શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યુધિષ્ઠિરના મનમાં યજ્ઞ કરવાનો ભાવ આવતાં, અચ્યુત શ્રીકૃષ્ણની પ્રેરણાથી તેમના ભાઈઓએ ઉત્તર દિશામાંથી ઘણું ધન એકત્ર કર્યું. એ સંસાધનો વડે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે અત્યંત શ્રદ્ધા અને ભય સાથે શ્રીહરિનું પૂજન કરતાં ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા. રાજાએ બ્રાહ્મણો દ્વારા અભિષેક પછી શ્રીકૃષ્ણને આમંત્રિત કર્યા, અને ભગવાન પોતાના મિત્રોના પ્રેમથી કેટલાક મહિના ત્યાં રહ્યા. પછી રાજાની પરવાનગી લઈને કૃષ્ણ, પોતાના સંબંધીઓ સાથે, અર્જુન અને યદુઓની સાથે દ્વારકા તરફ પ્રસ્થાન કર્યા. શ્રીહરિએ બાળપણમાં પોતાના ભક્તને બચાવ્યું એ કૃત્ય વ્રજના છોકરાઓએ યુવાનીમાં જોઈને આશ્ચર્યથી વાત કરી. એમાં કોઈ નવાઈ નથી, કારણ કે પરમકર્તા ભગવાન મનુષ્ય સ્વરૂપે અવતરીને લીલાઓ કરે છે; જેમ અગાસુર પણ, જેના પાપ ભગવાનના સ્પર્શથી ધોઈ ગયા, દુષ્ટ હોવા છતાં દુર્લભ પરમાત્મા-સમાન અવસ્થા પામ્યો. જેમણે માત્ર એકવાર ભગવાનનું રૂપ મનમાં ધારણ કર્યું, તેઓએ ભક્તિનો પરમ માર્ગ પામી લીધો; તો જે ભ્રમરહિત થઈને ચિદાનંદમાં નિરંતર રહે છે, તેનું શું કહેવું! સૂતજી કહે છે: હે દ્વિજજનો, યુધિષ્ઠિરે શ્રીકૃષ્ણના અદ્ભુત ચરિત્રો સાંભળ્યા પછી, મન એ પાવન કથામાં લીન થઈને પુન: શુકદેવજીને પ્રશ્ન કર્યો: "હે બ્રાહ્મણ, જે કૃત્ય શ્રીહરિએ બાળપણમાં કર્યું, તે છોકરાઓએ યુવાનીમાં કેવી રીતે ગાયું? કારણ કે એ તો જુદા સમયની ઘટના છે! હે મહાયોગી, હે venerable ગુરુ, કૃપા કરીને આ પરમ આશ્ચર્યની વાત કહો; નિશ્ચયે, આ તો હરિના માયાનું કાર્ય જ છે, બીજું કોઈ કારણ નથી." "હે ગુરુવર, અમે દુનિયામાં સૌથી ભાગ્યશાળી છીએ, ભલે માત્ર નામના ક્ષત્રિય છીએ, કારણ કે તમારાથી કૃષ્ણકથાનું અમૃત સતત પીતા રહીએ છીએ." સૂતજી કહે છે: યુધિષ્ઠિરના આવા પ્રશ્ન પર, બદરાયણપુત્ર શુકદેવજી, જેઓના ઈન્દ્રિયો અનંત પરમાત્મામાં લીન હતા, સ્મરણમાં આવ્યા; અને પ્રયત્નપૂર્વક બહારની દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત કરીને, ધીમે ધીમે એ ભક્તશ્રેષ્ઠને ઉત્તર આપ્યો: "હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે જે પૂછ્યું તે પ્રમાણે અહીં ભગવાનની લિલાઓ અને અવતારોનું પૂર્ણ વર્ણન કર્યું છે. જે કોઈ પણ પડેલી, લથડતી, પીડિત, કાપેલી કે નિરાધાર અવસ્થામાં 'હરિ'ને ઉંચે અવાજે નમસ્કાર કરે છે, તે સર્વ પાપથી મુક્ત થઈ જાય છે. અનંત ભગવાનનું જે ગાન થાય છે, જેની શક્તિ શ્રવણથી અનુભવી શકાય છે, તે લોકોના હૃદયમાં પ્રવેશી તેમના દુઃખને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે, જેમ સૂર્ય અને વાઈ ઉંધાર અને વાદળો દૂર કરે છે." "જે શબ્દોમાં પરમેશ્વરનું ગૌરવ નથી, તે ખોટા અને વ્યર્થ છે; માત્ર એ જ સાચું, શુભ અને પવિત્ર છે, જેમાં ભગવાનના ગુણો ઉજાગર થાય છે. એ જ હંમેશા તાજું, મનોહર અને આનંદદાયક છે; એ જ મનનો મહોત્સવ છે; એ જ મનુષ્યોના દુઃખના સાગરને સુકવી નાખે છે—જ્યારે ભગવાનના મહિમા ગવાય છે." "શ્રીહરિના યશથી રહિત—even if it is embellished—વાણી કાગડાની બાથ જેવી છે, હંસો ત્યાં જાય નહીં; જ્યાં અચ્યુત છે, ત્યાં શુદ્ધ ભક્તો રહે છે. અને જો imperfect છંદમાં પણ ભગવાનના નામ અને યશ હોય, તો એ પાપ ધોઈ નાખે છે; સત્પુરુષો તેને સાંભળે, ગાય અને પઠન કરે છે." "હે અચ્યુત, નિષ્કામ કર્મ અને શુદ્ધ જ્ઞાન પણ તમારી ભક્તિ વિના તેજ પામતું નથી; તો શ્રેષ્ઠ કર્મો પણ જો ભગવાનને અર્પિત ન હોય, તો કયાં સુખ આપે? કીર્તિ અને વૈભવ માટે, વર્ણાશ્રમધર્મ, તપ, અભ્યાસ, બધું ત્યારે શ્રેષ્ઠ બને છે, જ્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક હરિના ગુણોનું શ્રવણ-કીર્તન કરીને શ્રીધરનાં પદકમળનું સ્મરણ સતત રહે." "કૃષ્ણના પદકમળનું સ્મરણ સર્વ અશુભ દૂર કરે છે, કલ્યાણ આપે છે, મનને શુદ્ધ કરે છે, અંતર્યામી પરમાત્મામાં પરમ ભક્તિ આપે છે, અને જ્ઞાન સાથે વૈરાગ્ય પણ આપે છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ, તમે ખરેખર ધન્ય છો, કેમ કે તમે સતત ભગવાન નારાયણનું પૂજન કરો છો, જેમને તમે હૃદયમાં સ્થિરપણે ધારી રાખ્યા છે." "મને પણ એ આત્મતત્વનું સ્મરણ થયું, જે મેં પૂર્વે મહર્ષિ પાસેથી સાંભળ્યું હતું, જ્યારે રાજા પરિક્ષિત ઉપવાસ ધરતો હતો અને મહર્ષિગણ હાજર હતા." "હે બ્રાહ્મણો, મેં thus ભગવાનના મહિમાન્વિત, દુઃખનાશક કૃત્યો કહ્યા. જે કોઈ નિશ્ચળ મન અને શ્રદ્ધાથી રોજ—even for a moment—આ સાંભળે કે પઠે, તે શુદ્ધ થાય છે. પૌર્ણિમા કે અમાવસ્યાની અગિયારસ-બારસે સાંભળવાથી આયુષ્ય મળે છે; ઉપવાસથી અને સંયમથી પઠન કરવાથી પાપ નાશ પામે છે. જે પુષ્કર, મથુરા કે દ્વારકામાં ઉપવાસથી અને સંયમથી આ પઠન કરે, તે ભયમુક્ત થાય છે." "જેનાં ગુણગાન અને શ્રવણથી દેવો, ઋષિ, સિદ્ધ, પિતૃ, મનુ અને રાજાઓ પણ ગાયકો અને શ્રોતાઓને ઈચ્છિત ફળ આપે છે. જે દ્વિજ ઋગ, યજુઋ, સામવેદનો અભ્યાસ કરે છે, તેને મધ, ઘી અને દુધની નદીઓ જેવું ફળ મળે છે. જે ભક્તિપૂર્વક આ પુરાણ પઢે છે, તે ભગવાને જે પરમધામનું વર્ણન કર્યું છે, ત્યાં પહોંચે છે." "અભ્યાસથી બ્રાહ્મણ જ્ઞાન, ક્ષત્રિય સમુદ્રપર્યંત રાજ્ય, વૈશ્ય ધનનો અધિકાર અને શૂદ્ર પાપમુક્તિ પામે છે. બીજે ક્યાંય હરિ, કલીયુગના પાપનો નાશક, સતત ગવાતા નથી; અહીં તો ભગવાનની સર્વવ્યાપી મૂર્તિ કથામાં એક એક શ્લોક દ્વારા વર્ણવાઈ છે." "હું એ અજન્મા, અનંત, સત્ય સ્વરૂપ પરમાત્માને વંદન કરું છું, જેની મહિમાનો—even Brahmā, Indra, Shiva—પછી પણ પાર નથી પામતા. એ શાશ્વત દેવાધિદેવને નમસ્કાર, જેની પોતાની માયા સ્થાવર-જંગમ જગતનું સર્જન કરે છે, અને જેનું ધામ માત્ર પુણ્યશાળીજ જાણે છે." "વ્યાસપુત્ર શુકદેવજીને નમસ્કાર, જેમણે પોતાનાં આનંદમાં લીન રહીને પણ અચ્યુતની લિલામાં આકર્ષાઈ, દયા વશ થઈ આ પુરાણરૂપ જ્ઞાનપ્રકાશ આપી પાપનો નાશ કર્યો." પછી સૂતજી કહે છે: મહાત્મા વિદુરા, પોતાના તીર્થયાત્રા દરમ્યાન મહર્ષિ મૈત્રેય પાસેથી આત્મતત્વનો માર્ગ જાણી, જ્ઞાનપ્રાપ્તિથી સંતોષ પામી હસ્તિનાપુર પરત ફર્યા. જ્યારે વિદુરા મહર્ષિ કૌશારવ પાસે પ્રશ્નો કરતા રહ્યા, ત્યારે તેમને ગોવિંદમાં અનન્ય ભક્તિ ઉત્પન્ન થઈ અને પછી તેમણે પ્રશ્નો કરવાનું બંધ કર્યું. પાછા આવતા વિદુરાને જોઈને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર અને તેમના ભાઈઓ, ધૃતરાષ્ટ્ર, યુયુત્સુ, સૂત, કૃપ, પૃથા, ગાંધી, દ્રૌપદી, સુભદ્રા, ઉત્તરા, કૃપી અને પાંડુની અન્ય પત્નીઓ, તેમના પુત્રો તથા સ્ત્રીસંબંધીઓ—all આનંદથી મળવા આવ્યા.