શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે અપરિમિત ભગવાનની મહિમાનું શ્રવણ કરીને તેમની શક્તિ અનુભવી શકાય છે, ત્યારે તે પરમાત્મા મનુષ્યના હૃદયમાં પ્રવેશી જાય છે અને તેમનાં દુઃખોને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે, જેમ કે તેજસ્વી સૂર્ય અને તીવ્ર પવન અંધકાર અને વાદળોને દૂર કરી દે છે. જે વાણીમાં પરમેશ્વરનું વર્ણન નથી, તે ખોટી અને નિરર્થક છે; સાચું, શુભ અને પવિત્ર એ જ છે જેમાં ભગવાનના ગુણો ઉજાગર થાય છે. ભગવાનની કીર્તિ ગાવામાં જ સાચો આનંદ, સૌંદર્ય અને નવીનતા છે; એ જ મનને સતત મહોત્સવની અનુભૂતિ આપે છે અને એ જ મનુષ્યના દુઃખના સાગરને સુકવી નાખે છે. જે ભાષા હરીની કીર્તિથી શોભિત નથી—even જો તે સુંદર હોય—એ કાગડાઓના સ્નાનસ્થાન જેવું છે, જ્યાં હંસો જતાં નથી; જ્યાં અચ્યુતનું સ્મરણ થાય છે, ત્યાં પવિત્ર ભક્તો રહે છે. જે વાણીમાં અપરિમિત ભગવાનના નામ અને ગુણો—even જો તે છંદમાં અપૂર્ણ હોય—સમાવેલ હોય છે, તે મનુષ્યના પાપોને ધોઈ નાખે છે; સદ્ગૃહસ્થો તેને શ્રવણ કરે છે, ગાય છે અને પઠન કરે છે. હે અચ્યુત, ઈચ્છાવિહીન કર્મ અને શુદ્ધ જ્ઞાન પણ જો તારી ભક્તિ વિના હોય તો તેજસ્વી થતું નથી; તો પછી શ્રેષ્ઠ કર્મ પણ, જો ભગવાનને અર્પણ ન કરવામાં આવે, કદી કલ્યાણ આપી શકે કેમ? યશ અને સમૃદ્ધિ માટે જે પ્રયત્ન થાય—ચાહે તે varnashrama-dharma, તપ, અભ્યાસ હોય—તેમાં શ્રેષ્ઠ એ જ છે, જે શ્રદ્ધાપૂર્વક હરીના ગુણગાન અને શ્રવણ દ્વારા શ્રીધરના પદપદ્મનું અવિચલ સ્મરણ લાવે છે. કૃષ્ણના પદપદ્મનું સ્મરણ સર્વ અશુભતાને નાશ કરે છે, કલ્યાણ આપે છે, મનને પવિત્ર કરે છે, આંતરિક ભગવાન પ્રત્યે પરમ ભક્તિ અને જ્ઞાન-વૈરાગ્ય આપે છે. હકીકતમાં, તમે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો ખૂબ ધન્ય છો, કેમ કે તમે સતત નારાયણનું પૂજન કરો છો—જે સર્વ જીવોના આત્મા છે—અને તેમને હૃદયમાં સ્થિર રાખો છો. અને હું પણ, જ્યારે રાજા પરિક્ષિત ઉપવાસ પાળતા હતા અને મહાન ઋષિઓની હાજરીમાં, તે સમયે શ્રેષ્ઠ મુનિ પાસેથી જે આત્મતત્વ સાંભળ્યું હતું, તેની મને ફરીથી યાદ આવી છે. હે બ્રાહ્મણો, હું એ મહિમાવાન ભગવાનના વિભૂતિઓનું વર્ણન કર્યું છે, જેમની મહાનતા સર્વ દુર્ભાગ્યનો નાશ કરે છે. જે કોઈ મન અને શ્રદ્ધાથી આ મહિમાનું પઠન કરે છે અથવા શ્રવણ કરે છે—even થોડો સમય માટે—તે પોતાને પવિત્ર કરી લે છે. કૃષ્ણપક્ષ અને શુક્લપક્ષની દ્વાદશી અથવા એકાદશી પર આ સાંભળવાથી દીર્ઘાયુ મળે છે; ઉપવાસ અને સંયમથી પઠન કરવાથી પાપથી મુક્તિ મળે છે. જે પુષ્કર, મથુરા કે દ્વારકા જેવી પવિત્ર ભૂમિમાં ઉપવાસ અને સંયમથી આનો પઠન કરે છે, તે સર્વ ભયથી મુક્ત થાય છે. જે ભગવાનના ગુણગાન અને શ્રવણથી દેવો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, પિતૃઓ, મનુઓ અને રાજાઓ ભાવકને મનવાંછિત ફળ આપે છે, એ ભગવાનની કીર્તિનું ગાન શ્રેષ્ઠ છે. દ્વિજ જે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદનો અભ્યાસ કરે છે, તેને મધ, ઘી અને દૂધની ધારાઓ જેટલું ફળ મળે છે. જે શ્રદ્ધાવાન દ્વિજ આ પુરાણનું પઠન કરે છે, તે ભગવાને જે પરમ ગતિ કહી છે, તેને પ્રાપ્ત કરે છે. અભ્યાસથી બ્રાહ્મણને જ્ઞાન, ક્ષત્રિયને સમુદ્રપર્યંત રાજ, વૈશ્યને સંપત્તિ પર અધિકાર અને શૂદ્રને પાપથી મુક્તિ મળે છે. બીજે ક્યાંય ભગવાન હરી, જે કલીયુગના દોષને દહન કરે છે, તેમનું સતત ગાન થતું નથી; પરંતુ અહીં, ભગવાનની સર્વવ્યાપી મૂર્તિનું દરેક શ્લોકમાં વિગતે વર્ણન થાય છે. હું તમને વંદન કરું છું—અજન્મા, અનંત, સત્યસ્વરૂપ પરમાત્મા—જેઓની શક્તિથી બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, શિવ જેવા સ્વર્ગના દેવતાઓ પણ જેમનું વર્ણન સમજવામાં અસમર્થ છે, એ જગતની સૃષ્ટિ, રક્ષા અને પ્રલય કરે છે, હે અચ્યૂત! દેવોમાં પણ શ્રેષ્ઠ, અનાદિ પરમાત્માને વંદન, જેમના સ્વશક્તિથી સ્થાવર-જંગમ જગત સર્જાય છે અને જેમનું પરમ ધામ ભાગ્યશાળાઓ જ અનુભવે છે. હું વ્યાસપુત્રને વંદન કરું છું, જેમનું મન સ્વાનંદમાં લીન છે, જે ભગવાનના રમણીય લીલાથી આકર્ષિત થયા અને દયા વશ થઇ, આ પુરાણરૂપ દિવ્ય પ્રકાશ, સર્વપાપનાશક શાસ્ત્રનું પ્રકાશન કર્યું. સૂતજી કહે છે: વિદુરજી, જ્યારે યાત્રા દરમિયાન મૈત્રેયજી પાસેથી આત્મમાર્ગ વિશે જાણ્યા, ત્યારે પોતાનું જ્ઞાનપિપાસું સંતોષાઈ ગયા પછી, તેઓ હસ્તિનાપુર પરત ફર્યા. જેટલા દિવસો સુધી વિદુરે કૌશારવ મુનિ પાસે પ્રશ્નો પૂછ્યા, તેટલા દિવસો સુધી તેઓએ એકમાત્ર ગોવિંદમાં ભક્તિ વિકસાવી અને પછી પ્રશ્નો પૂછવાનું બંધ કર્યું. વિદુરના પરત ફરવાથી, ધર્મપુત્ર (યુધિષ્ઠિર) અને તેમના ભાઈઓ, ધૃતરાષ્ટ્ર, યુયુત્સુ, સૂત, કૃપ, પૃથા, ગાંધી, દ્રૌપદી, સુભદ્રા, ઉત્તર, કૃપી અને અન્ય પાંડુપત્નીઓ તથા તેમના પુત્રો અને સ્ત્રીબંધુઓ—all આનંદથી ઊભા થઈ ગયા, જાણે તેમનાં શરીરમાં જીવ પાછો આવી ગયો હોય. તેઓ યોગ્ય રીતે મળ્યા, વિદુરને आलિંગન અને વંદન કર્યા. વિયોગથી ઉત્પન્ન થયેલા પ્રેમભીનાં અશ્રુઓથી તેઓ વિદુરને મળ્યા; રાજાએ તેમને સન્માન આપ્યું, બેઠાડ્યા અને આવકાર આપ્યો. જ્યારે વિદુરે ભોજન કર્યું, આરામ કર્યો અને સુખથી બેઠા, ત્યારે રાજા નમ્રતાથી વંદન કરીને, બધાના સામેથી પૂછવા લાગ્યા: "શું તમે અમને યાદ કરો છો? અમે તો તમારી શરણમાં રહીને, અમારી માતા સહિત, ઝેર અને અગ્નિ જેવા અનેક સંકટોમાંથી બચી ગયા હતા. તમે ધરતી પર યાત્રા દરમિયાન કેવી રીતે જીવન વિતાવ્યું? શું પવિત્ર તીર્થો અને ક્ષેત્રોનું દર્શન કર્યું? હે સ્વામી, આપ જેવા ભક્તો પોતે જ તીર્થરૂપ છે; તેઓ પોતાના હૃદયમાં ગદા ધારક ભગવાનને ધારણ કરે છે અને તેથી તીર્થો પણ પવિત્ર થાય છે. આપ અમારા મિત્ર-સ્નેહીઓ, કૃષ્ણભક્તો, તેમને ક્યાંય જોયા કે સમાચાર મળ્યા? યદુવંશી પોતાના શહેરમાં સુખી છે?" યુધિષ્ઠિરે આ રીતે પૂછતાં, વિદુરે પોતે જે અનુભવ્યું હતું તે બધું ક્રમશઃ વર્ણન કર્યું, પણ યદુવંશના વિનાશ વિશે કંઈ કહ્યું નહીં, કેમકે દુઃખદ ઘટના સહન ન થઈ શકે તેવા દયાળુ હતા. થોડા દિવસો સુધી વિદુર ત્યાં રહ્યા, દેવતુલ્ય સન્માન અને સુખ પામતાં, મોટા ભાઈનું કલ્યાણ અને સૌનું સુખ વધારતાં. આ દરમિયાન, આર્યમા દોષીઓ પર દંડ આપતા; યમરાજ, શાપને કારણે, શૂદ્ર રૂપે સો વર્ષ સુધી રહ્યા. યુધિષ્ઠિરે પોતાનું રાજ્ય ફરી પ્રાપ્ત કર્યું, પૌત્રને વંશાધિકારી રૂપે જોઈ, ભાઈઓ સાથે વિશ્વપાલક જેવા વિભવમાં આનંદ માણ્યો. આ રીતે, ઘરગૃહસ્થિમાં આસક્ત અને અચેત લોકો માટે, સમય—which જીતવું અતિ દુષ્કર છે—અનાયાસે પસાર થતો ગયો. વિદુરે આ સ્થિતિને સમજીને ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું: "હે રાજા, જલદી વિદાય લો; જુઓ, સંકટ આવી પહોંચ્યું છે.