શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ટક્ષક નામના સર્પ દ્વારા, જે ઋષિપુત્ર દ્વારા મોકલવામાં આવ્યો હતો, પોતાની આવનારી મૃત્યુની વાત સાંભળીને રાજા પરિક્ષિત સર્વ બંધનો છોડી દે છે અને હરિના ધામને પ્રાપ્ત કરે છે. આત્માનું સાચું સ્વરૂપ જાણવા માટે, તે વ્યાસપુત્ર ઋષિ પાસેથી શ્રવણ કરે છે અને ગંગાના તટે શરીર ત્યાગી, નિર્ભય થઈ સીધા પરમગતિ પામે છે. આ રીતે બ્રાહ્મણોએ રાજાને ઉપદેશ આપ્યા પછી, બધા વિદ્વાન બ્રાહ્મણો, જેમને માન અપાયો હતો, પોતાના ઘરો તરફ પરત ગયા. આ રાજા પરિક્ષિત તરીકે વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધ છે, કારણ કે તે, પહેલાં જે જોયું હતું તે ધ્યાનમાં રાખીને, જગતમાં મનુષ્યોની પરિક્ષા કરશે. તે યુવાન રાજકુમાર ચાંદની જેમ ઝડપી વધ્યો, દરરોજ પોતાના પિતાની જેમ પેટાવાળથી પોષણ પામતો રહ્યો. પોતાના સગાંઓ સામે થયેલી ત્રાસદી માટે પ્રાયશ્ચિત રૂપે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરવાની ઇચ્છા રાખી, રાજાએ સંપત્તિ મેળવ્યા પછી, કર અને દંડ સિવાયના અન્ય ઉપાય વિચાર્યા. આચ્યુતના પ્રેરણાથી, તેના ભાઈઓએ ઉત્તર દિશામાંથી ઘણું ધન લાવ્યું. એ રીતે એકત્ર થયેલી સંપત્તિથી, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, હરિના ભય અને ભક્તિથી ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા. રાજાના આમંત્રણે ભગવાન સ્વયં, બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાને અભિષિષ્ટ કર્યા પછી, પોતાના મિત્રોના પ્રેમથી કેટલાક મહિના ત્યાં રહ્યા. પછી, રાજાની પરવાનગીથી, કૃષ્ણ પોતાના સગાંઓ સાથે, અર્જુન અને યાદવો સાથે, દ્વારકા તરફ વિદાય થયા. હરિના બાળલીલાનું, ભક્તને આપેલા રક્ષણનું આ કૃત્ય, વૃજના બાળકોએ પોતાના યુવાનીમાં જોયું હતું અને આશ્ચર્યથી વાતો કરી હતી. આમાં આશ્ચર્ય શું છે? પરમસર્જક ભગવાન તો માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને લીલા કરે છે; અઘાસુર જેવા પાપી પણ, જેમના પાપ હરિના સ્પર્શથી ધોવાઈ ગયા, દુર્લભ પરમાત્મા સાથે સમાનતા પામ્યા. જે કોઈએ માત્ર એકવાર પણ ભગવાનનું રૂપ મનમાં ધર્યું, તેણે પરમભક્તિનો માર્ગ પામી લીધો; તો જે ભ્રમરહિત થઈ, સતત આત્માનંદમાં રહે છે, તેની વાત જ શું! સૂતજી કહે છે: હે દ્વિજગણ, યુધિષ્ઠિરે કૃષ્ણના અદ્ભુત કથાઓ સાંભળી, ફરીથી પોતાનું મન તેમાં વિમગ્ન કરીને, શુકદેવજીને પ્રશ્ન કર્યો. રાજાએ પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હરિએ બાળપણમાં જે કર્યું, તે તો બીજા સમયે બન્યું હતું, તો વૃજના યુવાનો એ કથા કેવી રીતે ગાતા? હે મહાયોગી, હે venerable ગુરુ, કૃપા કરીને આ પરમ આશ્ચર્ય મને કહો; નિશ્ચિતપણે, આ તો હરિની માયાનું જ કાર્ય છે—બીજું કોઈ કારણ નથી. હે ગુરુવર્ય, અમે તો માત્ર નામના ક્ષત્રિય છીએ છતાં, તમારી પાસેથી કૃષ્ણની પવિત્ર કથાઓનો અમૃત વારંવાર પીવા મળતો હોવાથી, અમે જગતમાં સૌથી ભાગ્યશાળી છીએ. શ્રી સૂત કહે છે: આવી રીતે પૂછાતા, બદરાયણપુત્ર, જેમના ઇન્દ્રિયો અનંત પરમાત્મામાં લીન હતા, તેમને સ્મરણ થયું; પછી, પ્રયત્નપૂર્વક બહારની દૃષ્ટિ મેળવી, ધીરે ધીરે તેમણે ભક્તશ્રેષ્ઠ રાજાને ઉત્તર આપ્યો. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ, તમે જે રીતે પૂછ્યું છે, એ પ્રમાણે મેં ભગવાનની લીલાઓ અને કૃત્યો પૂર્ણપણે વર્ણવી દીધાં છે. જે કોઈ પણ, પડી જાય, લથડી જાય, દુઃખી હોય, વિમુક્ત હોય, જો 'હરિને નમન' ઉચ્છાર કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે. જ્યારે અનંત ભગવાનનું ગાન થાય છે, જેમના શક્તિનું સમજવું શ્રવણથી થાય છે, ત્યારે તે લોકોના હૃદયમાં પ્રવેશી, તેમનાં દુઃખને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે—જેમ સૂર્ય અને વાદળો અંધકારને દૂર કરે છે. જે વાણીમાં પરમેશ્વરનું વર્ણન નથી, તે ખોટી અને નિરર્થક છે; જે માત્ર ભગવાનના ગુણોને પ્રકાશિત કરે છે, એ જ સત્ય, શુભ અને પવિત્ર છે. ભગવાનના ગુણગાનમાં જે આનંદ, મોહકતા, નવીનતા અને મનને મહોત્સવરૂપ આનંદ મળે છે, એ જ દુઃખના મહાસાગરને સુકાવી નાખે છે. કોઈ પણ અલંકારિક વાણી, જો હરિના યશનું ગાન નથી કરતી, જે વિશ્વને પવિત્ર કરે છે, તો એ કાગડાંના સ્નાનસ્થાન જેવી છે, જ્યાં હંસો આવતાં નથી; જ્યાં અચ્યુતનું ગાન થાય છે, ત્યાં સાચા ભક્તો રહે છે. જે વાણીમાં અનંત ભગવાનના નામ અને યશ—even if it is not perfectly metrical—હોય છે, તે મનુષ્યોના પાપોને ધોઈ નાખે છે; સજ્જનો તેને સાંભળે, ગાય અને પઠન કરે છે. હે અચ્યુત, ભક્તિ વિના—even if it is pure knowledge or desireless action—કોઈ તેજ નથી; તો પછી સર્વોત્તમ કર્મો પણ, જો ભગવાનને અર્પિત ન હોય, તો કદી સદ્‍ફળ આપતા નથી. કોઈપણ પ્રયત્ન—યશ, સંપત્તિ, varnashrama-dharma, તપ, અધ્યયન—માત્ર ત્યારે શ્રેષ્ઠ છે, જ્યારે તે શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી શ્રીધરના ચરણોની અવિચલ સ્મૃતિ લાવે, હરિના ગુણગાન અને શ્રવણથી. કૃષ્ણના ચરણકમળનું સ્મરણ સર્વ અશુભ દૂર કરે છે, કલ્યાણ આપે છે, મનને શુદ્ધ કરે છે, અંતર્યામીમાં પરમભક્તિ આપે છે અને જ્ઞાન-વૈરાગ્યથી યુક્ત કરે છે. નિષ્ઠાવાન દ્વિજગણ, તમે ખરેખર ધન્ય છો, કેમ કે તમે હંમેશાં ભગવાન નારાયણની ભક્તિપૂર્વક ઉપાસના કરો છો, જેમને હૃદયમાં સ્થિરપણે સ્થાપ્યા છે. અને મને પણ, એ પરમ ઋષિ પાસેથી, જે મેં લાંબા સમય પહેલા સાંભળ્યું હતું, જ્યારે રાજા પરિક્ષિત ઉપવાસ કરી રહ્યા હતા અને મહાન ઋષિ-મુનિઓ હાજર હતા, ત્યારે આત્મતત્ત્વનું સ્મરણ થયું છે. હે બ્રાહ્મણો, મેં તમને પરાક્રમી ભગવાનના મહિમાવંત કાર્યો કહ્યાં છે, જેમની મહાનતા સર્વ દુર્ભાગ્યનો નાશ કરે છે. જે કોઈ, અવિચલ મન અને શ્રદ્ધાથી, રોજ—even for a moment—આ કથા વાંચે કે શ્રવણ કરે, તે પોતે પવિત્ર થઈ જાય છે. આ કથા કૃષ્ણપક્ષ કે શુક્લપક્ષની દ્વાદશી કે એકાદશી પર સાંભળવાથી આયુષ્ય મળે છે; સંયમ અને ઉપવાસથી પઠન કરવાથી પાપથી મુક્તિ મળે છે. જે Puṣkara, Mathurā, અથવા Dvārakāમાં ઉપવાસ અને સંયમથી આ ગ્રંથનું પઠન કરે, તે ભયમુક્ત બને છે. જેના ગુણગાન અને શ્રવણથી દેવતાઓ, ઋષિઓ, સિદ્ધો, પિતૃઓ, મનુઓ અને રાજાઓ, ગાન કે શ્રવણ કરનારને ઇચ્છિત ફળ આપે છે. જે દ્વિજગણ ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદનો અભ્યાસ કરે છે, તેને મધ, ઘી અને દૂધ જેવી ધારા જેવા ફળ મળે છે. જે ભક્તિવાન દ્વિજ આ પુરાણનું પઠન કરે છે, તે ભગવાને જે પરમધામનું વર્ણન કર્યું છે, ત્યાં પહોંચે છે. પઠનથી બ્રાહ્મણને જ્ઞાન, ક્ષત્રિયને સમુદ્રપર્યંત રાજ્ય, વૈશ્યને ધનની અધિપતિ અને શૂદ્રને પાપમુક્તિ મળે છે. બીજે ક્યાંય, સર્વના સ્વામી હરિ, જે કલીયુગના પાપનો નાશ કરે છે, એમનું સતત ગાન થતું નથી; પણ અહીં, ભગવાનની સર્વવ્યાપી મૂર્તિનું એક એક શ્લોકમાં વિસ્તૃત વર્ણન થાય છે. હું તમને, એ અજન્મા, અનંત, સત્ય સ્વરૂપ, જેની શક્તિથી જગતની ઉત્પત્તિ, પાલન અને લય થાય છે, જેમનું સ્તવન બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, શિવ વગેરે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે—એ અચ્યુતને, વંદન કરું છું.