શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યુધિષ્ઠિર ભગવાન વ્યાસપુત્રને કહે છે: “હે ગુરુવર્ય, અમે તો માત્ર નામના ક્ષત્રિય છીએ, છતાં પણ દુનિયામાં સૌથી વધુ ધન્ય છીએ, કેમ કે અમે સતત આપના દ્વારા કૃષ્ણની પવિત્ર કથારસ અમૃતરૂપમાં પી રહ્યા છીએ.” એ સમયે, સુતજી કહે છે: એવા પ્રશ્નો પૂછાયા ત્યારે બદરાયણપુત્ર (શુકદેવજી), જેમના ઇન્દ્રિયો અનંત પરમાત્મામાં લીન હતા, તેઓ યાદ અપાવ્યા જતા, ફરીથી જાગૃત ચિત્તથી ધીમે ધીમે એ શ્રેષ્ઠ ભાગવત ભક્તને ઉત્તર આપ્યા. શુકદેવજી કહે છે: “હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, જેમ તમે અહીં પૂછ્યું, તેમ મેં ભગવાનના રમણીય અવતારો અને લીલાઓનું સંપૂર્ણ વર્ણન કરી દીધું છે. જે કોઈ પણ મનુષ્ય પડ્યો હોય, લથડતો હોય, દુઃખી હોય, કાપી નાખેલો હોય કે અશક્ત હોય, એ જો હૃદયપૂર્વક ‘હરિનું નમન’ ઉચારે છે, તો તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. જ્યારે અનંત ભગવાનનું મહિમા શ્રવણ દ્વારા અનુભવવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ લોકોના હૃદયમાં પ્રવેશી જાય છે અને તેમનું સર્વ દુઃખ પૂર્ણપણે ધોઈ નાખે છે, જેમ સૂર્ય અને વાદળી પવન અંધકાર અને વાદળો દૂર કરે છે. જે વાણીમાં પરમેશ્વરનું વર્ણન નથી, જે ખોટી અને વ્યર્થ વાતો છે, એ કહેવાની નથી; માત્ર એ જ સાચું, શુભ અને પવિત્ર છે, જે ભગવાનના ગુણોને પ્રકાશિત કરે છે. એ જ વાણી મનને આનંદ આપનારી, મનોહર, હંમેશા નવી અને તાજી રહે છે; એ જ મન માટે મહોત્સવરૂપ છે; એ જ લોકોના દુઃખના મહાસાગરને સુકવી નાખે છે, જ્યારે ભગવાનની ઉત્તમ કીર્તિ ગવાય છે. જે વાણી કેટલાય અલંકારોથી યુક્ત હોય છતાં હરિના યશને વર્ણવે નહિ, જે સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે, એ કાગડાની બાથની જેમ છે, જ્યાં હંસો કદી જાય નહિ; જ્યાં અચ્યૂતનું સ્મરણ થાય છે, ત્યાં પવિત્ર ભક્તો વસે છે. અને એ કથન, ભલે છંદમાં ત્રુટિ હોય, પણ જેમાં અનંત ભગવાનના નામ અને મહિમા છે, એ મનુષ્યોના પાપોને ધોઈ નાખે છે; સજ્જનજન એનું શ્રવણ, ગાન અને પઠન કરે છે. હે અચ્યૂત, કામનાવિહિન કર્મ કે શુદ્ધ જ્ઞાન પણ જો તમારી ભક્તિ વિના હોય, તો તે તેજ આપતું નથી; તો પછી શ્રેષ્ઠ કર્મો પણ, જો ભગવાનને અર્પિત ન હોય, તો કઈ રીતે શાશ્વત કલ્યાણ આપે? કુલધર્મ, આશ્રમધર્મ, તપ, અધ્યયન વગેરે દ્વારા યશ અને વૈભવ મેળવવાનો દરેક પ્રયાસ, ત્યારે જ શ્રેષ્ઠ છે, જ્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક હરિના ગુણોનું શ્રવણ-કીર્તન કરીને શ્રીધરના પદપદ્મોનું અવિચલ સ્મરણ થાય. કૃષ્ણના પદપદ્મનું સ્મરણ સર્વ અશુભતાને નાશ કરે છે અને શ્રેય આપે છે; તે મનને પવિત્ર કરે છે, આંતરયામી પ્રભુની પરમ ભક્તિ આપે છે અને જ્ઞાન-વૈરાગ્યથી યુક્ત કરે છે. તમે બધા શ્રેષ્ઠ દ્વિજ વર્ગના લોકો ખરેખર ધન્ય છો, કેમ કે તમે સતત ભગવાન નારાયણની ઉપાસના કરો છો, જેમને તમે હૃદયમાં સ્થિરપણે સ્થાપ્યા છે; એ ભગવાન દેવાધિદેવ, સર્વજીવોના આત્મા અને સર્વનિયંતા છે. મને પણ એ સત્યનું સ્મરણ થયું, જે મેં પૂર્વે પરમ ઋષિ પાસેથી સાંભળ્યું હતું, જ્યારે રાજા પરિક્ષિત ઉપવાસ પર હતા અને આસપાસ મહર્ષિઓ અને સજ્જનો બેઠા હતા. હે બ્રાહ્મણો, મેં thus ભગવાનના મહાન કર્મોનું વર્ણન કર્યું છે, જેમની મહિમા સર્વ દુર્ભાગ્યનો નાશ કરે છે. જે કોઈ મનુષ્ય અવિચલ મન અને શ્રદ્ધાથી રોજ—even થોડો સમય પણ—આનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, તે પવિત્ર થાય છે. આ કથાનું શ્રવણ કૃષ્ણપક્ષ કે શુક્લપક્ષની અગિયારસ કે બારસના દિવસે થાય તો આયુષ્ય મળે છે; સંયમથી ઉપવાસ રાખી પઠન કરવાથી પાપનાશ થાય છે. જે સંયમિત મનુષ્ય પુષ્કર, મથુરા કે દ્વારકા ખાતે ઉપવાસ સાથે આ કથા પઢે છે, તે ભયમુક્ત થાય છે. જે ભગવાનના ગુણગાન અને શ્રવણથી દેવો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, પિતૃઓ, મનુઓ અને રાજાઓ આશીર્વાદ આપે છે, તેવા ભગવાનની કથાનો ગાન કે શ્રવણ કરનારને ઇચ્છિત ફળ મળે છે. દ્વિજજન ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદનું અધ્યયન કરીને મધ, ઘી અને દૂધના પ્રવાહ જેવા ફળોને પામે છે. જે ભક્ત દ્વિજ આ પુરાણનું અધ્યયન કરે છે, તે ભગવાને વર્ણવેલા પરમ ધામને પામે છે. અધ્યયનથી બ્રાહ્મણને જ્ઞાન મળે છે, ક્ષત્રિયને સમુદ્રપર્યંત રાજ્ય મળે છે, વૈશ્યને ધન પર અધિકાર મળે છે અને શૂદ્ર પાપમુક્ત થાય છે. બીજે ક્યાંય હરિ, જે કલીયુગના પાપને દહન કરે છે, તેનું સતત ગાન થતું નથી; પણ અહીં તો ભગવાનની સર્વવ્યાપી મૂર્તિનું કથામાં શ્લોકે-શ્લોકે વર્ણન થાય છે. હું તમને, અનાદિ, અનંત, સત્ય સ્વરૂપ ભગવાનને નમસ્કાર કરું છું, જેમની શક્તિથી જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને લય થાય છે, જેમનું સ્તવન બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, શિવ જેવા દેવો માટે પણ અઘરું છે, હે અચ્યૂત! શાશ્વત પરમેશ્વર, જેની પોતાની શક્તિથી સ્થાવર-જંગમ જગત સર્જાય છે અને જેનું ધામ માત્ર પુણ્યશાળીજન જ જાણે છે, તેમને વંદન. મહર્ષિ વ્યાસપુત્ર શુકદેવજીને પણ વંદન, જેમનું મન પોતાના આનંદમાં લીન છે, જે સર્વથી નિર્મુક્ત છે, અને અજય ભગવાનના લિલા-માધુર્યથી આકર્ષાય છે; જેમણે દયાથી આ પુરાણરૂપ સત્યનું દીપક પ્રગટાવ્યું—જે સર્વ પાપનો નાશ કરે છે. પછી સુતજી કહે છે: વિદુરજી, જેમણે યાત્રા દરમિયાન મહર્ષિ મૈત્રેય પાસેથી આત્મતત્વના માર્ગનું જ્ઞાન મેળવ્યું હતું, તેઓ પોતાનું જ્ઞાનપિપાસા પૂર્ણ થયા પછી હસ્તિનાપુર પરત આવ્યા. જ્યારે વિદુર મહર્ષિ કૌશારવ પાસે પ્રશ્ન કરતા રહ્યા, ત્યારે તેમને એકમાત્ર ગોવિંદની ભક્તિ પ્રાપ્ત થઈ ગઈ અને ત્યારપછી તેમણે પ્રશ્નો પુછવાનું બંધ કરી દીધું. જેમજ વિદુર પરત આવ્યા, તેમ ધર્મપુત્ર (યુધિષ્ઠિર) અને તેમના ભાઈઓ, ધૃતરાષ્ટ્ર, યુયુત્સુ, સૂત, કૃપાચાર્ય અને પૃથા (કુંતી)એ તેમને જોયા. ગાંધી, દ્રૌપદી, સુભદ્રા, ઉત્તરા, કૃપી અને પાંડુની અન્ય પત્નીઓ તથા તેમના પુત્રો અને સ્ત્રીબંધુઓએ પણ તેમને જોયા. બધા આનંદથી ઊભા થયા, જાણે જીવ આત્મામાં પાછું આવી ગયું હોય, અને યોગ્ય રીતે તેમની પાસે જઈને તેમને આવકાર આપ્યો, અંકલગ્ન અને પ્રણામ કર્યા. વિયોગથી થયેલા પ્રેમથી, બધાના નેત્રોમાં આનંદાશ્રુ વહેવા લાગ્યા; રાજાએ તેમનું સન્માન કર્યું, બેઠક આપી, હાર્દિક સ્વાગત કર્યું. જ્યારે વિદુરે ભોજન કર્યું, આરામ કર્યો અને આરામથી બેઠા, ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે વિનમ્રતાપૂર્વક નમન કરીને, સૌની સામે એમને પૂછ્યું: “હે પિતા સમાન, શું તમે અમને યાદ કરો છો? આપણે તમારા આશ્રયમાં વિકાસ પામ્યા, તમે અને અમારી માતાએ અમને અનેક સંકટોમાંથી—વિષ, અગ્નિ વગેરેમાંથી—બચાવ્યા. તમે ભૂમિ પર યાત્રા કરતા જીવ્યા કેમ? શું તમે પૃથ્વીના મુખ્ય તીર્થો અને પવિત્ર ક્ષેત્રોની મુલાકાત લીધી? હે સ્વામી, તમારા જેવા ભક્તો પોતે જ તીર્થરૂપ છે; તેઓ હૃદયમાં ગદાધર ભગવાનને ધારણ કરે છે, તેથી જ્યાં જાય છે ત્યાં તીર્થોને પણ પવિત્ર કરે છે. હે પ્રિય, શું અમારા મિત્રો, સ્નેહી, કૃષ્ણના ઉપાસકો, મળ્યા છે કે એમનો સંદેશો મળ્યો છે? શું યદુવંશી પોતાના શહેરમાં સુખથી છે?” આ રીતે ધર્મરાજા દ્વારા પૂછાતા વિદુરે, પોતાના અનુભવ પ્રમાણે, બધું વિગતે વર્ણન કર્યું—માત્ર યદુવંશના વિનાશને છુપાવ્યો. જોકે દુઃખદ અને અસહ્ય ઘટના બની હતી, છતાં તેમને દયાથી એ વાત જણાવી નહોતી, કેમ કે તેઓ બીજાના દુઃખ જોઈ શકતા નહોતા. કેટલાંક સમય સુધી વિદુર ત્યાં રહ્યા, દેવતુલ્ય સન્માન અને આનંદ પામતા, મોટા ભાઈને કલ્યાણ અને સૌને સુખ આપતા.