શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુશસ્થલી એ એવી પવિત્ર ભૂમિ છે કે જે સ્વર્ગની પ્રસિદ્ધિને પણ ઓટમાં મૂકે છે અને ધર્મને ધરતી પર લાવે છે; એ શહેરના લોકો માટે, ભગવાનની કૃપાથી, તેઓ સતત પોતાના પ્રભુના સ્મિતભર્યા ચહેરાને અને દયાળુ દ્રષ્ટિને નિહાળે છે. એ શહેરની સ્ત્રીઓએ ભગવાનની પૂજા વ્રત, સ્નાન, અર્પણ અને વિવિધ ઉપાસનાથી કરી છે, અને ભગવાને તેમના હાથ પકડીને તેમને પત્ની તરીકે સ્વીકાર્યા છે; વ્રજની સ્ત્રીઓએ ભગવાનના પ્રેમલુ વચનનું અમૃત પીધું અને સંપૂર્ણપણે ભગવાનમાં લીન થઈ ગઈ. જે સ્ત્રીઓ ભગવાને પોતાના શૌર્યના મૂલ્યે સ્વયંવરમાં જીત્યા, અને શક્તિશાળી રાજાઓ જેમ કે શિશુપાલને પરાજિત કર્યા, તેમજ અન્ય રાજકુમારીઓ જેમ કે પ્રદ્યુમ્ન અને સંબાની પુત્રીઓ, જેમને ભગવાને ભૌમને સંહાર કરીને મુક્ત કરી, તે બધાને હજારોની સંખ્યામાં ભગવાન પાસે લાવવામાં આવી. આ સ્ત્રીઓ, ભલે તેમનો શીલીલ અને પવિત્રતા છોડી દીધો હોય, છતાં સર્વોચ્ચ સ્ત્રીત્વને પ્રાપ્ત કરી છે, કેમ કે તેમના કમળ જેવા આંખોવાળા પતિ ક્યારેય તેમના ઘરમાંથી દૂર નથી રહેતા; તેમનું હૃદય ભગવાનની ઉપસ્થિતિથી સ્પર્શાય છે. શહેરની સ્ત્રીઓ આવી વાતો બોલતી હતી ત્યારે હરિએ સ્મિતભરી દ્રષ્ટિથી તેમને માન આપ્યો અને આગળ વધ્યા. અજાતશત્રુએ, મધુના દુશ્મન ભગવાનની સલામતી માટે, પ્રેમ અને ચિંતાથી, પોતાની ચાર પ્રકારની સેના તૈનાત કરી, જેથી કોઈ ભય ન રહે. ત્યારબાદ શૌરીએ, દૂરથી આવેલા અને વિયોગથી દુઃખી થયેલા કૌરવોને પ્રેમથી સમજાવી, પોતાના પ્રિયજનો સાથે પોતાનાં શહેર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. ભગવાને કુરુ, જાંગલ, પાંચાલ, શુરસેન, યમુનાના કિનારે, બ્રહ્માવર્ત, કુરુક્ષેત્ર, મત્સ્ય અને સારસ્વત પ્રદેશો પસાર કર્યા. પછી તેઓ મારુધન્વા રણ પાર કરીને સૌવીર અને આભીર પ્રદેશમાં ગયા, અને પછી ભર્ગવ સાથે અનર્તમાં આવ્યા, જ્યાં તેમના ઘોડા થોડા થાકેલા હતા. દરેક સ્થળે હરિનું સ્થાનિક લોકો દ્વારા યથાવત સન્માન કરવામાં આવ્યું; સાંજે તેઓ પશ્ચિમ તરફ વળ્યા અને ગાયોની ભૂમિમાં ચરાણ માટે ગયા. તે સમયે ભગવાનના સેવકો અને સહાયકો વિનયપૂર્વક પ્રભુને કહ્યું: “હે પરમેશ્વર, અમને વિદાય આપો; ઋષિના આશીર્વાદથી અમને તમારા દર્શન મળ્યા છે.” તેઓએ પ્રભુને વિનંતી કરી કે, તેમના વાણી ભગવાનના ગુણગાન માટે, કાન ભગવાનની કથાઓ સાંભળવા માટે, હાથ ભગવાનની સેવા માટે, મન ભગવાનના ચરણોમાં, માથું ભગવાનના સ્મરણમાં અને આંખો ભગવાનના રૂપધારી સંતોની દર્શન માટે ઉપયોગી થાય. શુકદેવજી કહે છે: એમ કહીને, બે દેવોએ ગોકુલના પ્રભુ, જે દોરથી ઓટમાં બંધાયેલા હતા, તેમને સ્તુતિ કરી, અને ભગવાને સ્મિતભરી દ્રષ્ટિથી દેવોને સંબોધન કર્યું. ભગવાને કહ્યું: “મને પહેલેથી જ જાણ હતું, દયાળુ ઋષિ દ્વારા, કે સંપત્તિથી અંધ થયેલા લોકોએ તમારા સ્થાનથી તમને વંચિત કર્યા અને તમે મારી કૃપા પ્રાપ્ત કરી.” ભગવાને ઉમેર્યું: “જે લોકો સદાચાર, સમતા અને પૂર્ણ ભક્તિ ધરાવે છે, તેમને મારા દર્શનથી કોઈ બંધન રહેતું નથી, જેમકે સૂર્ય માણસની આંખોને બંધન આપતો નથી.” ભગવાને કહ્યું: “હે નલકુબેર, હવે તમે તમારા સ્થાન પર જાઓ, કેમ કે જે શ્રેષ્ઠ ભક્તિ તમે ઈચ્છી હતી, તે તમારા હૃદયમાં પ્રગટ થઈ છે.” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના આ શબ્દો સાંભળીને, બંને દેવોએ ભગવાનની પરિક્રમા કરી, વારંવાર વંદન કર્યું, દોરથી બંધાયેલા ઓટને વિદાય આપી અને ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યા ગયા. આ રીતે, પરમેશ્વર ભક્તિથી જ પ્રકાશિત થાય છે; ભક્તિ વિના, વિદ્વાન પણ ભગવાનના દર્શન કરી શકતા નથી. ભગવાનના કર્મ, જન્મ વગેરે સામાન્ય નિયમોમાં બંધાયેલ નથી; માયા દ્વારા એમના પર એનું આક્ષેપ થાય છે, માત્ર કર્તૃત્વના ખંડન માટે. આ બ્રહ્માના કલ્પા કહેવાય છે, જેમાં વિવિધ પ્રકારના ભેદો છે; તેમાં સર્જનનો સામાન્ય ક્રમ, પ્રથમ અને દ્વિતીય, થાય છે. હવે હું સમયનું માપ, કલ્પાનું સ્વરૂપ અને પદ્મ કલ્પાનું વર્ણન કરું છું—સાવધાનીથી સાંભળો. શૌનકમુનિએ પૂછ્યું: “હે સૂતજી, તમે કહ્યું કે વિદુર, શ્રેષ્ઠ ભક્ત, પોતાના મુશ્કેલે ત્યાગી શકાય એવા સગાંઓને છોડીને પૃથ્વી પર પવિત્ર તીર્થોમાં ફર્યા હતા.” વિદુર અને કૌશારવ ઋષિ વચ્ચેની વાત આધ્યાત્મિક પ્રશ્નો પર આધારિત હતી; અથવા, એ મહાન આત્માએ પૂછાતા સત્ય ઉત્તર આપ્યો. કૃપા કરીને કહો, વિદુરે શું કર્યું, અને કયા કારણથી તેણે પરિવાર છોડ્યો અને પછી પાછા ફર્યા? સૂતજી કહે છે: જે મહર્ષીએ રાજા પરિક્ષિતના પ્રશ્ન પર જવાબ આપ્યો, તે હવે હું તમને કહું છું—સાવધાનીથી સાંભળો. રાજાએ પૂછ્યું: “કયા ભગવાનના કર્મમાં, જે જગતના અને મારા આત્માના રચયિતા છે, એમની પ્રસિદ્ધિ કૃષ્ણ દ્વારા વધેલી?” કૃપા કરીને એ વર્ણવો. શ્રી નારદે કહ્યું: જ્યારે દૈત્યો દેવો સાથે યુદ્ધમાં પરાજિત થઈ ગયા, અને દેવો એમના દ્વારા શક્તિશાળી બન્યા, ત્યારે દૈત્યો માયા, મહામાયાવિ, પાસે આશ્રય માટે ગયા. માયાએ, શક્તિશાળી યોગીએ, ત્રણ શહેર—સોનાં, ચાંદીનાં અને લોખંડનાં—બનાવ્યાં, જે અત્યંત ગુપ્ત અને અસંભવ રક્ષણોથી સજ્જ હતાં. એ શહેરો સાથે, દૈત્યો અને એમના નેતાઓએ, પોતાની પ્રાચીન દુશ્મનાઈ યાદ કરીને, ત્રણ લોકોએ વિનાશ કરવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારે, લોકોએ અને એમના નેતાઓએ ભગવાન પાસે જઈ, વંદન કરીને કહ્યું: “રક્ષ કરો, હે દેવ! ત્રિપુરના નિવાસીઓ અમને વિનાશ કરી રહ્યા છે.” ભગવાને દયાથી કહ્યું: “ભય ન રાખો,” અને પોતાની ધનુષ પર તીર ચડાવી, એ શહેરો પર શસ્ત્ર છોડ્યું. પછી, સૂર્યમંડળમાંથી અગ્નિ સમાન તીરો ઉપજ્યા; જેમકે પ્રકાશની કિરણો, એ શહેરોમાં પહોંચતા, દેખાતા નહોતાં. એ તીરોના પ્રહારથી, શહેરના બધા નિવાસીઓ મૃત્યુ પામ્યા; માયા યોગીએ તેમને એક અમૃતકુંડમાં નાખ્યા. અમૃતના સ્પર્શથી, એ દૈત્યો વીજળી સમાન શક્તિશાળી અને ઉર્જાવાન બની, વાદળોને ફાડતાં ઊભા થયા. તેમનો સંકલ્પ તૂટેલો જોઈ, અને વૃષધ્વજના મનમાં નિરાશા, તો ભગવાન વિષ્ણુએ ત્યાં બીજું ઉપાય શોધ્યું. તે સમયે, બ્રહ્માએ બછડો રૂપ ધારણ કર્યો, વિષ્ણુએ ગાય, અને યોગ્ય સમયે ત્રિપુરમાં પ્રવેશ કરીને કૂવામાંથી અમૃત પી લીધું. દૈત્યો એ જોઈને પણ, મોહમાં પડેલા હોવાથી, રોકી શક્યા નહિં; એ જોઈને, મહાન યોગી માયાએ અમૃતના રક્ષકોને સંબોધન કર્યું. મુક્ત અને હસતાં, તેણે દુઃખી લોકો અને ભાગ્યની ગતિનું સ્મરણ કર્યું; દેવ, દૈત્ય, માનવ કે બીજું કોઈ—અહીં કોઈ સ્વતંત્ર નથી. પોતે કે બીજાને જે ભાગ્યમાં લખાયેલ છે, તે કોઈ પણ ટાળી શકતો નથી; પછી, પોતાના શક્તિથી, તેણે શિવનું મુખ્ય કાર્ય કર્યું. ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, સંપત્તિ, તપ, વિદ્યા અને કર્મ દ્વારા, તેણે રથ, રથચાલક, ધ્વજ, ઘોડા, ધનુષ, કવચ, તીરો અને અન્ય બધું પ્રગટ કર્યું.