શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શાસ્ત્રોમાં દર્શાવાયું છે કે ચંદ્ર માસના દ્વાદશી કે એકાદશી દિવસે આ કથા સાંભળવાથી દીર્ઘાયુ મળે છે; અને જો કોઈ બંધન અને ઉપવાસથી આ કથાનું પઠન કરે, તો તે પાપમુક્ત બની જાય છે. પુષ્કર, મથુરા અથવા દ્વારકા જેવા પવિત્ર સ્થળે ઉપવાસ અને આત્મસંયમથી આ કથાનું પઠન કરનાર ભયથી મુક્ત થાય છે. જેની મહિમા અને ગાથાઓનું ગાન અને શ્રવણ કરતા દેવતાઓ, ઋષિઓ, સિદ્ધો, પિતૃઓ, મનુઓ અને રાજાઓ પણ શ્રોતાઓ અને ગાયકોની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે. દ્વિજ જે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદનો અભ્યાસ કરે છે, તે મધ, ઘી અને દુધના પ્રવાહ જેવા ફળોને પામે છે; અને જે દ્વિજ ભક્તિપૂર્વક આ પુરાણ ગ્રંથનો અભ્યાસ કરે છે, તે ભગવાન દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલા પરમ ધામને પામે છે. અભ્યાસથી બ્રાહ્મણને જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, ક્ષત્રિયને સમુદ્ર પર અધિપત્ય મળે છે, વૈશ્યને સંપત્તિ પર અધિકાર મળે છે અને શૂદ્ર પાપથી શુદ્ધ થાય છે. અન્ય ગ્રંથોમાં હરી, કલિયુગના પાપને ભસ્મ કરનાર સર્વેશ્વર, સતત ગાયન કરવામાં નથી આવતો; પરંતુ અહીં, ભગવાનનું સર્વવ્યાપી સ્વરૂપ, કથામાં પ્રત્યેક શ્લોકમાં વિસ્તૃત રીતે વર્ણવવામાં આવે છે. મહાન અને અવિનાશી ભગવાન, જેમના પ્રકાશથી સૃષ્ટિ, પાલન અને લય થાય છે, જેમનું સ્તુતિ કરવું બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, શિવ જેવા દેવતાઓ માટે પણ અઘરું છે, હું તેમને નમસ્કાર કરું છું. જે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, જેમના નવા જમાવેલા શક્તિથી સ્થિર અને ચાલતાં જગત પોતાની અંદર રચાય છે અને જેમનું ધામ માત્ર ધન્ય લોકો દ્વારા જ પ્રાપ્ત થાય છે, તેમને વંદન. વ્યાસપુત્ર શ્રી શુકદેવજી, જેમનું મન પોતાની આનંદમાં લીન અને સર્વથી મુક્ત હતું, અને અજેય ભગવાનના રમણથી આકર્ષિત થયા, તેમણે દયા કરીને આ પુરાણ, સત્યનું દીપક અને પાપનો નાશક, પ્રગટ કર્યું, તેમને હું નમસ્કાર કરું છું. પછી, સૂતજીએ કહ્યું: વિદુર, પોતાના તીર્થયાત્રા દરમિયાન માઇત્રેયજી પાસેથી આત્મતત્વનો માર્ગ જાણી, હસ્તિનાપુર પરત ફર્યા, તેમની જ્ઞાનની તરસ પૂર્ણ થઈ હતી. જ્યારે વિદુરે કૌસારવ ઋષિની પાસે પ્રશ્નો પૂછ્યા, ત્યારે તેમને ગોવિંદમાં વિશિષ્ટ ભક્તિ ઉત્પન્ન થઈ, અને પછી તેમણે પ્રશ્નો પુછવાનું બંધ કર્યું. વિદુરના પરત ફરતા, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર અને તેમના ભાઈઓ, ધૃતરાષ્ટ્ર, યુયુત્સુ, સૂત, કૃપ, પૃથા, ગાંધારી, દ્રૌપદી, સુભદ્રા, ઉત્તરા, કૃપી અને પાંડુની અન્ય પત્નીઓ, તેમજ તેમના પુત્રો અને સ્ત્રી સંબંધીઓ—all આનંદથી ઊભા થયા, જાણે જીવાત્મા ફરી શરીરમાં આવી હોય. તેઓ વિદુર પાસે યોગ્ય રીતે ગયા, તેમને આવકાર્યા, ગળે મળ્યા અને અભિવાદન કર્યા. વિદુર સાથે વિયોગથી ઉત્પન્ન longingથી બધા પ્રેમભરી આંખે આંસુ વહાવી રહ્યા હતા; રાજાએ તેમને સન્માન આપ્યું, બેઠક આપી અને આવકાર કર્યો. વિદુરે ભોજન, આરામ અને બેઠકો લીધા પછી, રાજા યુધિષ્ઠિર, નમ્રતાથી નમતો, બધા સાંભળે તે રીતે બોલ્યા: "શ્રીમાન, શું તમે અમને યાદ કરો છો? અમે તમારા આશ્રયમાં ફૂલી ઉછળી અને આપના દ્વારા, અને અમારી માતા, અનેક સંકટ—જેમ કે ઝેર અને અગ્નિ—થી બચ્યા. તમે યાત્રા દરમિયાન કઈ રીતે જીવન વિતાવ્યું? શું પૃથ્વીના મુખ્ય તીર્થો અને પવિત્ર પ્રદેશોની મુલાકાત લીધી? ભગવાનના ભક્તો, જેમ કે તમે, પોતે જ તીર્થરૂપ છે; તેઓ પોતાના હૃદયમાં ગદા-ધારી ભગવાનને ધારે છે, તેથી પવિત્ર સ્થળોને પણ પવિત્ર કરે છે. અમારા મિત્રો અને સંબંધીઓ, કૃષ્ણના ઉપાસકો, શું તમે તેમને જોયા કે સાંભળ્યા? શું યદવો પોતાના શહેરમાં સુખથી છે?" યુધિષ્ઠિરના આ પ્રશ્નોના જવાબમાં, વિદુરે પોતાના અનુભવ પ્રમાણે બધું વર્ણવ્યું, પણ યદુવંશના વિનાશ વિશે વાત ન કરી, કેમ કે તે દુ:ખદ અને અસહ્ય ઘટના હતી, અને તે અન્ય લોકોના દુ:ખ જોઈ શકતા ન હતા. કેટલાક સમય સુધી, વિદુર ત્યાં રહ્યા, દેવતુલ્ય સન્માન અને આનંદ સાથે, પોતાના મોટા ભાઈની ભલાઈ અને સૌના સુખ માટે. આર્યમા દંડવીધીનું પાલન કરતા, અને યમરાજ, શ્રાપના કારણે, શૂદ્ર તરીકે સો વર્ષ સુધી રહ્યા. યુધિષ્ઠિર, પોતાનું રાજ્ય પાછું મેળવી, અને પોતાના પૌત્રને વંશકર્તા તરીકે જોઈ, ભાઈઓ સાથે, જેમ કે લોકપાલ, પરમ વૈભવમાં આનંદિત થયા. આ રીતે, ઘર અને સંસારમાં મગ્ન, અવગણનાથી, સમય, જે અતિ દુષ્કર છે, અશ્રેય રીતે પસાર થતો રહ્યો. વિદુરે આ અવસ્થા સમજીને ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું: "રાજા, તુરંત વિજ્રય કરો; જુઓ, સંકટ આવી ગયું છે. અહીં ક્યાંય, ક્યારેય, કોઈ ઉપાય નથી; આ પરમ સમય, ભગવાન, આપણા માટે આવી ગયા છે." "જેની અસરથી પોતાના પ્રિયજનો પણ, જીવાતમાના સાથે, અચાનક વિભાજિત થાય છે; તો અન્ય, સંપત્તિ વગેરેનું શું કહેવું? પિતા, ભાઈ, મિત્રો, પુત્ર—all મૃત્યુ પામ્યા; યુવાની ચાલી ગઈ; તમારું શરીર વૃદ્ધાવસ્થાથી ખાઈ ગયું છે, અને તમે અન્યના ઘરમાં રહો છો. જીવમાં જીવવાની આશા કેટલી મોટી છે! એ આશાથી તમે, જાણે સંભાળનાર, ભીમ દ્વારા બચેલા ખોરાક સ્વીકારો છો." "અગ્નિ લગાડવામાં આવ્યો, દાન અપાયું, ઝેર આપાયું, પત્નીઓનું અપમાન થયું, જમીન અને સંપત્તિ છીનવાઈ—જે માટે લોકો જીવ આપ્યા, તેમાં શું બચ્યું? તમારું શરીર પણ, જીવવાનું ઇચ્છે છે, પણ ઈચ્છા ન હોવા છતાં, વૃદ્ધાવસ્થાથી થાકીને, જૂના કપડાંની જેમ, છોડીને ચાલીને જશે." "જે વ્યક્તિ, આ શરીરનો કોઈ હેતુ ન રહે, વિમુક્ત અને બંધનમુક્ત બની, તેના ગંતવ્યની ચિંતાથી મુક્ત થઈ, તેને જ્ઞાની કહે છે. જે, પોતાના કે અન્યના કારણથી, વિમુખ અને આત્મસંયમી બની, હૃદયમાં હરીને ધારે, ઘર છોડે, તે શ્રેષ્ઠ માનવ છે." "અતેઅત, તમારો માર્ગ ઉત્તર દિશામાં રાખો, અને એ માર્ગ અન્યને અજાણો રહે; કારણ કે અહીંથી આગળ, સમય સામાન્ય રીતે ગુણોથી માનવને ખેંચી લે છે." વિદુરના જ્ઞાનથી જાગૃત થયેલા ધૃતરાષ્ટ્રે, પોતાના લોકો માટેના મજબૂત સ્નેહ બંધન કાપી, ભાઈએ બતાવેલા માર્ગે વિજ્રય કર્યું. સુબલાની પુત્રી ગાંધારી, પતિપ્રતિ, પતિના પાછળ ચાલી, પોતાના અધિકારનો દંડ છોડ્યો, જેમ મહાન આત્માઓ અંતે પોતાના બંધન છોડી દે છે. અજાતશત્રુ (યુધિષ્ઠિર), સર્વ સાથે શાંતિ સ્થાપિત કરીને, અગ્નિમાં યજ્ઞ કર્યા, બ્રાહ્મણોને તલ, ગાય, જમીન અને સોનાથી સન્માન આપ્યું, અને પોતાના ઘરમાં જઈ, વડીલોને વંદન કરવા પ્રયાસ કર્યો, પણ તેને પોતાના માતા-પિતા અને સુબલાની પુત્રી દેખાઈ નહીં.