શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વ્રજમાં, વાસુદેવ—સમસ્ત જીવોના આત્મા—માં અદ્વિતીય પ્રેમ અવિસ્મરણીય રીતે વધતો જોવા મળ્યો; એ આશ્ચર્યજનક વાત હતી, જ્યાં લોકો અને તેમના બાળકોમાં પણ એ પ્રેમ વધતો રહેતો. એ પવિત્ર ભૂમિમાં, જ્યાં અપરાજિત ભગવાન વસતા હતા, ત્યાં મનુષ્યો અને જાનવર, કુદરતી શત્રુ હોવા છતાં, એકબીજા સાથે મિત્રતા અને શાંતિથી રહેતા; ઝડપી હરણ અને અન્ય પ્રાણીઓ પણ ત્યાં સુખથી વસતા. એ જ અદ્વિતીય, અદ્વિતીય, અનંત ભગવાન, જેમનું જ્ઞાન અગાધ છે, એ વ્રજમાં ગોપલ બાળના રૂપમાં બાળલિલાઓ કરતા, પોતાના મિત્રોને અને વાછરડાંને શોધતા, હાથમાં ભોજનનો ટુકડો રાખીને રમતા હતા. એ દ્રશ્ય બ્રહ્મા—સૃષ્ટિના સર્જનહાર—એ જોયું. બ્રહ્મા, પોતાના વાહન પરથી તત્કાલ ઉતરી, પૃથ્વી પર સુવર્ણ દંડની જેમ નમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યો, અને પોતાના ચાર માથાની મુકુટ વડે ભગવાનના પગ સ્પર્શ્યા; આનંદથી આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવતાં, ભગવાનના પગ પર અભિષેક કર્યો. બ્રહ્મા વારંવાર ઊભા થયા અને ફરી-ફરી કૃષ્ણના પગે પડ્યા, લાંબા સમય પછી બેઠા, અને પુન:પુન: તેઓએ પૂર્વે જોઈ ગયેલી ભગવાનની મહિમાને સ્મરણ કર્યો. પછી, ધીમે ધીમે ઊભા થઈ, આંખો પાંછડી, ગળા ઝુકાવતાં, મુકુંદા પર દૃષ્ટિ રાખી, હાથ જોડીને, નમ્રતા અને શાંતિથી, કાંપતા અવાજે, અશ્રુભરી આંખે બોલ્યા. આપણે જાણીએ છીએ, સુતજી કહે છે: જ્યારે અર્જુન દ્વારકાની તરફ જતા, પોતાના સગાંને મળવા અને શ્રીકૃષ્ણના વિભૂતિભર્યા કાર્યો જાણવા માટે, એ પછી ઘણા મહિના વીતી ગયા, પણ અર્જુન પાછા ફર્યા નહીં. ત્યારે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ભયાનક અને અશુભ ચિહ્નો દેખાવા લાગ્યા. રાજા યुधિષ્ઠિરને સમયની ભયંકર ગતિ, કુદરતી ક્રમનો ઉલટાસો, અને લોકવ્યવહાર બગડતો દેખાયો—લોકો ક્રોધ, લોભ અને અસત્યથી ચાલતા. વ્યવહારોમાં વાંકડુંપણું, મિત્રતામાં દગો, અને પિતા-માતા, મિત્રો, ભાઈઓ, પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા વધ્યા. જ્યારે આવા અશુભ લક્ષણો સમય સાથે વધતા, અને લોભ તથા અધર્મ વધતો, ત્યારે રાજાએ પોતાના નાના ભાઈ સાથે વાત કરી. યुधિષ્ઠિર કહે છે: અર્જુન દ્વારકાએ ગયા હતા, સગાંને મળવા અને શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે. હવે સાત મહિના વીતી ગયા છે, અને તમારો નાના ભાઈ ભીમસેન પણ પાછા આવ્યો નથી; એનું કારણ મને જરાય ખબર નથી. શું એ સમય આવી ગયો છે, જે દેવ ઋષિએ કહ્યું હતો—જ્યારે ભગવાન પૃથ્વી પરની લિલા છોડી દેવા ઇચ્છે છે? કૃષ્ણની કૃપાથી આપણે ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજાઓ, શત્રુઓ પર વિજય, અને વિશ્વો સુધી પામ્યા. હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, જુઓ—દિવ્ય, પૃથ્વી અને શરીર પર ભયાનક અને અશુભ ચિહ્નો દેખાય છે, જે અમને ભય અને ગભરાટમાં મૂકે છે. મારા જાંઘ, આંખો અને હાથ વારંવાર કાંપે છે, અને હૃદય અસ્થિર છે; ચોક્કસ, કંઈક અશુભ નજીક આવી રહ્યું છે. એક માથા ધરાવતી શિયાળ, જ્વાળાવાળું મોઢું લઈને, ઉગતા સૂર્ય સામે પોકારે છે; અને, હે પ્રિય, આ કૂતરો ડરેલા જેવો મને પોકારે છે. પ્રાણીઓ મારી ડાબી અને જમણી બાજુ પર ચક્કર લગાવે છે, અને, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, મારા ઘોડા રડતા દેખાય છે. આ કબૂતર, મૃત્યુનો દૂત, અને પપ્પા, મારા મનને અશાંતિ આપે છે; રાતના પપ્પા ચીસો પાડે છે—એ નિદ્રા અને શૂન્યતાનું સંકેત છે. દિશાઓ ધુમ્મસથી ભરાઈ છે, ખગોળ અને પર્વતો કાંપે છે, અને, હે પ્રિય, વીજળી સાથે ભારે ગર્જના થાય છે. પવન તીવ્ર રીતે ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાવે છે; વાદળો સર્વત્ર રક્ત વરસાવે છે—ભયાનક રીતે. સૂર્યની તેજસ્વિતા માદળી છે, અને ગ્રહો આકાશમાં અથડાય છે; આકાશમાં અજ્ઞાત જીવોથી ભરાઈ, જ્વાળાથી દહેલાઈ જાય છે. નદીઓ અને પ્રવાહો ઉગ્ર છે, તળાવો અને મન પણ અશાંતિમાં છે; ઘી હોવા છતાં અગ્નિ પ્રગટતી નથી. આ સમય શું લાવશે? વાછરડાં માતાના દૂધ પીતા નથી, ગાય દૂધ આપતી નથી; ગાયો અશ્રુભરી આંખે રડે છે, અને બળદો આનંદમાં નથી. દેવતાઓ પણ રડે છે, પसीના પાડી કાંપે છે; શહેરો, ગામો, બગીચા, તળાવો અને આશ્રમો—all their splendor and joy have faded. આ દુર્ભાગ્ય શું દર્શાવે છે? મને લાગે છે, આ મહાન અશુભ ચિહ્નો દ્વારા, પૃથ્વી ભગવાનના પગ અને તેમના ભાગ્યશાળી ભક્તોથી વંચિત થઈ ગઈ છે, અને સમૃદ્ધિ ગુમાવી છે. એવી રીતે યुधિષ્ઠિર ચિંતામાં મગ્ન, ભયાનક સંકેતો જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે, હે બ્રાહ્મણ, વાનરધ્વજ ધરાવનાર—અર્જુન—યદુઓના શહેરથી પાછા આવ્યો. તેણે યुधિષ્ઠિરના પગે પડેલા, પહેલા જેવી હિંમત ન હતી, દુ:ખી, મોઢું નીચે, અને કમળ જેવી આંખમાંથી અશ્રુ વરસાવતો. યुधિષ્ઠિર, પોતાના ભાઈને દુ:ખી અને બદલાયેલા રૂપમાં જોઈ, મિત્રો વચ્ચે, નારદજીના શબ્દો યાદ કરી, તેને પ્રશ્ન કર્યો: "અનર્તા શહેરમાં આપણા સગાં—મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક, વૃષ્ણિ—સુખી છે? શું શૂર, આપણા માતામા, અને તેમના પત્ની, સલામત છે? શું અંકદુંદુભિ, અને તેમના નાના ભાઈ, સુરક્ષિત છે? સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, અન્ય માતામા અને તેમના પુત્રો, અને તેમના વહુઓ—દેવકીના નેતૃત્વમાં—સૌ સુખી છે? શું રાજા આહુક અને તેમના દુષ્ટ પુત્ર તથા નાના ભાઈ જીવિત છે? શું હ્રિદિકા અને તેમના પુત્ર, અક્રૂર, જયંત, ગદા, સારણ—all well? શત્રુજિત અને અન્ય લોકો, અને સાત્વતોના ભગવાન રામ, સુખી છે? શું પ્રદ્યુમ્ન, વૃષ્ણિઓમાં મહાન રથયોધા, સુરક્ષિત છે? શું અનિરુદ્ધ, પોતાના વાસનામાં ગાઢ, વિકાસ પામતા અને આશીર્વાદિત છે? શું સુશેન, ચારુદેશ, સાંબ—જાંબવતીપુત્ર—અને અન્ય કાર્ષણીઓ, તેમના પુત્રો, રિષભ જેવા, સુરક્ષિત છે? શૌરીના અનુયાયી—શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શિરીશાન્ય, અને અન્ય મુખ્ય સાત્વત—સૌ સુખી છે? રામ અને કૃષ્ણના બળ પર આધારિત લોકો, સૌ સુરક્ષિત છે? શું મિત્રતાથી બંધાયેલા લોકો અમારા કલ્યાણને યાદ કરે છે? શું ગોવિંદ, બ્રાહ્મણોમાં નિષ્ઠાવાન અને ભક્તોમાં affectionate, સુધર્મા શહેરમાં મિત્રો સાથે સુખી છે?" યુધિષ્ઠિરના આ પ્રશ્નો, ભય અને ચિંતામાંથી ઉદ્ભવેલા, અને અર્જુનના દુ:ખી રૂપને જોઈ, એ સંકેત આપતા હતા કે, પૃથ્વી પર ભગવાનની લિલા પૂર્ણ થવા આવી છે, અને દૈવી અને કુદરતી ચિહ્નો એ અનોખા સમયના આગમનને દર્શાવતા હતા.