શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના આગમન સમયે, સમગ્ર દ્વારકાવાસીઓએ તેમના પ્રતિ અનન્ય ભક્તિપૂર્વક નમન કર્યું: "હે પ્રભુ! આપના કમળ સમાન ચરણો બ્રહ્મા, શિવ અને ઇન્દ્ર પણ હંમેશાં પૂજે છે. આપ કલ્યાણ ઈચ્છનારા સર્વના સર્વોચ્ચ આશ્રય છો, જ્યાં સમય પણ પ્રભુત્વ ધરાવતો નથી." તેઓએ કહ્યું: "અમારા હિત માટે આપ જ જગતના સર્જનહાર, પોષક અને રક્ષક છો; આપ અમારે માટે માતા, મિત્ર, સ્વામી અને પિતા છો. આપ જ સાચા ગુરુ અને સર્વોચ્ચ દેવતા છો—આપના અનુસરણથી જ અમને સફળતા મળી છે." "અમે ધન્ય છીએ કે આપના દર્શનનો લાભ અમને મળે છે, જ્યારે સ્વર્ગના દેવતાઓને પણ આપનું સ્મિતમય, સૌભાગ્યશાળી રૂપ અને પ્રેમાળ નજરો જોવા દુર્લભ છે." તેમણે ભાવાવેશમાં કહ્યું: "હે કમળનેત્ર! જ્યારે પણ આપ કુરુઓ કે મધુઓને મળવા જતાં, ત્યારે એક પળ પણ અમને લાખો વર્ષ જેટલું લાંબું લાગતું—જેમ કે આંખો વિના સૂર્ય, એમ અમે અચ્યુત વિના શૂન્ય બની જતાં." જ્યારે લોકો આ રીતે ભાવપૂર્વક બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે ભક્તવત્સલ ભગવાન કૃષ્ણ, સૌના પર કૃપાદૃષ્ટિ વરસાવતા, શહેરમાં પ્રવેશ્યા. મથુરા, ભૂજ, દશાર્હ, કુકુર, અંધક અને વૃષ્નિ જેવા વંશીઓએ, જેમની તાકાત ભગવાન સમાન હતી, દ્વારકાને સુરક્ષિત બનાવી હતી—બિલકુલ એ રીતે, જેમ સર્પો ભોગવતી નગરીને રક્ષે છે. દરેક ઋતુમાં, સુખ-સમૃદ્ધિથી યુક્ત, પવિત્ર વૃક્ષો, લતાઓ, આશ્રમો, બાગ-બગીચા અને કમળના તળાવોથી ઘેરાયેલી એ શહેર ચમકી ઉઠતું હતું. દરવાજા, માર્ગો અને પ્રવેશદ્વારો પર રંગબેરંગી ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભિત તોરણો બંધાયા હતા, અને અંદર સુધી સૂર્યપ્રકાશ પણ અટકાવી દેવામાં આવ્યો હતો. મુખ્ય રસ્તાઓ, બજારો અને ચોક-ચોરાહાઓ ઝાડવામાં આવ્યા, સુગંધિત પાણીથી છાંટવામાં આવ્યા અને ફળ-ફૂલો તથા અનાજથી શણગારવામાં આવ્યા. દરેક ઘરનાં દ્વારે દહીં, અનાજ, ફળો અને ઈખ સાથે ભરેલા પૂર્ણકુંભ, પ્રસાદ, ધૂપ અને દીપોથી શોભા વધારવામાં આવી હતી. જ્યારે પ્રિય ભગવાનના આગમનની વાત ફેલાઈ, ત્યારે વસુદેવ, અક્રૂર, ઉગ્રસેન, બલરામ અને અન્ય સૌ મહાનુભાવો આનંદથી ઉછળી પડ્યા. પ્રદ્યુમ્ન, ચારુદેશ્ન, જામ્બવતીપુત્ર સાંબ અને અન્ય સૌ પણ આનંદથી પોતાનાં શયન, બેઠકો અને ભોજન છોડી દઈને ઊભાં રહી ગયા. શ્રેષ્ઠ હાથીને આગળ રાખીને, બ્રાહ્મણો શુભ મંત્રોચ્ચાર કરતા, શંખ-બગલાં વગાડાતા, અને વેદમંત્રોના ગાન સાથે, સૌ સ્નેહ અને શ્રદ્ધાથી રથોમાં ભગવાનના આવકાર માટે ગયા. અનેક અગ્રગણ્ય હાથીઓ, ઝગમગતાં કાનનાં કુંડળો અને તેજસ્વી ચહેરા સાથે, એ દૃશ્યને વધુ ભવ્ય બનાવતા. નૃત્યકારો, કલાકારો, ગાનધર્વો, ચરણે, માગધો અને ગાયકો શ્રીકૃષ્ણના વિભૂતિમય કાર્યો અને કથાઓ ગાતા. ભગવાને પોતાના સગાં-સંબંધીઓ અને નાગરિકો સાથે પરંપરા અનુસાર સૌનું સન્માનપૂર્વક આવકાર કર્યો. કેટેકેને નમન,拥હલિંગન, હસ્તસ્પર્શ અને સ્મિતપૂર્વકની નજરોથી આશ્વાસન આપ્યું, અને અન્ય ઇચ્છિત વરદાન પણ આપ્યા. પછી ભગવાને વડીલો, પૂજારીઓ, પત્નીઓ અને વૃદ્ધ સગાં સાથે, સૌના આશીર્વાદ લેતા, ગાયકો સાથે શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો. જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ રાજમાર્ગે આગળ વધતા, ત્યારે દ્વારકાની સૌમ્ય સ્ત્રીઓ પોતાના મહેલો ઉપર ચડીને તેમને જોવા ઉત્સુક થઈ. દ્વારકાવાસીઓ સતત તેમા જોતાં છતાં પણ કદી તૃપ્ત થતાં ન હતા, કેમ કે ભગવાન સૌભાગ્યના નિવાસ અને સૌંદર્યના મૂળ છે. કૃષ્ણનું વક્ષસ્થળ લક્ષ્મીનું નિવાસ છે, તેમનું ચહેરું આંખો માટે અમૃતપાત્ર છે, ભુજાઓ જગતના રક્ષક છે અને કમળચરણો સજ્જનોના આશ્રય છે. સફેદ છત્ર, ચામર, તાજા ફૂલોની વૃષ્ટિ, પીળાં વસ્ત્ર અને વનમાલા સાથે તેઓ ચમકતા હતા—જેમ વાદળો, ઈન્દ્રધનુષ અને વીજળીથી ઘેરાયેલો સૂર્ય. પછી ભગવાન પોતાના માતાપિતાના ગૃહમાં પ્રવેશ્યા અને માતાઓએ હર્ષથી તેમને હૃદયથી લપટાવી લીધા. દેવકી અને અન્ય સાત માતાઓને શ્રીકૃષ્ણે આનંદપૂર્વક નમન કર્યું. માતાઓએ સ્નેહથી ભીંજાયેલા સ્તનો સાથે પુત્રને ગોદમાં બેસાડ્યો અને આનંદથી આંખોમાંથી અશ્રુવર્ષા કરી. પછી ભગવાન પોતાના અપ્રતિમ મહેલમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં તેમના સોળ હજાર પત્નીઓ માટે વિશિષ્ટ મહેલો હતા. પતિથી વિયોગ પછી પુનઃમિલન થતાં જ, સૌ રાનીઓ આનંદથી ઊભી રહી, મનમાં ઉત્સવ જેવી પ્રસન્નતા, અને વ્રતના લીધે લજ્જાશીલતાથી ચહેરા અને આંખો નીચે. જ્યાં સુધી શક્ય હતું તેમ ભાવનાને દબાવી રાખી, પણ અંતરંગ પ્રેમથી પતિને બાળકો સાથે લપટાવી, આંખોમાંથી લજ્જા-મિશ્રિત અશ્રુ વહાવ્યાં. તેમને પોતાના હૃદયમાં ભગવાનની ચરણપાદુકા હંમેશાં નવી લાગતી—જેમ લક્ષ્મીજી કદી તેમને છોડી શકતી નથી, એમ કોઈ સ્ત્રી કેવી રીતે છોડી શકે? આ રીતે, ભગવાને પૃથ્વી ઉપર ભારરૂપે જન્મેલા રાજાઓમાં વૈરભાવ પેદા કરી, તેમની સામસામે સેના સાથે વિધ્વંસ કરાવ્યો, અને પછી પોતે શસ્ત્રવિહિન બની દૂર રહી ગયા—જેમ પવન અગ્નિને બુઝાવી દે. ભગવાન પોતાનાં વૈભવથી મનુષ્યલોકમાં અવતર્યા અને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને સામાન્ય મનુષ્યની જેમ વિહાર કર્યો. તેમ છતાં, તેમના પરિચયથી પણ કામદેવ તેમના વશમાં રહી શક્યા નહીં—રાનીઓના લજ્જાશીલ સ્મિત અને વક્ર દૃષ્ટિથી કામદેવ પણ મોહિત થઈ, ધનુષ મૂકી દીધું; છતાં એ અગ્રગણ્ય સ્ત્રીઓના સૌંદર્યથી ભગવાન અસ્પર્શ રહે. મૂર્ખ લોકો ભગવાનને સંસારિક કાર્યમાં રત જોઈને તેમને આસક્ત માને છે, પણ તેઓ આસક્ત નથી—માનવ પોતાનાં માપદંડથી જ વિવેચન કરે છે. ભગવાનનું એ સ્વામિત્વ છે કે તેઓ પ્રકૃતિમાં રહીને પણ એના ગુણોથી બંધાતા નથી, જેમ ભગવાનમાં આશ્રય લીધેલા મનુષ્યનું બુદ્ધિ પણ ગુણોથી પ્રભાવિત થતી નથી. કેટલીક સ્ત્રીઓ ભગવાનને માત્ર પોતાનાં પતિ તરીકે માને છે, તેમ છતાં તેઓ ભગવાનના અસીમ સ્વરૂપને ઓળખી શકતી નથી—જેમ સામાન્ય મનુષ્ય ભગવાનને મર્યાદિત સમજતા હોય છે. ક્યારેક કૃષ્ણ અને બલરામ, ઉન્મત્ત બળદોની જેમ, પશુઓના અવાજની નકલ કરતા રમતાં, સામાન્ય બાળકોની જેમ વર્તતા. એક વખત, જ્યારે તેઓ યમુનાના તટે મિત્રો સાથે વાછરડાં ચરાવતા હતા, ત્યારે એક દાનવ, વાછરડાનું રૂપ લઈને, તેમને મારવા આવ્યો. હરિએ એ દાનવને, જે વાછરડાંમાં ભળી ગયો હતો, ધીમે બેઠા રહી, નિર્દોષતા દર્શાવી બલરામને સંકેત આપ્યો. પછી અચ્યુતએ તે દાનવને પૂંછડી અને પગથી પકડી, ઘુમાવીને કપિથના ઝાડ પર ફેંકી દીધો. ઝાડ પરથી ફળ પડતાં તે દાનવ પણ નીચે પડી મરણ પામ્યો. મિત્રો આશ્ચર્યથી 'શાબાશ! શાબાશ!' કહી ઉછળી પડ્યા અને દેવતાઓએ આનંદથી પુષ્પવર્ષા કરી. એ બંને, સમગ્ર જગતના રક્ષક હોવા છતાં, ગોપબાળકોની જેમ વાછરડાં ચરાવતા અને રોજની જેમ ભોજન કરતા. આ રીતે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના દિવ્ય અવતાર અને તેમના ભક્તિપ્રેમથી પરિપૂર્ણ જીવનના આ પાવન પ્રસંગો દ્વારકામાં ઉજવાયા.