શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સમય બદલાતો ગયો અને લોકોમાં વ્યવહાર મોટા ભાગે વાંકાદાર, દોસ્તી પણ છેતરપિંડીથી ભરેલી થઈ ગઈ હતી. પિતા-માતા, મિત્ર, ભાઈ-ભાઈ અને પતિ-પત્ની વચ્ચે પણ ઝઘડા ઊભા થવા લાગ્યા. આવા ભયાનક સંકેતો દેખાતા, રાજા યુધિષ્ઠિરે જોયું કે લોભ અને અધર્મ વધવા લાગ્યા છે. ત્યારે તેણે પોતાના નાના ભાઈ સાથે વાત કરી. યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, “અર્જુનને દ્વારકામાં મોકલ્યો હતો, પોતાના સગા સંબંધીઓને મળવા અને યશસ્વી શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો વિષે જાણવા માટે. હવે સાત મહિના વીતી ગયા છે, પણ તારો નાના ભાઈ ભીમસેન પાછો આવ્યો નથી; એનું કારણ મને બિલકુલ ખબર નથી. શું એ સમય આવી ગયો છે, જે દેવર્ષિએ આગાહી કરી હતી, જ્યારે ભગવાન પોતાનું ધરતી પરનું લીલા વિદાય લેવાનું વિચારે છે? કેમ કે, તેમના આશીર્વાદથી જ આપણને ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજા, દુશ્મનો પર વિજય અને એ તો દુનિયાઓ પણ પ્રાપ્ત થઈ. ભાઈ, જુઓ તો કેટલાં ભયાનક સંકેતો દેખાય છે—દૈવ, ભૂમિ અને શરીર ઉપર પણ—આપણે બધાને ડર અને ગૂંચવણમાં નાખે છે. મારા જાંઘ, આંખો અને હાથ વારંવાર કાંપે છે, હૃદય પણ અસ્થિર છે; ચોક્કસ કંઈક અશુભ નજીક આવી રહ્યું છે. એક શિયાળણ, અગ્નિમુખવાળી, ઉગતા સૂર્ય સામે ચીસે છે; અને આ કૂતરો પણ ડરીને મારી સામે રડતો છે. પ્રાણીઓ ડાબી અને જમણી બાજુએ ફરતા રહે છે, અને મારા ઘોડા પણ રડે છે. કબૂતર, જે મૃત્યુનો સંદેશ લાવે છે, અને ઘુવડ, મારી ચિંતાને ઉકેરતો, અને રાત્રિના ઘુવડની કટુક ચીસ—આ બધું ઉંઘ ગુમાવવાની અને ખાલીપાની નિશાની છે. દિશાઓ ધૂમ્રથી ભરાઈ ગઈ છે, આકાશ અને પર્વતો પણ કાંપે છે; અને ભાઈ, વીજળી સાથે ભારે ગર્જના થાય છે. પવન ઉગ્ર રીતે ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાય છે; મેઘો બધે લોહી વરસાવે છે—અતિ ભયાનક રીતે. સૂર્યનું તેજ મલિન છે, ગ્રહો આકાશમાં અથડાય છે, અને આકાશ અજાણ્યા જીવોથી ભરાઈ ગયું છે. નદીઓ અને નાળાઓ ઉગ્ર બની છે, સરોવર અને મન પણ અસ્વસ્થ છે; ઘી હોવા છતાં અગ્નિ પ્રગટતો નથી. આ સમય શું લાવશે? વાછરડાં માતાના સ્તન પીતા નથી, ગાયો દૂધ આપતી નથી; ગાયોના ચહેરા આંસુથી ભીના છે અને Bulls પણ આનંદિત નથી. દેવતાઓ પણ રડે છે, પરસેવે છે અને કાંપે છે; શહેરો, ગામો, બગીચા, સરોવર અને આશ્રમ—બધું જ તેજ અને આનંદ ગુમાવી બેઠું છે. આ શું દુર્ભાગ્ય બતાવે છે? મને લાગે છે કે આ ભયાનક સંકેતો બતાવે છે કે ધરતી પર ભગવાનના પદચિહ્નો અને તેમના અનન્ય ભક્તો હવે નથી, અને તેથી ધરતીની સમૃદ્ધિ પણ ગુમાઈ ગઈ છે. યુધિષ્ઠિર આ રીતે વિચારી રહ્યા હતા, મનમાં ભારે ચિંતા અને ભય સાથે, ત્યારે વાનરધ્વજ ધારક અર્જુન યદુઓના શહેરથી પાછા ફર્યા. અર્જુન, જેમણે પહેલાં ક્યારેય એવું કર્યું નહોતું, યુધિષ્ઠિરના પગે પડ્યા, દુ:ખી, ચહેરો ઝૂકી ગયો, અને આંખોમાંથી આંસુ ટપકાવતાં. પોતાના ભાઈને આવું દુઃખી અને બદલાયેલું જોઈ, રાજાએ મિત્રોના વચ્ચે, નારદજીના શબ્દો યાદ કરીને, અર્જુનને પૂછ્યું: “શું આપણા સંબંધીઓ અનર્તપુરમાં સુખી છે—મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને વૃષ્ણિ બધા? શું આપણા માતામામા શૂર અને તેમની પત્ની, અને આપણાં કાકા અનકદુન્દુભિ તથા તેમના નાના ભાઈઓ સલામત છે? શું સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, બીજા મામા અને તેમના પુત્રો, અને દેવકી સહિત તેમની વહુઓ—all સુખી છે? શું રાજા આહુક અને તેમનો દુષ્ટ પુત્ર તથા નાના ભાઈ જીવિત છે? હૃદિકા અને તેનો પુત્ર, અક્રૂર, જયંત, ગદા, શરણ—all સુખી છે? શત્રુજિત અને બીજા બધા સલામત છે? સાત્વતોના સ્વામી રામા સુખી છે? વૃષ્ણિ વંશના મહાન રથીઓ પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ સુખી છે? સુશેણ, ચારુદેશ, જાંબવતીપુત્ર સામ્બ અને અન્ય કાર્ષ્ણીઓ તથા તેમના પુત્રો, જેમા ઋષભ પણ છે, બધાં સુખી છે? શું શૌરીના અનુયાયી શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શિરીષાણ્ય અને અન્ય સાત્વતોના મુખ્ય સભ્યો—all સુખી છે? શું રામ અને કૃષ્ણના બળ પર આધાર રાખનારા બધા સલામત છે? શું આપણી મૈત્રીમાં બંધાયેલા લોકો આપણું કલ્યાણ યાદ કરે છે? શું ગોવિંદ ભગવાન, બ્રાહ્મણો માટે અતિપ્રેમી અને ભક્તો માટે સ્નેહી, પોતાના મિત્રોના ઘેરાવમાં સુધર્મા નગરીમાં સુખી છે? શું એ પ્રાચીન, અનંત મિત્ર, જગતનું કલ્યાણ, સુરક્ષા અને સમૃદ્ધિ માટે, યદુવંશના સાગરમાં રહે છે? જ્યારે યદુઓ પોતાના શહેરમાં બહુ સન્માન પામે છે, અનેક બળવાન ભુજાઓથી રક્ષિત, ત્યારે તેઓ મહાન આનંદમાં રમે છે, યોદ્ધાઓની જેમ. સત્યાદિ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ, જેમણે દેવદેવીઓની પણ સુંદરતામાં હાર આપી છે, ભગવાનના ચરણોમાં સેવા કરીને, ઇન્દ્રપત્નીઓ જેવો આશીર્વાદ મેળવે છે. યદુઓ, જેઓ પોતાની બળવાન ભુજાઓથી નિર્ભય રહે છે, અને દેવતાઓ માટે યોગ્ય એવા સુધર્મા સભામંડપમાં પણ પોતાનાં પગથી પ્રવેશ કરે છે. ભાઈ, શું તું સ્વસ્થ છે? મને લાગે છે કે તારો તેજ ઓસરાઈ ગયો છે. શું તારે કંઈ મેળવવામાં નિષ્ફળતા આવી છે, કોઈએ અપમાન કર્યું છે, કે લાંબા સમયથી દૂર રહ્યો છે? શું તને કોઈ અશુભ અવાજ કે અન્ય અવરોધથી દુઃખ થયું છે? શું તું કોઇ ઇચ્છાથી માંગનારને આપવાનું ભૂલી ગયો છે? shelter માગનાર બ્રાહ્મણ, બાળક, ગાય, વૃદ્ધ, રોગી, સ્ત્રી કે કોઈ પણ જીવને તું શરણ ન આપ્યો હોય? શું તું કોઈ એવી સ્ત્રી પાસે ગયો છે, જ્યાં જવું યોગ્ય ન હતું, અથવા જે તારી સાથી છે, ત્યાં પણ તું યોગ્ય રીતે વર્ત્યો નથી? શું તું ઉચ્ચ કે નીચ માર્ગોમાં હાર્યો છે? શું તું એવું ભોજન કર્યો છે, જે વૃદ્ધો અને બાળકો સાથે વહેંચવું જોઈએ? શું તું કોઈ એવું કામ કર્યું છે, જે તારા માટે અપમાનજનક કે અશક્ય હતું?” આ રીતે યુધિષ્ઠિરે પોતાના મનની ગૂંચવણ અને ભય વચ્ચે ભાઈ અર્જુનને અનેક પ્રેમભર્યા પ્રશ્નો પૂછ્યા.