શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અર્જુન ધીમે ધીમે ઊભા થયા, આંખો પાંછા પુંછ્યા અને નમ્રતાપૂર્વક ઝુકેલા ગળા સાથે મુકુન્દને જોયા. તેમના હાથ જોડાયેલા હતા, હૃદય વિનમ્રતા અને શાંતિથી ભરેલું હતું, પણ તેઓ કાંપતા અને રડતાં, ગળામાંથી અવાજ પણ બરાબર નીકળી ન શકતો હતો. એ સમયે, સૂતજી કહે છે—જ્યારે અર્જુન દ્વારકા ગયો, પોતાના સગા-સંબંધીઓને મળવાની અને યશસ્વી શ્રીકૃષ્ણના કર્મો જાણવા ઈચ્છા રાખી, ત્યારે ઘણા મહિના વીતી ગયા, પણ અર્જુન પાછો ન ફર્યો. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ત્યારબાદ ભયાનક અને અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા. યુધિષ્ઠિરે જોયું કે સમય ખૂબ જ ઉગ્ર બની ગયો છે, કુદરતી ક્રમ ઉલટાઈ રહ્યો છે, અને લોકોના વ્યવહાર પણ બગડી રહ્યા છે—લોકો ક્રોધ, લોભ અને અસત્યથી ચલાયમાન થઈ ગયા છે. વ્યવહારોમાં મોટેભાગે વાંકાળપનુ આવી ગયું છે, મિત્રતા પણ કપટથી ભરી ગઈ છે, અને પિતા-પુત્ર, માતા-પુત્ર, મિત્રો, ભાઈઓ અને પતિ-પત્ની—all વચ્ચે ઝઘડા થવા લાગ્યા છે. જ્યારે આવા ભયાનક સંકેતો દેખાવા લાગ્યા અને લોકોમાં લોભ અને અધર્મ વધવા લાગ્યા, ત્યારે રાજાએ પોતાના નાના ભાઈને બોલાવી વાત કરી. યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: "અર્જુનને દ્વારકા મોકલ્યા હતા, સગા-સંબંધીઓને મળવા અને યશસ્વી કૃષ્ણના કૃત્યો જાણવા માટે. હવે સાત મહિના વીતી ગયા છે અને તમારો નાના ભાઈ ભીમસેન પણ પાછો આવ્યો નથી; એનું કારણ મને ખબર નથી. શું એ સમય આવી ગયો છે જેનો દૈવી ઋષિએ ઉલ્લેખ કર્યો હતો—કે ભગવાન પોતાનું ભૂલોકલિલા ત્યજી દેવાની ઈચ્છા રાખે છે? એ ભગવાનની કૃપાથી જ આપણને ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજાઓ, દુશ્મનો પર વિજય અને સ્વર્ગલોક સુધી મળ્યા છે. હે પુરુષશાર્દુલ, આ આશ્ચર્યજનક, ભયજનક અને અશુભ સંકેતો જુઓ—આકાશ, પૃથ્વી અને શરીર પર દેખાય છે, જે અમને ડર અને ગૂંચવણમાં મૂકે છે. મારા જાંઘ, આંખો અને બાહુઓ વારંવાર કાંપે છે અને હૃદય પણ અસ્થિર થઈ જાય છે; ચોક્કસપણે કંઈક અશુભ થવાનું છે. માદા શિયાળ અગ્નિ જેવી જીભથી ઊગતા સૂર્ય સામે ઉલાવેછે, અને આ કૂતરો પણ ભયભીતની જેમ મારી સામે રડેછે. પ્રાણીઓ ડાબી અને જમણી બાજુએ ફરતા રહે છે, અને મારા ઘોડાઓ પણ રડે છે. આ કબૂતર, જે મૃત્યુનું દૂત છે, અને ઘુવડ, જે મન અશાંત કરે છે, તથા રાત્રિના ઘુવડની કટુ ટાંટ, એ બધું નિદ્રા અને સુનપાની નિશાની છે. દિશાઓ ધૂંઆથી ભરાઈ ગઈ છે, દિશાઓ અને પર્વતો પણ ધ્રૂજવા લાગ્યા છે, અને ભયંકર વીજળી સાથે મોટાં ગર્જન થાય છે. પવન ખૂબ જ ઉગ્ર બની ગયો છે, ધૂળ અને અંધારું ફેલાઈ ગયું છે; મેઘો બધે રક્તવર્ષા કરે છે—અતિ ભયજનક રીતે. સૂર્યનું તેજ ઓછું થઈ ગયું છે, ગ્રહો આકાશમાં અથડાઈ રહ્યા છે, અને આકાશ જાણે અગ્નિથી ભરાઈ ગયું છે અને અજ્ઞાત જીવોથી ભરી ગયું છે. નદીઓ અને પ્રવાહો અશાંત છે, સરોવર અને મન પણ; અગ્નિમાં ઘી નાખવા છતાં તે પ્રજ્વલિત થતો નથી. આ સમય શું લાવશે? વાછરડાં માતાના સ્તનમાંથી દુધ પીતા નથી, ગાયો દુધ આપતી નથી; ગાયોની આંખોમાં આંસુ છે અને તે રડે છે, અને સાઢા પણ આનંદિત નથી. દેવતાઓ જાણે રડે છે, પસીના પાડી રહ્યા છે અને ધ્રૂજતા લાગે છે; શહેરો, ગામો, બાગો, સરોવર અને આશ્રમો પણ પોતાની તેજસ્વિતા અને આનંદ ગુમાવી બેઠાં છે. આ બધું શું દુર્ભાગ્ય સૂચવે છે? મને લાગે છે કે આવા મોટા સંકેતોથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પૃથ્વી હવે ભગવાનના પગલાંથી વંચિત થઈ ગઈ છે, અને એવા અનન્ય પાવન પુરુષો, જેમને ભગવાનનું સાથ મળેલું છે, તેઓ પણ હવે નથી—એથી પૃથ્વીનું સૌભાગ્ય પણ ખોવાઈ ગયું છે." આવી રીતે યુધિષ્ઠિર મનમાં વિચારી રહ્યા હતા, ભયજનક સંકેતોથી ચિંતિત હતા ત્યારે, વાનરધ્વજધારી અર્જુન યદુનગર (દ્વારકા)માંથી પાછા આવ્યા. અર્જુન તેમના પગે પડ્યા, પૂર્વની જેમ નહિ, પણ દુઃખી, માથું ઝૂકાવેલું, અને આંખોમાંથી અશ્રુઝર્યા. યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈને જોયા—હૃદયમાં દુઃખ અને ચહેરો બદલાઈ ગયો હતો. રાજાએ મિત્રો વચ્ચે, નારદજીના શબ્દો સ્મરણ કરતાં, અર્જુનને પૂછ્યું: "અનર્તા શહેરમાં આપણા સગાં—મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને વૃષ્ણિ—સૌ સુખી છે ને? શું શૂર, આપણા નાનાજી અને તેમની પત્ની સુખી છે? શું આપણા મામા અનકદુંદુભિ અને તેમના નાના ભાઈઓ પણ સુખી છે? સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, બીજા મામા અને તેમના પુત્રો તથા વહુઓ, દેવકીની આગેવાનીમાં, બધા સારી રીતે છે? શું રાજા આહુક, તેમનો દુરાચારી પુત્ર અને નાના ભાઈ સુખી છે? શું હૃદિક, તેમનો પુત્ર, અક્રૂર, જયંત, ગદ અને શરણ—all સુખી છે? શત્રુજિત અને બીજા સૌ સુખી છે? શું સાત્વતોના સ્વામી રામ સુખી છે? શું પ્રદ્યુમ્ન, સર્વ વૃષ્ણિઓમાં શ્રેષ્ઠ રથયોધા, સુખી છે? શું અનિરુદ્ધ, જે રાગમાં ઊંડા છે, તેઓ વિકાસ પામ્યા છે? શું સુશેન, ચારુદેશ, જાંબવતીપુત્ર સાંબ અને બીજા શ્રેષ્ઠ કાર્ષ્ણીઓ અને તેમના પુત્રો, જેમા ઋષભ પણ છે, બધા સારી રીતે છે? શું શૌરીના અનુયાયી—શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શિરીષણ્ય અને બીજા મુખ્ય સાત્વતો—all સુખી છે? શ્રીરામ અને કૃષ્ણના બળથી આશ્રય પામનાર સૌ સુખી છે? શું અમારા મિત્રોને અમારી ખેરખબર યાદ છે? શ્રીગોવિંદ, જે બ્રાહ્મણપ્રેમી અને ભક્તવત્સલ છે, શું સુધર્મા નગરમાં મિત્રો વચ્ચે સુખી છે? જગતની કલ્યાણ, રક્ષા અને સમૃદ્ધિ માટે, એ પ્રાચીન, અનંત મિત્ર, પુરુષ, યદુવંશના સમુદ્રમાં છે? યદુઓ પોતાના શહેરમાં, અનેક બળવાન ભુજાઓથી સુરક્ષિત, મહાસ્વર્ગમાં આનંદથી રમે છે; તેઓ મહાપુરુષોની જેમ આનંદ પામે છે. સત્યાદિ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ, ભગવાનના ચરણોમાં સેવા કરીને, દેવીઓ કરતાં પણ વધુ સૌભાગ્ય પામે છે, અને ઇન્દ્રપત્નીઓ જેવું સુખ મેળવે છે. શ્રેષ્ઠ યદુઓ, પોતાની બળવાન ભુજાઓના બળે, નિર્ભયપણે દેવલોકને યોગ્ય સુધર્મા સભામંડપમાં પગ મૂકે છે, જે તેઓ લાવીને અહીં સ્થાપી દીધો છે. મારા પ્રિય, શું તું સ્વસ્થ છે? તારી તેજસ્વિતા ઓછી લાગે છે. શું તને કશું મળ્યું નથી, કોઈએ અપમાન કર્યું છે, કે તું લાંબો સમય દૂર રહ્યો છે?" આ રીતે યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈ અર્જુનને અનેક પ્રશ્નો પૂછ્યા—હૃદયમાં ચિંતા અને આશંકા સાથે.