શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નદ્યો નદાશ્ચ ક્ષુભિતાઃ સરાંસિ ચ મનાંસિ ચ । ન જ્વલત્યગ્નિરાજ્યેન કાલોઽયં કિં વિધાસ્યતિ

નદીઓ અને નાળાઓ ઉફાન પર છે, સરોવર અને લોકોના મન પણ અશાંત છે. ઘીમાં આગ સળગતી નથી. આ સમય શું લાવશે?

ન પિબન્તિ સ્તનં વત્સા ન દુહ્યન્તિ ચ માતરઃ । રુદન્ત્યશ્રુમુખા ગાવો ન હૃષ્યન્તિ ઋષભા વ્રજે

વાછરડા માતાના સ્તનનું દૂધ પીતા નથી, ગાયો દૂધ આપતી નથી; ગાયોની આંખોમાંથી આંસુ વહે છે અને વાછરડા રડતા રહે છે, વાછરડાઓના ટોળામાં ખુશી નથી.

દૈવતાનિ રુદન્તીવ સ્વિદ્યન્તિ હ્યુચ્ચલન્તિ ચ । ઇમે જનપદા ગ્રામાઃ પુરોદ્યાનાકરાશ્રમાઃ । ભ્રષ્ટશ્રિયો નિરાનન્દાઃ કિમઘં દર્શયન્તિ નઃ

દેવતાઓ જાણે રડે છે, પસીના પાડી રહ્યા છે અને કાંપે છે; ગામો, શહેરો, બગીચા, તળાવ અને આશ્રમો બધાએ પોતાનું તેજ અને આનંદ ગુમાવી દીધું છે. આ બધું કઈ દુઃખદ ઘટના સૂચવે છે?

મન્ય એતૈર્મહોત્પાતૈઃ નૂનં ભગવતઃ પદૈઃ । અનન્યપુરુષશ્રીભિઃ હીના ભૂર્હતસૌભગા

મને લાગે છે કે આ મોટા અપશકુનોથી, નિશ્ચિતપણે પૃથ્વી ભગવાનના ચરણો અને તેમના અનન્ય ભાગ્યશાળી ભક્તો વિના રહી ગઈ છે અને તેનો સૌભાગ્ય ખોવાઈ ગયું છે.

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય દૃષ્ટારિષ્ટેન ચેતસા । રાજ્ઞઃ પ્રત્યાગમદ્ બ્રહ્મન્ યદુપુર્યાઃ કપિધ્વજઃ

જ્યારે રાજા આ બધાં અશુભ સંકેતો જોઈને ચિંતામાં પડેલા હતા, ત્યારે યદુપુરથી વાનરધ્વજ પરત આવ્યા.

તં પાદયોઃ નિપતિતં અયથાપૂર્વમાતુરમ્ । અધોવદનં અબ્બિન્દૂન્ સૃજન્તં નયનાબ્જયોઃ

તેણે જોયું કે એ વ્યક્તિ તેના પગે પડેલો છે, પહેલા ક્યારેય નહોતો એવો દુઃખી છે, માથું નીચે છે અને આંખોમાંથી આંસુ ટપકાવે છે.

વિલોક્ય ઉદ્વિગ્નહૃદયો વિચ્છાયં અનુજં નૃપઃ । પૃચ્છતિ સ્મ સુહૃત્ મધ્યે સંસ્મરન્ નારદેરિતમ્

ભાઈને ચિંતિત હૃદય અને બદલાયેલા ચહેરા સાથે જોઈને, રાજાએ મિત્રોની વચ્ચે, નારદના શબ્દો યાદ કરીને, તેને પૂછ્યું.

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । કચ્ચિદાનર્તપુર્યાં નઃ સ્વજનાઃ સુખમાસતે । મધુભોજદશાર્હાર્હ સાત્વતાન્ધકવૃષ્ણયઃ

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: શું આપણાં અનર્તપુરના સગાં સુખથી છે? મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને વૃષ્ણિ બધાં સારામાં છે?

શૂરો માતામહઃ કચ્ચિત્ સ્વસ્ત્યાસ્તે વાથ મારિષઃ । માતુલઃ સાનુજઃ કચ્ચિત્ કુશલ્યાનકદુન્દુભિઃ

શું આપણાં નાનાના શૂર અને તેમની પત્ની સુખી છે? શું આપણાં મામા અનકદુંદુભિ અને તેમના નાના ભાઈઓ સુખી છે?

સપ્ત સ્વસારસ્તત્પત્ન્યો માતુલાન્યઃ સહાત્મજાઃ । આસતે સસ્નુષાઃ ક્ષેમં દેવકીપ્રમુખાઃ સ્વયમ્

સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, બીજા મામા અને તેમના દીકરા, અને તેમની વહુઓ, દેવકી સહિત, બધા સુખી છે?

કચ્ચિત્ રાજાઽઽહુકો જીવતિ અસત્પુત્રોઽસ્ય ચાનુજઃ । હૃદીકઃ સસુતોઽક્રૂરો જયન્તગદસારણાઃ

શું રાજા આહુક જીવિત છે અને તેનો દુષ્ટ પુત્ર તથા તેનો નાના ભાઈ પણ? હૃદિક, તેનો દીકરો, અક્રૂર, જયંત, ગદ અને સારણ—all સુખી છે?

આસતે કુશલં કચ્ચિત્ યે ચ શત્રુજિદાદયઃ । કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામો ભગવાન્ સાત્વતાં પ્રભુઃ

શત્રુજિત અને બીજા બધા સુખી છે? સાત્વતોના પ્રભુ, ભગવાન રામ પણ સુખથી છે?

પ્રદ્યુમ્નઃ સર્વવૃષ્ણીનાં સુખમાસ્તે મહારથઃ । ગમ્ભીરરયોઽનિરુદ્ધો વર્ધતે ભગવાનુત

વૃષ્ણિઓમાં મહાન રથવીર પ્રદ્યુમ્ન સુખી છે? અને ગંભીર મનવાળો અનિરુદ્ધ, ભગવાન, વધતો જાય છે?

સુષેણશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સામ્બો જામ્બવતીસુતઃ । અન્યે ચ કાર્ષ્ણિપ્રવરાઃ સપુત્રા ઋષભાદયઃ

સુશેણ, ચારુદેશન, જાંબવતીનો દીકરો સામ્બ અને બીજા કાર્ષ્ણિ વંશના શ્રેષ્ઠ, તેમના પુત્રો સહિત, ઋષભ વગેરે, બધા સુખી છે?

તથૈવાનુચરાઃ શૌરેઃ શ્રુતદેવોદ્ધવાદયઃ । સુનન્દનન્દશીર્ષણ્યા યે ચાન્યે સાત્વતર્ષભાઃ

એ જ રીતે, શૌરીના અનુયાયી શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શીર્ષણ્ય અને બીજા સાત્વત શ્રેષ્ઠ પણ સુખી છે?

અપિ સ્વસ્ત્યાસતે સર્વે રામકૃષ્ણ ભુજાશ્રયાઃ । અપિ સ્મરન્તિ કુશલં અસ્માકં બદ્ધસૌહૃદાઃ

રામ અને કૃષ્ણના આશ્રયમાં રહેનારા બધા સુખી છે? જે આપણાં સાથે દોસ્તીથી બંધાયેલા છે, શું તેઓ આપણું સુખ યાદ કરે છે?

ભગવાનપિ ગોવિન્દો બ્રહ્મણ્યો ભક્તવત્સલઃ । કચ્ચિત્પુરે સુધર્માયાં સુખમાસ્તે સુહૃદ્‌વૃતઃ

ભગવાન ગોવિંદ, જે બ્રાહ્મણપ્રિય અને ભક્તવત્સલ છે, શું સુધર્મા નગરીમાં મિત્રો સાથે સુખથી છે?

મઙ્‌ગલાય ચ લોકાનાં ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ । આસ્તે યદુકુલામ્ભોધૌ આદ્યોઽનન્તસખઃ પુમાન્

લોકોના કલ્યાણ, સુખ અને ઉન્નતિ માટે, શું યદુકુળના મહાસાગરમાં પ્રાચીન અને અનંત મિત્ર એવા પુરુષ ભગવાન રહે છે?

યદ્બાહુદણ્ડગુપ્તાયાં સ્વપુર્યાં યદવોઽર્ચિતાઃ । ક્રીડન્તિ પરમાનન્દં મહાપૌરુષિકા ઇવ

જ્યારે યદુઓ પોતાની સુરક્ષિત નગરમાં, અનેક બળવાન ભુજાઓથી રક્ષાયેલા, સન્માન પામે છે, ત્યારે તેઓ મહાન વીરોની જેમ પરમ આનંદમાં રમે છે.

યત્ પાદશુશ્રૂષણમુખ્ય કર્મણા સત્યાદયો દ્વ્યષ્ટસહસ્રયોષિતઃ । નિર્જિત્ય સઙ્‌ખ્યે ત્રિદશાંસ્તદાશિષો હરન્તિ વજ્રાયુધવલ્લભોચિતાઃ

સત્યાદિ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ, જે સૌંદર્યમાં દેવીઓથી પણ જીતેલી છે, પોતાના મુખ્ય કર્તવ્યરૂપે પદસેવાથી, ઇન્દ્રની પ્રિયાઓને મળતી આશીર્વાદો પ્રાપ્ત કરે છે.

યદ્બાહુદણ્ડાભ્યુદયાનુજીવિનો યદુપ્રવીરા હ્યકુતોભયા મુહુઃ । અધિક્રમન્ત્યઙ્‌ઘ્રિભિરાહૃતાં બલાત્ સભાં સુધર્માં સુરસત્તમોચિતામ્

યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે પોતાના બળવાન ભુજાઓના ઉન્નતિથી જીવે છે અને ક્યારેય ડરે નહીં, તેઓ પોતાના પગથી દેવતાઓને યોગ્ય એવી સુધર્મા સભામાં બળપૂર્વક પ્રવેશ કરે છે.

કચ્ચિત્તેઽનામયં તાત ભ્રષ્ટતેજા વિભાસિ મે । અલબ્ધમાનોઽવજ્ઞાતઃ કિં વા તાત ચિરોષિતઃ

પ્રિય, શું તને કોઈ રોગ નથી ને? મને લાગે છે કે તારો તેજ ઓછો થયો છે. શું તને કંઈ મળ્યું નથી, કોઈ તારી અવગણના કરી છે કે તું લાંબા સમયથી દૂર રહ્યો છે?

કચ્ચિત્ નાભિહતોઽભાવૈઃ શબ્દાદિભિરમઙ્‌ગલૈઃ । ન દત્તમુક્તમર્થિભ્ય આશયા યત્પ્રતિશ્રુતમ્

શું તને અવાંછિત અવાજ કે અન્ય અશુભ વસ્તુઓથી કોઈ તકલીફ થઈ નથી? શું તું કોઈ માંગનારને ઇચ્છાથી આપવાનું કે વચન આપેલું પૂરું કર્યું નથી?

કચ્ચિત્ત્વં બ્રાહ્મણં બાલં ગાં વૃદ્ધં રોગિણં સ્ત્રિયમ્ । શરણોપસૃતં સત્ત્વં નાત્યાક્ષીઃ શરણપ્રદઃ

shelter આપનાર, શું તું બ્રાહ્મણ, બાળક, ગાય, વૃદ્ધ, રોગી, સ્ત્રી કે કોઈ પણ આશ્રય માંગનારને ત્યજી દીધો નથી?

કચ્ચિત્ત્વં નાગમોઽગમ્યાં ગમ્યાં વાસત્કૃતાં સ્ત્રિયમ્ । પરાજિતો વાથ ભવાન્ નોત્તમૈર્નાસમૈઃ પથિ

શું તું કોઈ એવી સ્ત્રી પાસે ગયો નથી જે પાસે જવું ન જોઈએ, કે જે પાસે જવું યોગ્ય છે, કે જે તારી સાથી બની છે? અથવા તું શ્રેષ્ઠ કે નીચા માર્ગે હાર્યો છે?

અપિ સ્વિત્પર્યભુઙ્‌ક્થાસ્ત્વં સમ્ભોજ્યાન્ વૃદ્ધબાલકાન્ । જુગુપ્સિતં કર્મ કિઞ્ચિત્ કૃતવાન્ન યદક્ષમમ્

શું તું વડીલો અને બાળકો સાથે વહેંચવાનું ખોરાક એકલો જ ખાધું છે? શું તું કોઈ એવું કામ કર્યું છે જે લાજવંતું હોય કે તારી શક્તિ બહારનું હોય?

કચ્ચિત્પ્રેષ્ઠતમેનાથ હૃદયેનાત્મબન્ધુના । શૂન્યોઽસ્મિ રહિતો નિત્યં મન્યસે તેઽન્યથા ન રુક્

પ્રિયતમ, શું તું હંમેશાં હૃદયથી તારા પોતાના સગાઓથી ખાલી અને વંચિત અનુભવે છે? કે તારી બીજી કોઈ વિચારણા છે? જો એવું નથી, તો દુઃખ નથી.

ઊચુશ્ચ સુહૃદઃ કૃષ્ણં સ્વાગતં તેઽતિરંહસા । નૈકોઽપ્યભોજિ કવલ એહીતઃ સાધુ ભુજ્યતામ્

મિત્રોએ કૃષ્ણને કહ્યું: 'આપનું સ્વાગત છે, તમે ઝડપથી આવ્યા છો! અહીં કોઈએ પણ એક લૂંછો ખાધો નથી; આવો, સારી રીતે ભોજન કરો.'

તતો હસન્ હૃષીકેશોઽભ્યવહૃત્ય સહાર્ભકૈઃ । દર્શયંશ્ચર્માજગરં ન્યવર્તત વનાદ્ વ્રજમ્

પછી હર્ષિકેશ હસતાં બાળકો સાથે ભોજન કરે છે, તેમને અજગરની ચામડી બતાવે છે અને વનમાંથી ગામ તરફ પાછા ફરે છે.