શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સુતા મહારાજે બ્રાહ્મણો સમક્ષ કહ્યું: “હવે મેં તમને ભગવાનના મહાન કાર્યો અને કીર્તિનું વર્ણન કર્યું છે, જેમના મહાત્મ્યથી બધું દુઃખ અને અશુભ દૂર થાય છે. જે કોઈ નિરંતર ભક્તિ અને એકાગ્ર મનથી આ કથા રોજ વાંચે કે શ્રવણ કરે—even થોડા સમય માટે—તે પવિત્ર થઈ જાય છે. ખાસ કરીને, જો કોઈ પક્ષના દ્વાદશી કે એકાદશી દિવસે આ કથા સાંભળે તો તેને દીર્ઘ આયુષ્ય મળે છે; અને જો ઉપવાસ તથા આત્મસયમ સાથે પઠન કરે, તો પાપથી મુક્ત થાય છે. જે વ્યક્તિ પુષ્કર, મથુરા કે દ્વારકા જેવા પવિત્ર સ્થળે ઉપવાસ અને આત્મસયમ સાથે આ કથા પઠન કરે, તે તમામ ભયોથી મુક્ત થઈ જાય છે. ભગવાનની કીર્તિ અને કથા સાંભળવાથી દેવો, ઋષિ, સિદ્ધ, પિતૃ, મનુ અને રાજાઓ ભક્તોની ઇચ્છા પૂરી કરે છે. દ્વિજાતિ, જે ઋગ, યજુ અને સામ વેદનો અભ્યાસ કરે છે, તે મધ, ઘી અને દૂધની ધારાઓ જેવા ફળ મેળવે છે; અને જે ભક્તિપૂર્વક આ પુરાણનો અભ્યાસ કરે છે, તે ભગવાન દ્વારા જણાવેલ પરમ ધામને પ્રાપ્ત કરે છે. અભ્યાસથી બ્રાહ્મણને જ્ઞાન મળે, ક્ષત્રિયને સમુદ્રના રાજા પદ મળે, વૈશ્યને ધન-સંપત્તિ પર અધિકાર મળે, અને શુદ્ર પાપથી મુક્ત થાય છે. અન્યત્ર, ભગવાન હરિ—જેઓ કલીના પાપને દહ કરે છે—ની કીર્તિ સતત ગવાતી નથી; પણ અહીં, ભગવાનના સર્વવ્યાપી સ્વરૂપની કથા, પદે-પદે, સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવાય છે. હું ભગવાનને નમસ્કાર કરું છું—અજ, અનંત, સત્ય સ્વરૂપ—જેઓની શક્તિથી જગતની ઉત્પત્તિ, પાલન અને સંહાર થાય છે, અને જેઓની સ્તુતિ બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, શિવ જેવા દેવતાઓ માટે પણ અગ્રહ્ય છે. હું દેવોમાં પણ પરમ, શાશ્વત ભગવાનને વંદન કરું છું, જેમની નવી શક્તિથી સ્થિર અને ચળવળતા જગતની રચના થાય છે, અને જેમનું ધામ માત્ર ભાગ્યશાળી જ અનુભવે છે. હું વ્યાસના પુત્ર (શુકદેવજી)ને વંદન કરું છું, જેમનો મન આનંદમાં લીન છે, અને જે ભગવાનના અદભુત લીલાથી આકર્ષિત થઈ, દયાથી આ પુરાણ—સત્યનો દીવો, પાપનો નાશક—પ્રગટ કર્યો. પછી સુતા મહારાજે કથા આગળ વધારતાં કહ્યું: વિદુરજી, યાત્રા દરમિયાન મૈત્રેયજી પાસેથી આત્મતત્વનો માર્ગ જાણીને, હસ્તિનાપુર પરત ફર્યા; તેમની જ્ઞાનની તલપ પૂરી થઈ હતી. જ્યારે વિદુરે કૌશારવ ઋષિ પાસે પ્રશ્નો પૂછ્યા, ત્યારે તેમને ગોવિંદમાં એકાગ્ર ભક્તિ મળી, અને પછી તેમણે પ્રશ્નો પુછવાનું બંધ કર્યું. વિદુરના આવવાની ખબર سنتે, ધર્મપુત્ર (યુધિષ્ઠિર) અને તેમના ભાઈઓ, ધૃતરાષ્ટ્ર, યુયુત્સુ, સુતા, કૃપ, અને પૃથા; તેમજ ગાંધારી, દ્રૌપદી, સુભદ્રા, ઉત્તરા, કૃપી અને પાંડુની બીજી પત્નીઓ, તેમના પુત્રો અને સ્ત્રી સગાં—all આનંદથી ઊભા થઈ ગયા, જાણે જીવ જ ફરી આવ્યો હોય. તેઓ વિદુરને યોગ્ય રીતે આવકારવા ગયા, તેમને ગળે મળ્યા અને વંદન કર્યું. વિદુરજીના વियोगથી થતી વ્યથા અને પ્રેમથી, સૌની આંખોમાં આનંદના આંસુ વહેવા લાગ્યા; રાજાએ તેમને સન્માન આપ્યું, બેઠાડ્યા અને આવકાર્યો. જ્યારે વિદુરે ભોજન કર્યું, આરામ કર્યો અને સુખથી બેઠા, ત્યારે રાજા (યુધિષ્ઠિર) નમ્રતાથી બોલ્યા, અને સૌએ ધ્યાનથી સાંભળ્યું. યુધિષ્ઠિર પૂછે છે: “શું તમને અમારો સ્મરણ છે? અમે તમારા આશ્રયમાં ફલિત થયા, અને અમને તથા માતાને ઝેર, અગ્નિ વગેરે અનેક દુઃખમાંથી તમે બચાવ્યા. તમે યાત્રા દરમિયાન કઈ રીતે જીવ્યા? શું પૃથ્વીના મુખ્ય તીર્થ અને પવિત્ર ક્ષેત્રો ભણ્યા? હે સ્વામિ, ભક્તો પોતે જ તીર્થ છે; તેઓ પોતાના હૃદયમાં ગદા-ધારી ભગવાનને રાખે છે, તેથી તીર્થ પણ પવિત્ર થાય છે. શું તમે કૃષ્ણભક્ત મિત્ર-સગાંને મળ્યા કે સાંભળ્યા? યદવ લોકો પોતાના શહેરમાં સુખી છે?” ધર્મરાજા દ્વારા પૂછાયેલા પ્રશ્નોનો વિદુરે step by step જવાબ આપ્યો—જ્યાં સુધી યદુવંશના વિનાશની વાત ન આવી. કારણ કે, દુઃખદ અને અતિ અસહ્ય ઘટના વિશે તેમણે દયાથી કશું કહ્યું નહીં; તેઓ બીજાના દુઃખને જોઈ શકતા નહોતા. કેટલાય દિવસો સુધી, વિદુર ત્યાં દેવતુલ્ય સન્માન અને આનંદથી રહ્યા; પોતાના મોટા ભાઈના કલ્યાણ અને સૌના સુખમાં વધારો કર્યો. આર્યમા પાપીઓને યોગ્ય દંડ આપતો રહ્યો, અને યમરાજ, શાપને કારણે, શૂદ્ર પદમાં સો વર્ષ સુધી રહ્યા. યુધિષ્ઠિર, પોતાનું રાજ્ય અને પૌત્રને વંશના વારસ તરીકે જોઈ, ભાઈઓ સાથે—જેઓ જગતના રક્ષક સમાન હતા—પરમ સમૃદ્ધિમાં આનંદથી રહેતા હતા. આવાં ઘર-મોહ અને ઉદાસીનતામાં, સમય, જે અત્યંત દુરજેય છે, અવિચિત રીતે પસાર થઈ ગયો. વિદુરે આ જોતાં, ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું: “હે રાજા, ત્વરિત વિદાય લો; જોયો, સંકટ આવી ગયું છે. અહીં કાંય ઉપાય નથી—ક્યાંથી, ક્યારે પણ. આ પરમ સમય છે, ભગવાન સ્વયં, જેઓ સૌ માટે આવ્યા છે. જેમણે સૌથી પ્રિય, જીવ પણ, છીનવી લે છે, અને લોકો અચાનક વિભાજીત થઈ જાય છે; અન્ય, ધન વગેરેની તો વાત જ શું? પિતા, ભાઈ, મિત્ર, પુત્ર—all મૃત્યુ પામ્યા; યુવાની પણ ચાલી ગઈ; તમારું સ્વ પોતે વૃદ્ધાવસ્થામાં ખપાઈ ગયું છે, અને તમે બીજાના ઘરમાં રહો છો. અહા, કેટલું મોટું જીવન માટે આશા છે, જેનાથી તમે ભીમ દ્વારા બચેલા ભોજન સ્વીકારો છો, જેમ કે સંભાળનાર. અગ્નિ લગાવવામાં આવ્યો, દાન આપ્યું, ઝેર પીવડાવ્યું, પત્નીઓનું અપમાન થયું, જમીન અને ધન છીનવી લેવાયું—ક્યાં સુધી જીવ માટે આવી વસ્તુઓ માટે જીવ આપનાર રહે છે? અહીં તમારું શરીર, હે દયનીય, જીવવા ઇચ્છે છે, પણ વૃદ્ધાવસ્થાથી ખપાઈ ગયું છે; હવે તે પણ, જૂના કપડાંની જેમ, છૂટી જશે. જે વ્યક્તિ, શરીર માટે કોઈ ઉપયોગીતા ન રહી, વિમુખ અને બંધનમુક્ત થઈ, તેને કેવી રીતે છૂટવું છે તેની ચિંતા કર્યા વિના, શરીર છોડી દે છે—તે જ્ઞાની કહેવાય છે. જે વ્યક્તિ, પોતે કે બીજાના કારણથી, વિમુખ અને આત્મસયમથી, હૃદયમાં હરિને સ્થાન આપે છે, અને ઘર છોડે છે—તે શ્રેષ્ઠ માનવ છે. અત્યારે, તમારે ઉત્તર દિશામાં, બીજાને અજાણ્યા માર્ગે, વિદાય લેવી જોઈએ; કારણ કે અહીંથી આગળ, સમય સામાન્ય રીતે ગુણોની અસરથી મનુષ્યોને ખેંચી જાય છે.” વિદુરના આ જ્ઞાનથી ધૃતરાષ્ટ્ર, પોતાના સગાં માટેની મજબૂત મમતા ત્યજી, તેમના ભાઈ દ્વારા બતાવેલા માર્ગે, વિદાય લઈ ગયા.