શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પરીક્ષિત મહારાજ વિશે મહાત્માઓએ જણાવ્યું કે એ પોતાના પિતામહ જેવી નિષ્પક્ષતા ધરાવે છે, શિવજી જેવી દયાળુતા ધરાવે છે, અને સર્વ જીવમાત્ર માટે એ જ રીતે આશ્રય છે જેમ ભગવાન શ્રીહરિ લક્ષ્મીજી માટે છે. શ્રીકૃષ્ણના પરમ ભક્ત એવા પરીક્ષિત મહારાજે સર્વ શુભ ગુણો અને મહાનતા પ્રાપ્ત કરી છે; દાનમાં એ રંતિદેવ સમાન છે અને ધર્મમાં યયાતિ સમાન છે. સ્થિરતામાં એ બલિ રાજા જેવા છે અને ભગવાન કૃષ્ણપ્રતિ ભક્તિમાં પ્રહલાદ જેવા છે; એ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરશે અને વડીલોના ચરણોમાં સેવા કરશે. પરીક્ષિત મહારાજ રાજર્ષિ વર્ગના મૂળસ્થાપક બનશે તથા ધર્મમાંથી વિમુખ થયેલા લોકોને દંડ આપશે; ધર્મની રક્ષા માટે એ પૃથ્વી પર કલીને નિયંત્રિત કરશે. જ્યારે ટક્ષક નામના સાપ દ્વારા, જે ઋષિપુત્ર દ્વારા મોકલવામાં આવ્યો હશે, પોતાના મૃત્યુની આગાહી સાંભળશે, ત્યારે એ સર્વ આસક્તિ ત્યજી દેતા હરિધામને પામશે. આત્મતત્ત્વ જાણવા ઇચ્છી, એ વ્યાસપુત્ર શ્રીશુકદેવજી પાસેથી ગંગાના તટે ઉપદેશ સાંભળશે અને નિર્ભયપણે શરીર ત્યાગી સીધા પરમગતિને પામશે. આ રીતે મહાન વિદ્વાન બ્રાહ્મણોએ રાજાને આ સર્વ વાતો કહી, તેમના સન્માન બાદ પોતાના ગૃહે પરત ગયા. એ રાજપુત્રનું નામ પરીક્ષિત છે, કારણ કે એ જોતાં પહેલાં જે અનુભવ્યું હતું તેને આધારે જગતમાં માનવોની પરીક્ષા કરશે. એ રાજકુમાર પોતાના પિતા દ્વારા દિનપ્રતિદિન જેમ લાકડાંથી ચંદ્ર વધે તેમ, તેજથી વઘતો ગયો. પછી, પિતૃબંધુઓ પ્રત્યે થયેલા અપકર્મના પ્રાયશ્ચિત્તાર્થ અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાની ઈચ્છા સાથે, રાજાએ ધન પ્રાપ્ત કરી, કર અને દંડ સિવાયના અન્ય ઉપાયો વિચાર્યા. એ ઈચ્છા જાણી, અચ્યૂતના પ્રેરણાથી ભાઈઓએ ઉત્તર દિશામાંથી ઘણું ધન લાવ્યું. એ રીતે એકત્ર થયેલા ધનથી ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ભય અને શ્રદ્ધાથી શ્રીહરિની પૂજા સાથે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા. રાજાએ આમંત્રણ આપ્યું ત્યારે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાની અભિષેક વિધિ કરાવી, પોતાના મિત્રપ્રત્યે પ્રેમથી કેટલાય મહિના ત્યાં વિતાવ્યા. પછી રાજાની પરવાનગીથી, શ્રીકૃષ્ણ અર્જુન અને યાદવો સાથે દ્વારકા તરફ પ્રસ્થાન કર્યા. ભગવાન શ્રીહરિએ બાળપણમાં પોતાના ભક્તની રક્ષા કરી, એ પ્રસંગ વ્રજના વાલકોએ યુવાન અવસ્થામાં અદ્ભુત માનતાં વાત કરી. એમાં આશ્ચર્ય નથી, કારણ કે પરમકર્તા ભગવાન મનુષ્યરૂપે લીલા કરવા આવે છે; જેમ અગાસુર માત્ર સ્પર્શથી પાવન થઈ આત્મસમાન અવસ્થા પામ્યો, જે દુષ્ટો માટે પણ દુર્લભ છે. જે એકવાર પણ ભગવાનનું રૂપ મનમાં ધારે છે, તે પરમ ભક્તિમાર્ગ પામે છે; તો જે મોહરહિત થઈ સતત પરમાત્માની આનંદમય અવસ્થા અનુભવે છે, તેની તો વાત જ શું! સૂતજી કહે છે: હે દ્વિજજનો, યુધિષ્ઠિરે શ્રીકૃષ્ણની અદ્ભુત લીલાઓ સાંભળી, મન શ્રીકથા માં લીન કરીને ફરી શુકદેવજીને પૂછ્યું: "હે મહાત્મા, ભગવાને બાળપણમાં જે કર્યું, તે વ્રજના વાલકો યુવાનીમાં કેમ ગાતા હતા? એ તો અલગ સમયની ઘટના હતી!" "હે મહાયોગી, હે પૂજ્ય ગુરુ, કૃપા કરીને આ પરમ આશ્ચર્ય જણાવો; નિશ્ચયે, આ બધું હરિની માયાનું કાર્ય છે, બીજું કંઈ કારણ નથી." "હે ગુરુવર, અમે તો માત્ર નામમાત્રના ક્ષત્રિય છીએ, છતાં જગતમાં સૌથી વધુ ધન્ય છીએ, કેમ કે તમારી પાસેથી સતત કૃષ્ણકથારસ પીતા રહીએ છીએ." સૂતજી કહે છે: આવી રીતે પૂછાતા, અંતરમુખી બદરાયણપુત્ર શુકદેવજી સ્મૃતિમાં લીન હતા, પણ શ્રેષ્ઠ ભાગવતભક્ત રાજાની વિનંતિએ બહાર આવતાં ધીમે ધીમે જવાબ આપ્યો. "હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજજનો, જેમ તમે પૂછ્યું, તેમ મેં અહીં ભગવાનની રમણીય અવતારલિલાઓ અને કાર્યો સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવ્યા છે." "જે કોઈ દુઃખી, પડતો, કાપેલો કે અશક્ત હોય અને ઉંચે અવાજે 'હરિ'ને નમસ્કાર કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે." "જ્યારે અનંત ભગવાનનું મહિમા શ્રવણ થકી ગવાય છે, ત્યારે એ લોકોના હૃદયમાં પ્રવેશી, તેમનાં દુઃખને પૂર્ણપણે દૂર કરે છે, જેમ સૂર્ય અને પ્રચંડ પવન અંધકાર અને વાદળો દૂર કરે છે." "જે વાણીમાં પરમેશ્વરનું વર્ણન નથી, એ ખોટી અને નિર્વિષય વાતો કહેવાય છે; જે માત્ર ભગવાનના ગુણોને પ્રગટ કરે છે, એ જ સત્ય, શુભ અને પવિત્ર છે." "જે ગીત ભગવાનની મહિમા ગાય છે, એ જ સતત મનનો મહોત્સવ છે, એ જ લોકોના દુઃખસાગરને સૂકવી નાખે છે; એ જ હંમેશા આનંદમય અને નવીન લાગે છે." "જે વાણી, ભલે સુશોભિત હોય, પણ હરિના યશને ઉઘાડી નથી કરતી, એ કાગલોક જેવી છે, હંસો ત્યાં નથી જતાં; જ્યાં અચ્યૂતનું વર્ણન છે, ત્યાં પવિત્ર ભક્તો છે." "ભલે છંદમાં અપૂર્ણ હોય, પણ જેમાં અનંત ભગવાનનાં નામ અને માહાત્મ્ય છે, એ વાણી મનુષ્યોના પાપો ધોઈ નાખે છે; શ્રેષ્ઠ લોકો એ સાંભળી, ગાય અને વાંચે છે." "હે અચ્યૂત, ભક્તિવિહિન નિષ્કામ કર્મ કે શુદ્ધ જ્ઞાન પણ તેજ ધરાવતું નથી; તો પછી શ્રેષ્ઠ કર્મો પણ, જો ભગવાનને અર્પિત ના હોય, કઈ કલ્યાણ લાવે?" "યશ અને સંપત્તિ માટે જે પ્રયત્ન થાય છે, એ સર્વ શ્રેષ્ઠ છે જ્યારે એ શ્રીધરનાં ચરણકમળનું અવિચલ સ્મરણ લાવે છે—ભગવાનના ગુણો શ્રદ્ધાથી સાંભળવા અને ગાવાથી." "કૃષ્ણના ચરણકમળનું સ્મરણ સર્વ અશુભતા નાશે છે, કલ્યાણ પ્રદાન કરે છે, મનને પવિત્ર કરે છે, અંતર્યામીમાં પરમભક્તિ અને જ્ઞાન-વૈરાગ્ય પણ આપે છે." "હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજજનો, તમે ખરેખર ધન્ય છો, કેમ કે તમે સતત સર્વના આત્મા એવા નારાયણ ભગવાનની આરાધના કરો છો, અને તેમને હૃદયમાં સ્થિર રાખો છો." "મને પણ એ આત્મતત્વની સ્મૃતિ થઈ છે, જે મેં કદીક મહર્ષિ પાસેથી સાંભળ્યું હતું, જ્યારે રાજા પરીક્ષિત મહાન ઋષિ-મુનિઓની ઉપસ્થિતિમાં ઉપવાસે બેઠા હતા." "હે બ્રાહ્મણો, મેં thus ભગવાનના મહાન પરાક્રમ અને મહિમાવાળાં કાર્યો વર્ણવ્યાં, જેનું સ્મરણ સર્વ અશુભતા દૂર કરે છે." "જે કોઈ નિશ્ચલ મન અને શ્રદ્ધાથી, રોજ—even થોડો સમય—આનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, તે પોતાને પવિત્ર કરે છે." "આ કથા કૃષ્ણપક્ષ કે શુક્લપક્ષની દ્વાદશી કે એકાદશીએ સાંભળવાથી દીર્ઘાયુ મળે છે; સંયમ અને ઉપવાસથી પઠન કરવાથી પાપ નાશે છે." "જે સંયમિત મનથી ઉપવાસ રાખી પુષ્કર, મથુરા કે દ્વારકામાં આ સંહિતા પઠે છે, તે સર્વ ભયથી મુક્ત થાય છે." "જે ભગવાનના ગુણગાનના પઠન અને શ્રવણથી દેવતાઓ, ઋષિ, સિદ્ધ, પિતૃ, મનુ અને રાજા પણ ગાયક અને શ્રોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે." "જે દ્વિજજન ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદનો અભ્યાસ કરે છે, તેને મધ, ઘી અને દુધની ધારા જેવાં ફળ મળે છે." આ રીતે પવિત્ર ભાગવતકથાના મહિમા, પરીક્ષિત મહારાજના ગુણો અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની લીલાઓનું શ્રવણ, પઠન અને સ્મરણ સર્વ પાપ-દુઃખને દુર કરે છે અને પરમ કલ્યાણ લાવે છે.