શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાને પોતાનું દિવ્ય કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે; હવે તેઓ અહીં જે બાકી છે તેનું થવાનું રાહ જોઈ રહ્યા છે. ભગવાન અહીં રહ્યા ત્યાં સુધી તમે સૌ ધ્યાનપૂર્વક અવલોકન કરો. એ સમયે ધૃતરાષ્ટ્ર, તેમના ભાઈ અને પત્ની ગાંધીારી સાથે, હિમાલયના દક્ષિણ ભાગે ઋષિઓના આશ્રમમાં ગયા છે. તે સ્થળે, સ્વર્ગીય ગંગા નદી સાત ઋષિઓના આનંદ માટે પોતાના પ્રવાહને સાત ભાગમાં વહેંચે છે, તેથી તેને સાતધારા ગંગા કહે છે. ત્યાં ધૃતરાષ્ટ્ર યોગ્ય સમયે સ્નાન કરે છે, અગ્નિમાં નિયમિત રીતે હોમ અર્પણ કરે છે અને માત્ર જળ પર જીવિત રહી, મન શાંત અને નિર્લોભ બની જાય છે. તેમણે આસન અને શ્વાસ પર વિજય મેળવ્યો છે, છેંદ્રિયોને સંયમિત કર્યા છે અને હરીના ધ્યાન દ્વારા રાગ અને અવિદ્યા જેવી અશુદ્ધિઓનો નાશ કર્યો છે; હવે તેઓ સત્વગુણમાં શુદ્ધ બન્યા છે. તેમનું મન જ્ઞાનમાં લીન છે, ક્ષેત્રજ્ઞને આત્મામાં વિલય કર્યો છે અને આત્માને બ્રહ્મમાં સ્થિર કર્યો છે, જેમ માટીના ઘડામાં રહેલું આકાશ આખા આકાશમાં ભળી જાય છે. માયાના અવશેષ અને તેના ગુણોનો નાશ કરીને, ઇન્દ્રિય અને મનને સંયમમાં રાખીને, બધું અન્ન ત્યાગી, તેઓ સ્થિર થંભી ગયાં છે, એક દંડ જેવું અડગ. જેમણે સર્વ કર્મો ત્યાગ્યા છે, તેમના માટે કોઈ અવરોધ ન આવે એવી શુભેચ્છા છે. હે રાજન, આજેથી પાંચમા દિવસે તેઓ શરીર ત્યાગ કરશે અને તેમનું શરીર રાખમાં પરિવર્તિત થઈ જશે. જયારે તેમના પતિનું શરીર અગ્નિમાં દહાય છે, ત્યારે તેમની પતિવ્રતા પત્ની અને ભાઈ સાથે બહાર ઊભી રહી પોતાના પતિને અગ્નિમાં પ્રવેશતા જુએ છે. આ આશ્ચર્યજનક સમાચાર સાંભળીને, હે કુરુવંશી, વિદુર આનંદ અને દુઃખથી ભરીને ત્યાંથી તીર્થયાત્રા માટે નીકળી પડશે. આ રીતે કહ્યા પછી, નારદજી તુંબુરુ સાથે સ્વર્ગ તરફ પ્રસ્થાન કરે છે. યુધિષ્ઠિરે તેમના વચનો હૃદયમાં ધર્યા અને દુઃખ છોડ્યું. અરે, આ શું અદ્ભુત છે! વાસુદેવ, સર્વના આત્મા, તેમના પ્રત્યે વૃજવાસીઓ અને તેમના બાળકોમાં અનન્ય પ્રેમ વધતો જાય છે. જ્યાં અજય ભગવાન નિવાસ કરે છે, ત્યાં મનુષ્ય અને જંગલી પ્રાણીઓ પણ હરીણ વગેરે સાથે મિત્રતાપૂર્વક રહે છે. તે ત્યાં, પરમ, અદ્વિતીય, અનંત ભગવાન, જેમનું જ્ઞાન અપરિચિત છે, ગોપાળક બાળકે રૂપે પોતાના બાળલીલાઓ કરે છે—પૂર્વની જેમ વાછરડાં અને મિત્રો શોધે છે, હાથમાં અન્નનો ગ્રાસ ધરાવે છે—અને બ્રહ્મા, સૃષ્ટિકર્તા, તેમને નિહાળે છે. બ્રહ્માજી તેમને જોઈને તરત જ પોતાના વાહન પરથી ઉતરી જાય છે, ધરતી પર પડીને, словно સુવર્ણ દંડ નાખી દીધા હોય તેમ, ભગવાનના બંને ચરણોમાં પોતાના ચાર માથાના મુકુટથી સ્પર્શ કરે છે અને આનંદથી આંખોમાંથી વહેતા અશ્રુથી અભિષેક કરે છે. પછી વારંવાર ઊભા રહી, લાંબા સમય પછી કૃષ્ણના ચરણોમાં પડી જાય છે અને અગાઉ જોયેલી ભગવાનની મહિમાને ફરીથી સ્મરણ કરે છે. પછી ધીમે ધીમે ઊભા રહી, આંખો પુંછી, ગળું ઝૂકાવી મુકુન્દને જુએ છે. હાથ જોડીને, વિનમ્ર અને સ્થિર થઈ, કંપતા અવાજે, અશ્રુભીની આંખે, તેઓ બોલે છે. સૂતજી કહે છે: જ્યારે અર્જુન દ્વારકા ગયા હતા—સગાંને મળવા અને મહાન કૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે—ત્યારે અનેક મહિના વીતી ગયા, પણ અર્જુન પાછા ફર્યા નહીં. ત્યારે, હે શ્રેષ્ઠ કુરુ, ભયાનક અને અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા. યુધિષ્ઠિરે સમયની ભયાનક ગતિ, પ્રકૃતિની વિપરીતતા, અને લોકોમાં ક્રોધ, લોભ તથા અસત્યથી ભરાયેલા વર્તન જોયા. વ્યવહાર વાંકાચૂકાં થયા, મિત્રતા છલથી દૂષિત થઈ, અને પિતા-પુત્ર, માતા-પુત્ર, મિત્રો, ભાઈઓ, પતિ-પત્ની—allમાં ઝઘડા વધ્યા. આ રીતે, જ્યારે આવા દુષ્કાળ સંકેતો દેખાયા, અને લોભ તથા અધર્મ વધતા જોયા, ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે પોતાના નાના ભાઈને બોલાવ્યા. યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: અર્જુન દ્વારકા ગયા છે—સગાંને મળવા અને મહાન કૃષ્ણના કાર્યો જાણવા—but હવે સાત મહિના વીતી ગયા છે, અને તમારો નાનો ભાઈ ભીમસેન પણ પાછો આવ્યો નથી; શા માટે, એ મને જાણીતું નથી. શું એ સમય આવી ગયો છે, જે દિવ્ય ઋષિએ જણાવ્યું હતું, જ્યારે ભગવાન પોતાનું ભૂમિ પરનું લીલા-વિલાસ ત્યાગવા ઇચ્છે છે? કેમ કે તેમના કૃપાથી જ આપણે ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજા, શત્રુઓ પર વિજય અને અવિશ્વસનીય વૈભવ મેળવ્યું. જુઓ, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ—આ ભયાનક અને અશુભ સંકેતો, દૈવી, ભૂમિ અને શરીર પર દેખાય છે, જે અમને ભય અને ગૂંચવણમાં મૂકે છે. મારા જાંઘ, આંખો અને હાથ વારંવાર કંપે છે, અને હૃદય અસ્થિર છે; નિશ્ચિત, કંઈક અશુભ નજીક આવી રહ્યું છે. શિયાળણાં, અગ્નિમુખવાળી, ઉગતા સૂર્યે ભયાનક રીતે હાંકે છે; અને, હે પ્રિય, આ કૂતરો ડરીને મારી સામે રડે છે. પ્રાણીઓ ડાબે અને જમણે ફરતા રહે છે, અને મારા ઘોડા રડે છે. આ કબૂતર, મૃત્યુદૂત, અને ઘુવડ મારા મનને ઉલટાવી નાખે છે, અને રાતના ઘુવડના ચીસથી ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ છે. દિશાઓ ધૂમ્રથી ભરાઈ છે, ક્ષિતિજ અને પર્વતો ધ્રૂજવે છે, અને વીજળી સાથે ભયાનક ગર્જના થાય છે. પવન ઉગ્ર રીતે ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાવે છે, અને વાદળો બધે લોહી વરસાવે છે. જુઓ, સૂર્યની તેજસ્વિતા ક્ષીણ થઈ છે, ગ્રહો આકાશમાં અથડાય છે, અને આકાશ અજાણી જ્યોતિઓથી ભરાયું છે. નદીઓ અને ધારો ઉલટફેરમાં છે, તળાવો અને મન પણ અશાંત છે; અગ્નિ ઘી હોવા છતાં પ્રજ્વલિત થતો નથી. વાછરડાં માતાના સ્તન પીતા નથી, ગાય દૂધ આપતી નથી; ગાયોના ચહેરા અશ્રુભિન્ન છે અને વાછરડાં દુઃખી છે. દેવતાઓ રડે છે, પસીના પાડી ધ્રૂજવે છે; શહેર, ગામ, બગીચા, તળાવો અને આશ્રમ—allનો તેજ અને આનંદ ગુમ થયો છે. આ શું દુર્ભાગ્ય સૂચવે છે? મને લાગે છે કે આવા મહાન સંકેતો દ્વારા, પૃથ્વી ભગવાનના પદ અને તેમના ભાગ્યશાળી ભક્તોથી વંચિત થઈ છે અને સમૃદ્ધિ ગુમાવી છે. તેવું વિચારી રહ્યો હતો ત્યારે, મનમાં ભય અને ઉલટફેરથી વ્યાકુળ, વાનરધ્વજ ધારક અર્જુન યદુઓના શહેરથી પાછા ફર્યા. તેણે અર્જુનને પહેલા જેવી સ્થિતિમાં નહીં, પણ તેમના ચરણોમાં પડેલા, દુઃખી, માથું ઝૂકાવેલું અને કમળ જેવી આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવતાં જોયા.