શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કચ્ચિત્ રાજાઽઽહુકો જીવતિ અસત્પુત્રોઽસ્ય ચાનુજઃ । હૃદીકઃ સસુતોઽક્રૂરો જયન્તગદસારણાઃ

શું રાજા આહુક જીવિત છે અને તેનો દુષ્ટ પુત્ર તથા તેનો નાના ભાઈ પણ? હૃદિક, તેનો દીકરો, અક્રૂર, જયંત, ગદ અને સારણ—all સુખી છે?

આસતે કુશલં કચ્ચિત્ યે ચ શત્રુજિદાદયઃ । કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામો ભગવાન્ સાત્વતાં પ્રભુઃ

શત્રુજિત અને બીજા બધા સુખી છે? સાત્વતોના પ્રભુ, ભગવાન રામ પણ સુખથી છે?

પ્રદ્યુમ્નઃ સર્વવૃષ્ણીનાં સુખમાસ્તે મહારથઃ । ગમ્ભીરરયોઽનિરુદ્ધો વર્ધતે ભગવાનુત

વૃષ્ણિઓમાં મહાન રથવીર પ્રદ્યુમ્ન સુખી છે? અને ગંભીર મનવાળો અનિરુદ્ધ, ભગવાન, વધતો જાય છે?

સુષેણશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સામ્બો જામ્બવતીસુતઃ । અન્યે ચ કાર્ષ્ણિપ્રવરાઃ સપુત્રા ઋષભાદયઃ

સુશેણ, ચારુદેશન, જાંબવતીનો દીકરો સામ્બ અને બીજા કાર્ષ્ણિ વંશના શ્રેષ્ઠ, તેમના પુત્રો સહિત, ઋષભ વગેરે, બધા સુખી છે?

તથૈવાનુચરાઃ શૌરેઃ શ્રુતદેવોદ્ધવાદયઃ । સુનન્દનન્દશીર્ષણ્યા યે ચાન્યે સાત્વતર્ષભાઃ

એ જ રીતે, શૌરીના અનુયાયી શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શીર્ષણ્ય અને બીજા સાત્વત શ્રેષ્ઠ પણ સુખી છે?

અપિ સ્વસ્ત્યાસતે સર્વે રામકૃષ્ણ ભુજાશ્રયાઃ । અપિ સ્મરન્તિ કુશલં અસ્માકં બદ્ધસૌહૃદાઃ

રામ અને કૃષ્ણના આશ્રયમાં રહેનારા બધા સુખી છે? જે આપણાં સાથે દોસ્તીથી બંધાયેલા છે, શું તેઓ આપણું સુખ યાદ કરે છે?

ભગવાનપિ ગોવિન્દો બ્રહ્મણ્યો ભક્તવત્સલઃ । કચ્ચિત્પુરે સુધર્માયાં સુખમાસ્તે સુહૃદ્‌વૃતઃ

ભગવાન ગોવિંદ, જે બ્રાહ્મણપ્રિય અને ભક્તવત્સલ છે, શું સુધર્મા નગરીમાં મિત્રો સાથે સુખથી છે?

મઙ્‌ગલાય ચ લોકાનાં ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ । આસ્તે યદુકુલામ્ભોધૌ આદ્યોઽનન્તસખઃ પુમાન્

લોકોના કલ્યાણ, સુખ અને ઉન્નતિ માટે, શું યદુકુળના મહાસાગરમાં પ્રાચીન અને અનંત મિત્ર એવા પુરુષ ભગવાન રહે છે?

યદ્બાહુદણ્ડગુપ્તાયાં સ્વપુર્યાં યદવોઽર્ચિતાઃ । ક્રીડન્તિ પરમાનન્દં મહાપૌરુષિકા ઇવ

જ્યારે યદુઓ પોતાની સુરક્ષિત નગરમાં, અનેક બળવાન ભુજાઓથી રક્ષાયેલા, સન્માન પામે છે, ત્યારે તેઓ મહાન વીરોની જેમ પરમ આનંદમાં રમે છે.

યત્ પાદશુશ્રૂષણમુખ્ય કર્મણા સત્યાદયો દ્વ્યષ્ટસહસ્રયોષિતઃ । નિર્જિત્ય સઙ્‌ખ્યે ત્રિદશાંસ્તદાશિષો હરન્તિ વજ્રાયુધવલ્લભોચિતાઃ

સત્યાદિ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ, જે સૌંદર્યમાં દેવીઓથી પણ જીતેલી છે, પોતાના મુખ્ય કર્તવ્યરૂપે પદસેવાથી, ઇન્દ્રની પ્રિયાઓને મળતી આશીર્વાદો પ્રાપ્ત કરે છે.

યદ્બાહુદણ્ડાભ્યુદયાનુજીવિનો યદુપ્રવીરા હ્યકુતોભયા મુહુઃ । અધિક્રમન્ત્યઙ્‌ઘ્રિભિરાહૃતાં બલાત્ સભાં સુધર્માં સુરસત્તમોચિતામ્

યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે પોતાના બળવાન ભુજાઓના ઉન્નતિથી જીવે છે અને ક્યારેય ડરે નહીં, તેઓ પોતાના પગથી દેવતાઓને યોગ્ય એવી સુધર્મા સભામાં બળપૂર્વક પ્રવેશ કરે છે.

કચ્ચિત્તેઽનામયં તાત ભ્રષ્ટતેજા વિભાસિ મે । અલબ્ધમાનોઽવજ્ઞાતઃ કિં વા તાત ચિરોષિતઃ

પ્રિય, શું તને કોઈ રોગ નથી ને? મને લાગે છે કે તારો તેજ ઓછો થયો છે. શું તને કંઈ મળ્યું નથી, કોઈ તારી અવગણના કરી છે કે તું લાંબા સમયથી દૂર રહ્યો છે?

કચ્ચિત્ નાભિહતોઽભાવૈઃ શબ્દાદિભિરમઙ્‌ગલૈઃ । ન દત્તમુક્તમર્થિભ્ય આશયા યત્પ્રતિશ્રુતમ્

શું તને અવાંછિત અવાજ કે અન્ય અશુભ વસ્તુઓથી કોઈ તકલીફ થઈ નથી? શું તું કોઈ માંગનારને ઇચ્છાથી આપવાનું કે વચન આપેલું પૂરું કર્યું નથી?

કચ્ચિત્ત્વં બ્રાહ્મણં બાલં ગાં વૃદ્ધં રોગિણં સ્ત્રિયમ્ । શરણોપસૃતં સત્ત્વં નાત્યાક્ષીઃ શરણપ્રદઃ

shelter આપનાર, શું તું બ્રાહ્મણ, બાળક, ગાય, વૃદ્ધ, રોગી, સ્ત્રી કે કોઈ પણ આશ્રય માંગનારને ત્યજી દીધો નથી?

કચ્ચિત્ત્વં નાગમોઽગમ્યાં ગમ્યાં વાસત્કૃતાં સ્ત્રિયમ્ । પરાજિતો વાથ ભવાન્ નોત્તમૈર્નાસમૈઃ પથિ

શું તું કોઈ એવી સ્ત્રી પાસે ગયો નથી જે પાસે જવું ન જોઈએ, કે જે પાસે જવું યોગ્ય છે, કે જે તારી સાથી બની છે? અથવા તું શ્રેષ્ઠ કે નીચા માર્ગે હાર્યો છે?

અપિ સ્વિત્પર્યભુઙ્‌ક્થાસ્ત્વં સમ્ભોજ્યાન્ વૃદ્ધબાલકાન્ । જુગુપ્સિતં કર્મ કિઞ્ચિત્ કૃતવાન્ન યદક્ષમમ્

શું તું વડીલો અને બાળકો સાથે વહેંચવાનું ખોરાક એકલો જ ખાધું છે? શું તું કોઈ એવું કામ કર્યું છે જે લાજવંતું હોય કે તારી શક્તિ બહારનું હોય?

કચ્ચિત્પ્રેષ્ઠતમેનાથ હૃદયેનાત્મબન્ધુના । શૂન્યોઽસ્મિ રહિતો નિત્યં મન્યસે તેઽન્યથા ન રુક્

પ્રિયતમ, શું તું હંમેશાં હૃદયથી તારા પોતાના સગાઓથી ખાલી અને વંચિત અનુભવે છે? કે તારી બીજી કોઈ વિચારણા છે? જો એવું નથી, તો દુઃખ નથી.

ઊચુશ્ચ સુહૃદઃ કૃષ્ણં સ્વાગતં તેઽતિરંહસા । નૈકોઽપ્યભોજિ કવલ એહીતઃ સાધુ ભુજ્યતામ્

મિત્રોએ કૃષ્ણને કહ્યું: 'આપનું સ્વાગત છે, તમે ઝડપથી આવ્યા છો! અહીં કોઈએ પણ એક લૂંછો ખાધો નથી; આવો, સારી રીતે ભોજન કરો.'

તતો હસન્ હૃષીકેશોઽભ્યવહૃત્ય સહાર્ભકૈઃ । દર્શયંશ્ચર્માજગરં ન્યવર્તત વનાદ્ વ્રજમ્

પછી હર્ષિકેશ હસતાં બાળકો સાથે ભોજન કરે છે, તેમને અજગરની ચામડી બતાવે છે અને વનમાંથી ગામ તરફ પાછા ફરે છે.

( વસંતતિલકા ) બર્હપ્રસૂન નવધાતુવિચિત્રિતાઙ્‌ગઃ પ્રોદ્દામવેણુદલશૃઙ્‌ગરવોત્સવાઢ્યઃ । વત્સાન્ ગૃણન્નનુગગીત પવિત્રકીર્તિઃ ગોપીદૃગુત્સવદૃશિઃ પ્રવિવેશ ગોષ્ઠમ્

મોરપાંખ, ફૂલ અને તાજા રંગોથી શોભિત, વાંસળી અને શૃંગના ઉત્સવથી ભરપૂર, વાછરડાંની પ્રશંસા કરતા, પવિત્ર કીર્તિ ગાતા અને ગોપીઓની આનંદિત નજરથી, તે ગોપગામમાં પ્રવેશે છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) અદ્યાનેન મહાવ્યાલો યશોદાનન્દસૂનુના । હતોઽવિતા વયં ચાસ્માદ્ ઇતિ બાલા વ્રજે જગુઃ

આજે યશોદા-નંદના પુત્રે મહા સાપને મારી નાખ્યો અને અમને બચાવ્યા—એવી રીતે બાળકો ગામમાં ગાતા હતા.

શ્રીરાજોવાચ । બ્રહ્મન્ પરોદ્ભવે કૃષ્ણે ઇયાન્પ્રેમા કથં ભવેત્ । યોઽભૂતપૂર્વસ્તોકેષુ સ્વોદ્ભવેષ્વપિ કથ્યતામ્

રાજાએ પૂછ્યું: 'બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણના જન્મ સમયે, પોતાનાં સંતાનમાં પણ, જેવો પ્રેમ ક્યારેય ન અનુભવાયો હતો, એવો વિશેષ પ્રેમ કેમ થયો? કૃપા કરીને સમજાવો.'

શ્રીશુક ઉવાચ । સર્વેષામપિ ભૂતાનાં નૃપ સ્વાત્મૈવ વલ્લભઃ । ઇતરેઽપત્યવિત્તાદ્યાઃ તદ્વલ્લભતયૈવ હિ

શુકદેવે કહ્યું: 'રાજા, દરેક જીવ માટે પોતાનું જ આત્મા સૌથી પ્રિય છે; સંતાન, ધન વગેરે તો માત્ર એ આત્મા માટે જ પ્રિય લાગે છે.'

તદ્ રાજેન્દ્ર યથા સ્નેહઃ સ્વસ્વકાત્મનિ દેહિનામ્ । ન તથા મમતાલમ્બિ પુત્રવિત્તગૃહાદિષુ

રાજેન્દ્ર, જેમ શરીરધારી જીવને પોતાના આત્મા માટે સૌથી વધુ લાગણી હોય છે, તેવી પુત્ર, ધન, ઘર વગેરે માટે, જે માત્ર મમત્વથી જોડાય છે, એટલી નથી.

દેહાત્મવાદિનાં પુંસાં અપિ રાજન્યસત્તમ । યથા દેહઃ પ્રિયતમઃ તથા ન હ્યનુ યે ચ તમ્

શરીરને આત્મા માનનારા માણસો માટે પણ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાનું શરીર જેટલું પ્રિય હોય છે, એટલું તો એના અનુયાયીઓ નથી.

દેહોઽપિ મમતાભાક્ ચેત્ તર્હ્યસૌ નાત્મવત્ પ્રિયઃ । યજ્જીર્યત્યપિ દેહેઽસ્મિન્ જીવિતાશા બલીયસી

જો શરીરને 'મારું' માનવામાં આવે તો પણ, એ આત્મા જેટલું પ્રિય નથી; કેમ કે શરીર વૃદ્ધ થાય ત્યારે પણ જીવવાની આશા વધુ જ રહે છે.

તસ્માત્ પ્રિયતમઃ સ્વાત્મા સર્વેષામપિ દેહિનામ્ । તદર્થમેવ સકલં જગદ્ એતત્ ચરાચરમ્

એટલે દરેક જીવ માટે પોતાનો આત્મા સૌથી પ્રિય છે; અને એ આત્મા માટે જ આ આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, અસ્તિત્વમાં છે.

કૃષ્ણમેનમવેહિ ત્વં આત્માનં અખિલાત્મનામ્ । જગદ્ધિતાય સોઽપ્યત્ર દેહીવાભાતિ માયયા

તું જાણ કે કૃષ્ણ એ બધા આત્માઓના આત્મા છે; જગતના કલ્યાણ માટે, એ પણ પોતાની માયાથી શરીર ધારણ કરીને અહીં પ્રગટ થાય છે.

વસ્તુતો જાનતામત્ર કૃષ્ણં સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચ । ભગવદ્ રૂપમખિલં નાન્યદ્ વસ્ત્વિહ કિઞ્ચન

સાચા જ્ઞાનીઓ માટે અહીં સ્થિર અને ચંચળ જે કશું છે, એ બધું કૃષ્ણનું જ સ્વરૂપ છે; આ જગતમાં ભગવાન સિવાય બીજું કશુંય નથી.