વાસાંસિ દદૌ હારાન્મહામનાઃ

તે લોકોથી ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ, આનંદથી આંખો ફાટીને, મહાન હૃદયવાળો ધનંજયે તેમને ઘણું ધન, વસ્ત્રો અને હાર આપ્યા.

સારથ્યપારષદસેવનસખ્યદૌત્ય વીરાસનાનુગમનસ્તવનપ્રણામાન્ । સ્નિગ્ધેષુ પાણ્ડુષુ જગત્પ્રણતિં ચ વિષ્ણોર્ ભક્તિં કરોતિ નૃપતિશ્ચરણારવિન્દે

રાજા, જે વિષ્ણુના પદપદ્મમાં ભક્તિ ધરાવે છે, તે પાંડુપુત્રોને પ્રેમથી રથચાલક, મિત્ર, સેવક, દૂત, શૂરવીર તરીકે સાથ આપે છે, તેમનું સ્તવન કરે છે, નમન કરે છે અને એ રીતે આખી દુનિયાને વિષ્ણુને વંદન કરાવે છે.

* તસ્યૈવં વર્તમાનસ્ય પૂર્વેષાં વૃત્તિમન્વહમ્ । નાતિદૂરે કિલાશ્ચર્યં યદાસીત્તન્નિબોધ મે

એ રીતે પોતાના પૂર્વજોની રીત પ્રમાણે રોજિંદા જીવન જીવી રહેલા એ ધનંજય પાસે, નજીકમાં જ એક અદ્ભુત ઘટના બની — એ વાત હવે હું તને કહું છું, સાંભળ.

ધર્મઃ પદૈકેન ચરન્ વિચ્છાયામુપલભ્ય ગામ્ । પૃચ્છતિ સ્માશ્રુવદનાં વિવત્સામિવ માતરમ્

ધર્મ, એક પગે ચાલતો, એણે ધરતીને જોયી — એનું છાંયું ઘટી ગયું હતું, અને એ ગાયની જેમ પોતાના વાછરડાથી વિયોગ પામેલી હોય એમ રડતી હતી. ધર્મ એ ધરતીને પૂછવા લાગ્યો.

ધર્મ ઉવાચ કચ્ચિદ્ભદ્રેઽનામયમાત્મનસ્તે વિચ્છાયાસિ મ્લાયતેષન્મુખેન । આલક્ષયે ભવતીમન્તરાધિં દૂરે બન્ધું શોચસિ કઞ્ચનામ્બ

ધર્મે કહ્યું: હે સુમને, તને બધું સારું છે ને? તું કેમ આવું મલિન અને દુઃખી દેખાય છે? હું તારી અંદર કોઈ દુઃખ જોઈ રહ્યો છું — શું તું કોઈ દૂરના સગાં માટે શોક કરી રહી છે, મા?

પાદૈર્ન્યૂનં શોચસિ મૈકપાદમાત્માનં વા વૃષલૈર્ભોક્ષ્યમાણમ્ । આહો સુરાદીન્ હૃતયજ્ઞભાગાન્ પ્રજા ઉત સ્વિન્મઘવત્યવર્ષતિ

શું તું તારા ગુમ થયેલા પગ માટે દુઃખી છે, કે દુષ્ટ લોકો તને ભોગવશે એ માટે ચિંતિત છે? કે દેવતાઓના યજ્ઞના ભાગ હરી લઈ ગયા એ માટે, કે પછી મેઘરાજે વરસાદ આપતો રહ્યો નથી એથી પ્રજાજનો માટે દુઃખી છે?

અરક્ષ્યમાણાઃ સ્ત્રિય ઉર્વિ બાલાન્ શોચસ્યથો પુરુષાદૈરિવાર્તાન્ । વાચં દેવીં બ્રહ્મકુલે કુકર્મણ્યબ્રહ્મણ્યે રાજકુલે કુલાગ્ર્યાન્

કે તું ધરતી પર અનાથ સ્ત્રીઓ અને બાળકો માટે દુઃખી છે, જેઓ દુષ્ટ લોકોના હાથમાં પીડાય છે? કે દેવીની પવિત્ર વાણી બ્રાહ્મણોમાં બગડી રહી છે એ માટે, કે રાજાઓના દુશાસનથી ઉત્તમ કુળો પણ પતન પામ્યા છે એ માટે?

કિં ક્ષત્રબન્ધૂન્ કલિનોપસૃષ્ટાન્ રાષ્ટ્રાણિ વા તૈરવરોપિતાનિ । ઇતસ્તતો વાશનપાનવાસઃ સ્નાનવ્યવાયોન્મુખજીવલોકમ્

કે તું કલિયુગથી પીડાતા ક્ષત્રિય કુળો માટે દુઃખી છે, કે તેઓએ જે રાજ્યનો નાશ કર્યો એ માટે? કે લોકો અહીંથી ત્યાં ભટકતા, ખોરાક, પાણી, વસવાટ અને સ્નાન માટે તરસતા, જીવન ગુમાવી બેઠા છે એ માટે?