શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજા યुधિષ્ઠિરને મહાન જ્ઞાની બ્રાહ્મણોએ જણાવ્યું કે, તેમનો વંશજ પરિક્ષિત રાજર્ષિઓના પ્રણેતા બનશે અને જે લોકો ધર્મના માર્ગથી ભટકી જાય, તેમને શાસન કરશે. ધરતી પર કલિયુગના પ્રભાવને રોકવા માટે પરિક્ષિત ધર્મની રક્ષા કરશે. એક દિવસ, જ્યારે પરિક્ષિતને ખબર પડશે કે ઋષિપુત્ર દ્વારા મોકલાયેલા તક્ષક નામના સાપથી તેમનું મૃત્યુ થવાનું છે, ત્યારે તેઓ સર્વ બંધનોથી મુક્ત થઈ, હરીના ધામને પ્રાપ્ત કરશે. પરિક્ષિતના મનમાં આત્મતત્ત્વ જાણવાની પ્રબળ ઈચ્છા ઊઠશે. તે સમયે તેઓ વ્યાસપુત્ર શ્રુગીથી આત્મજ્ઞાન સાંભળશે અને ગંગાના તટે પોતાના શરીરનો ત્યાગ કરી નિર્ભયતાપૂર્વક પરમગતિને પામશે. બ્રાહ્મણોએ રાજાને આ રીતે સમજાવ્યા પછી, સૌ પોતાના ઘરે પાછા ગયા. પરિક્ષિતનું નામ વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધ થશે, કારણ કે તે પોતાના પૂર્વજન્મના અનુભવને ધ્યાનમાં રાખીને લોકોનું નિરીક્ષણ કરશે. એ રાજકુમાર પોતાના પિતા દ્વારા રોજે રોજ જેમ સમીધાઓ વડે અગ્નિ પોષાય છે તેમ, ઝડપથી વિકસે છે. પિતૃબંધુઓ સામે થયેલા અપમાનને શુદ્ધ કરવા માટે યुधિષ્ઠિરે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરવાની ઈચ્છા કરી, પરંતુ કર અને દંડથી વિના સંપત્તિ એકત્ર કરવાની રીત શોધી. તેઓના ભાવને જાણીને, અચ્યુતના પ્રેરણાથી તેમના ભાઈઓ ઉત્તર દિશાથી ઘણું ધન લાવ્યા. આવું ધન મેળવી, ધર્મપુત્ર યुधિષ્ઠિરે ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કરીને, હરીની ભક્તિથી અને ભયભક્તિથી પૂજન કર્યું. યજ્ઞમાં આમંત્રિત ભગવાન કૃષ્ણે, બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાનું અભિષેક કરાવ્યા પછી, પોતાના મિત્રો માટે પ્રેમથી કેટલાય મહિના ત્યાં વિતાવ્યા. પછી રાજાની todayથી કૃષ્ણ, પોતાના સગાં અને અરજુન તથા યદુઓ સાથે દ્વારકા તરફ પ્રસ્થાન કર્યા. વ્રજના બાળકોએ પોતાના બાળપણમાં ભગવાન હરીએ પોતાના ભક્તને કેવી રીતે ઉદ્ધર્યા તેનું દૃશ્ય જોયું હતું અને યુવાન અવસ્થામાં પણ તે વાતો આશ્ચર્યથી કરતા. આમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી, કારણ કે પરમકર્તા ભગવાન પોતે મનુષ્યરૂપ ધારણ કરીને લીલાઓ કરે છે; અઘાસુર જેવો પાપી પણ ભગવાનના સ્પર્શથી પવિત્ર થઈ આત્મસમાન અવસ્થા પામે છે, જે દુર્લભ છે. જે કોઈ માત્ર એકવાર ભગવાનના રૂપનું ધ્યાન કરે છે, તે પણ પરમભક્તિ માર્ગ પામે છે; તો જે ભ્રમરહિત થઈ સતત પરમાત્માનંદમાં રમે છે, તેનું શું કહેવું? સૂતજી કહે છે: હે દ્વિજગણ, યुधિષ્ઠિરે ભગવાન કૃષ્ણના અજોડ કાર્યો સાંભળ્યા પછી, તેનો મન એ પાવન કથા ઉપર સ્થિર થઈ ગયો અને તેણે પુનઃ શુકદેવજીને પ્રશ્ન કર્યો: “હે બ્રાહ્મણ, ભગવાન હરીએ બાળપણમાં જે કાર્ય કર્યું, એ યુવાવસ્થાના વ્રજના બાળકો કેમ ગાય છે, જ્યારે એ ઘટનાઓ જુદા-જુદા સમયમાં થઈ હતી? હે મહાયોગી, હે પૂજ્ય ગુરુ, કૃપા કરીને આ પરમ આશ્ચર્ય મને કહો; નિશ્ચયે જ આ હરીની માયાનું કાર્ય છે, બીજું કંઈ નહીં. અમે તો માત્ર નામના ક્ષત્રિય છીએ, છતાં પણ અમે વિશ્વમાં સૌથી ધન્ય છીએ, કેમ કે તમારી પાસેથી કૃષ્ણલીલાનું અમૃત સતત પીતા રહીએ છીએ.” શ્રી સૂત કહે છે: આમ પૂછવામાં, બદરાયણપુત્ર શ્રુગદેવ, જેમના ઇન્દ્રિયો અનંત પરમાત્મામાં લીન હતા, તેમણે થોડા પ્રયત્ને બહારનું ચેતન પ્રાપ્ત કર્યું અને ધીરે ધીરે ભક્તશ્રેષ્ઠ યुधિષ્ઠિરને ઉત્તર આપ્યો: “હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે જે પૂછ્યું, તે પ્રમાણે મેં ભગવાનના રમણીય અવતારો અને કાર્યોનું પૂર્ણ વર્ણન કર્યું છે. જે કોઈ પતિત, લથડતો, દુ:ખી, કાપાયેલો કે અસહાય હોવા છતાં ‘હરીને નમન’ એવી વાણીથી ઉચ્ચારે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. અનંત ભગવાનની મહિમાનું શ્રવણ થવાથી, જેમ સૂર્ય અને પ્રબળ પવન અંધકાર અને વાદળો દૂર કરે છે, તેમ ભગવાન હૃદયમાં પ્રવેશી સર્વ દુ:ખો દૂર કરે છે. જે વાણીમાં પરમેશ્વરની કથા નથી, તે ખોટી અને નિરર્થક છે; માત્ર એ જ સાચી, શુભ અને પાવન છે, જેમાં ભગવાનના ગુણો ઉદ્ભવતા હોય. ભગવાનની મહિમા જે ગાય છે, તે જ હંમેશા આનંદદાયી, મનોહર અને નવીન છે; એ જ મન માટે મહોત્સવરૂપ છે; એ જ લોકોના દુ:ખસમુદ્રને સુકાવી નાખે છે. જે ભાષણ, કેટલીયે અલંકૃત હોવા છતાં, હરિના યશને નથી ગાતું, જે જગતને પવિત્ર કરે છે, તે કાગડાઓના સ્નાનસ્થાન સમાન છે, જેમાં હંસો જતો નથી; જ્યાં અચ્યુત છે, ત્યાં તો પવિત્ર ભક્તો જ છે. પણ જ્યાં અનંત ભગવાનના નામ અને ગુણો—even if imperfect in meter—વર્ણવાય છે, એ વાણી લોકોના પાપો ધોઈ નાખે છે; સજ્જન લોકો તેને સાંભળે, ગાય અને પઠન કરે છે. હે અચ્યુત, ભક્તિ વિના—even if desireless and pure—કોઈ પણ કર્મ કે ભવ્ય જ્ઞાન પ્રકાશતું નથી; તો પછી શ્રેષ્ઠ કર્મો પણ ભગવાનને અર્પિત કર્યા વિના કયાં સુખ આપે? જાતિવ્યવહાર, આશ્રમધર્મ, તપ કે અધ્યયન—જે પણ પ્રસિદ્ધિ કે સંપત્તિ માટે પ્રયત્ન થાય, તે ત્યારે જ શ્રેષ્ઠ છે જ્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક હરિના ગુણગાન અને સ્મરણથી શ્રીધરના પદકમળમાં અવિચલ ભક્તિ પેદા થાય. કૃષ્ણના પદકમળનું સ્મરણ સર્વ અશુભને નાશી સુખ આપે છે; મનને શુદ્ધ કરે છે, અંતર્યામી ભગવાનમાં પરમભક્તિ આપે છે અને જ્ઞાન-વૈરાગ્યથી યુક્ત કરે છે. ખરેખર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે ખૂબ ધન્ય છો, કેમ કે તમે હંમેશા નારાયણ ભગવાનનું ધ્યાન કરી તેમને હૃદયમાં સ્થિર રાખી પૂજા કરો છો. અને હું પણ, જ્યારે રાજા પરિક્ષિત ઉપવાસે બેસેલા અને મહર્ષિ-મુનિઓની હાજરીમાં રહ્યો, ત્યારે મહામુનિ પાસેથી જે આત્મતત્વ સાંભળ્યું હતું, તેનું સ્મરણ મને ફરી થયું છે. હે બ્રાહ્મણો, મેં ભગવાનના મહાકાર્યો અને મહિમાનું વર્ણન કર્યું છે, જે સર્વ દુ:ખનો નાશ કરે છે. જે કોઈ નિશ્ચલ મન અને શ્રદ્ધાથી રોજ—even for a moment—આનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, તે પોતે પવિત્ર થાય છે. પક્ષના દ્વાદશી કે એકાદશી દિવસે સાંભળવાથી દીર્ઘાયુ મળે છે; ઉપવાસ અને સંયમથી પઠન કરવાથી પાપમુક્ત થાય છે. જે પુષ્કર, મથુરા કે દ્વારકા જેવી પવિત્ર ભૂમિમાં ઉપવાસપૂર્વક પઠન કરે છે, તે ભયમુક્ત થાય છે. જેનાં ગુણગાન અને શ્રવણથી દેવો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, પિતૃઓ, મનુઓ અને રાજાઓ પણ ગાયક અને શ્રોતાઓની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે. જે દ્વિજ ઋગ, યજુર અને સામવેદનું અધ્યયન કરે છે, તેને મધ, ઘી અને દૂધ જેવી ધારોના ફળ મળે છે. અને જે ભક્ત દ્વિજ આ પુરાણનું અધ્યયન કરે છે, તે ભગવાને વર્ણવેલા પરમધામને પામે છે. અભ્યાસથી બ્રાહ્મણને જ્ઞાન મળે છે, ક્ષત્રિયને સમુદ્રપર્યંત રાજ, વૈશ્યને સંપત્તિમાં અધિકાર અને શુદ્ર પાપમુક્ત થાય છે. બીજે ક્યાંય હરિ, જે કલિયુગના પાપને દહન કરે છે, સતત ગવાતા નથી; પણ અહીં, ભગવાનના સર્વવ્યાપી સ્વરૂપનું વર્ણન પદે-પદે, કથાની ધારામાં થાય છે. આ રીતે, ભગવાનના મહિમા અને કથાનો શ્રવણ-પઠન કરનારને સર્વ કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે.