શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સાત મહિના વીતી ગયા છે, અને તારો નાના ભાઈ ભીમસેન હજુ સુધી પાછો આવ્યો નથી—એનું કારણ મને બિલ્કુલ ખબર નથી. શું એ દિવ્ય ઋષિએ જે સમયની આગાહી કરી હતી, એ હવે આવી પહોંચી છે? શું ભગવાને પોતાનો ભૂમિ પરનો લીલાવિહાર ત્યજી દેવાનો ઈરાદો કર્યો છે? કારણકે એના કૃપાથી જ તો અમને ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજા, શત્રુઓ પર વિજય—even લોકોએ પણ—પ્રાપ્ત થયા છે. હવે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, જો આ ભયાનક અને અશુભ સંકેતો—દૈવિક, ભૌતિક અને શરીરિક—ચારે તરફ દેખાય છે. એ બધું અમને ડર અને ગુંચવણથી ભરાઈ જાય છે. મારી જાંઘો, આંખો અને બાહુઓ વારંવાર કંપે છે, અને હૃદય પણ અસ્થિર છે; નિશ્ચિત જ કંઈક અશુભ નજીક આવી રહ્યું છે. માદ્યાળ, અગ્નિ જેવા મુખથી, ઉગતા સૂર્ય પાસે ભયાનક રીતે રડે છે; અને, હે પ્રિય, આ કૂતરો પણ મને ડરીને રડતો હોય એમ લાગે છે. પ્રાણીઓ મારા ડાબી અને જમણી બાજુએ ફરતા રહે છે, અને મારા ઘોડાઓ પણ રડે છે. આ કબૂતર—મૃત્યુનો દૂત—અને ઘઉંઘટો, મારા મનને અશાંત કરે છે; રાતના ઘુવડની ચીસ પણ શૂન્યતા અને નિદ્રાહીનતાનું સંકેત આપે છે. દિશાઓ ધૂમ્રવર્ણથી ભરાઈ ગઈ છે, આકાશ અને પર્વતો પણ કંપે છે, અને ભારે ગર્જના સાથે વીજળી પડતી હોય એમ લાગે છે. પવન ઉગ્રતાથી ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાવે છે; અને વાદળો રક્તવર્ષા કરે છે—આ બધું અત્યંત ભયાનક છે. સૂર્યની તેજસ્વિતા માથું ઝૂકી ગઈ છે, ગ્રહો આકાશમાં અથડાઈ રહ્યા છે, અને આકાશ અજ્ઞાત જીવોથી ભરાઈ ગયું છે, જાણે આગ લાગી હોય. નદીઓ અને નાળાઓ ઉગ્ર રીતે વહે છે, સરોવર અને મન પણ અશાંત છે; અગ્નિ ઘી હોવા છતાં પ્રજ્વલિત થતો નથી. આ સમય શું લાવી રહ્યો છે? વાછરડા માતાના સ્તનમાંથી દૂધ પીતા નથી, ગાય દૂધ આપતી નથી; ગાયોના ચહેરા પર આંસુ છે અને એ રડે છે, અને વાછરડાં આનંદિત નથી. દેવતાઓ જાણે રડે, પરસેવે છે અને કંપે છે; શહેરો, ગામો, બગીચા, તળાવો અને આશ્રમો—all their splendor and joy have faded. આ બધા અશુભ સંકેતો શું દુર્ભાગ્ય દર્શાવે છે? મને લાગે છે કે આ બધા મહા સંકેતો પરથી એવું સ્પષ્ટ થાય છે કે પૃથ્વી હવે ભગવાનના ચરણોથી અને એ અનન્ય મહાન પુરુષોથી વિહોણી થઈ ગઈ છે, અને એનું સૌભાગ્ય પણ ગુમાવી બેઠી છે. આવી રીતે મનમાં ઉથલપાથલ વિચારો સાથે એ વિચારતો હતો, ત્યારે, હે બ્રાહ્મણ, વાનરધ્વજ ધારી ભાઈ યદુઓના શહેરમાંથી પાછો ફર્યો. તેણે જોયું કે એ ભાઈએ એના ચરણોમાં પડીને, જુના સમય જેટલો પ્રફુલ્લિત નહોતો, દુ:ખી, ચહેરું નીચે, અને કમળ જેવી આંખોમાંથી આંસુ વરસાવતો હતો. એના આ બદલાયેલા રૂપ અને અશાંત હૃદયને જોઈને, રાજાએ મિત્રોના વચ્ચે, નારદજીના શબ્દોને યાદ કરીને, એ ભાઈને પ્રશ્ન કર્યો: "શું અમારા અનુરતા શહેરમાં રહેતા—all our relatives—the Madhus, Bhojas, Dasharhas, Ahukas, Satvatas, Andhakas, અને Vrishnis—all are well and happy? શું અમારા નાની મા શૂર અને એમની પત્ની સુખી છે? અને અમારો મામા અનકદુંદુભિ તથા એમના નાના ભાઈઓ—all are safe? એ સાત બહેનો, એમના પતિઓ, બીજા મામા અને એમના પુત્રો, એમના વહુઓ—દેવકી સહિત—બધા સુખી છે? શું રાજા અહુકા અને એમનો દુષ્ટ પુત્ર તથા નાના ભાઈ જીવિત છે? હૃદિક, એમનો પુત્ર, અક્રૂર, જયંત, ગદ, શરણ—all are well? શત્રુજિત અને બીજાઓ—all are safe? શું સાત્વતોના સ્વામી રામા સુખી છે? વૃષ્ણિઓમાં શ્રેષ્ઠ રથવીર પ્રદ્યુમ્ન—all is well? અનિરુદ્ધ, જે કામમાં તલ્લીન છે, એ વધે છે ને સુખી છે? સુશેન, ચારુદેશ, જાંબવતીપુત્ર સાંબ અને બીજા શ્રેષ્ઠ કાર્ષ્ણિઓ અને એમના પુત્રો—ઋષભ વગેરે—બધા સુખી છે? શૌરીના અનુયાયી શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શિરિષણ્ય અને બીજા મુખ્ય સાત્વતો—all are well? રામ અને કૃષ્ણના બળવાન હાથ પર આધાર રાખનાર—all are safe? જે મિત્રતાથી બંધાયેલા છે, એ અમારું કલ્યાણ યાદ રાખે છે? અને, ગોવિંદ—બ્રાહ્મણો પ્રત્યે શ્રદ્ધાળુ અને ભક્તો પ્રત્યે સ્નેહી—સુધર્મા નગરીમાં મિત્રોએ ઘેરાઈને સુખી છે? શું એ મૂળ, અનંત મિત્ર, જગતના કલ્યાણ માટે, યદુવંશના સાગરમાં રહે છે? યદુઓ પોતાના શહેરમાં સન્માન પામે છે, અનેક બળવાન ભુજાઓથી સુરક્ષિત છે, અને મહાવીરોની જેમ પરમ આનંદમાં રમે છે. સત્યાદિ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ, જે સૌંદર્યમાં સ્વર્ગીય દેવીઓને પણ હરાવી દે છે, એનાં ચરણસેવામાં તત્પર રહીને, ઇન્દ્રપત્નીઓ જેવી કૃપા પામે છે. મુખ્ય યદુઓ, જે પોતાના બળવાન હાથના અભિમાનથી નિર્ભય છે, એ સ્વર્ગના શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ માટે યોગ્ય એવા સુધર્મા સભાગૃહમાં પગ મૂકીને જ જોરથી પ્રવેશ કરે છે. હે પ્રિય, શું તું સ્વસ્થ છે? મને લાગે છે કે તારું તેજ ઓગળી ગયું છે. શું તને કંઈ મળ્યું નથી, અપમાન થયો છે, કે લાંબો સમય દૂર રહ્યો છે? શું તને કોઈ અશુભ અવાજ કે અન્ય દુ:ખદ સંકેતથી કષ્ટ થયું છે? શું તું કોઈ ઇચ્છાથી માંગનારને આપવાનું ભૂલી ગયો છે? આશ્રયદાતા તરીકે, શું તું બ્રાહ્મણ, બાળક, ગાય, વૃદ્ધ, રોગી, સ્ત્રી કે કોઈ પણ આશ્રયાર્થીને નકાર્યો છે? શું તું એવી સ્ત્રી પાસે ગયો છે, જ્યાં જવું ન જોઈએ, અથવા જે તારી સાથી બની છે, કે પછી કોઈ શ્રેષ્ઠ કે નીચ માર્ગમાં તું હાર્યો છે? શું તું એવા ભોજનમાં ભાગ લીધો છે, જે વડીલો કે બાળકો સાથે વહેંચવું જોઈએ? કે એવી કોઈ અશોભન કે અશક્તિકર્તવ્ય પ્રવૃત્તિ કરી છે? હે પ્રિયતમ, શું તને હંમેશાં પોતાના જ સગાઓથી હૃદયમાં ખાલીપો કે વંચિતતા લાગે છે? અથવા કંઈ બીજું વિચારે છે? જો આવું નથી, તો દુ:ખનું કારણ નથી. મિત્રોએ કૃષ્ણને કહ્યું: "અરે, તું તો કેટલી ઝડપથી આવી ગયો! હજુ કોઈએ એક કણ પણ ખાધું નથી; આવ, સારું ભોજન લઈ લે." ત્યારબાદ હૃષીકેશ, સ્મિત સાથે, બાળકો સાથે બેઠો અને ભોજન લીધું, એમને અજગરની ચામડી બતાવી, પછી જંગલમાંથી ગામ તરફ પાછો ફર્યો.