શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ પવિત્ર કથા અનુસાર, એ સ્થાન, જ્યાં ઋષિઓ—જેઓએ પોતાના ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે અને વાયુને કાબૂમાં કર્યો છે—અતિશય ભક્તિથી શુદ્ધ થયેલા મનથી દર્શન કરે છે, એ જ સ્થાને રહેલો ભગવાન સત્વથી સમગ્ર અસ્તિત્વને પવિત્ર કરે છે. એ ભગવાન, જેની મિત્રતાની ગાથા ગવાય છે, અને જેની પવિત્ર કથાઓ વેદોમાં અને રહસ્યજ્ઞ લોકો દ્વારા ગુપ્ત રીતે કહેવામાં આવે છે, એ જ જગતના આત્મા અને એકમાત્ર સ્વામી છે. પોતાની લીલાથી એ જગતની રચના, સંરક્ષણ અને વિનાશ કરે છે, પણ એમાં કોઈ સંલગ્નતા રાખતા નથી. જ્યારે રાજાઓ અધર્મથી ચાલે છે, ત્યારે એ સાત્વત વર્ગમાંથી જન્મ લે છે, ધન્યતા, સત્ય, દયા અને યશ ધરાવે છે, અને વિશ્વના કલ્યાણ માટે યુગે-યુગે અવતાર લે છે. યદુ વંશ કેટલી પ્રશંસનીય છે! અને મધુવન કેટલું પવિત્ર છે, જ્યાં શ્રીના સ્વામી, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, જન્મે છે અને ફરતા છે. કુશસ્થળી, જે સ્વર્ગની યશને પણ ઓલાંઘે છે અને પૃથ્વી પર ધર્મ લાવે છે, એ ધન્ય છે, કારણ કે ત્યાંના લોકો ભગવાનના હસતાં અને ચમકતાં મુખને સતત નિહાળે છે. આ સ્ત્રીઓએ ભગવાનની પૂજા ઉપવાસ, સ્નાન, દાન અને અન્ય વિધિથી કરી છે; તેમણે ભગવાન સાથે વિવાહ કર્યાની કૃપા પામી છે. વૃજની સ્ત્રીઓએ ભગવાનના મીઠા વચનનો અમૃત પાન કરી, તેમને પૂર્ણપણે આત્મસાત કરી લીધો છે. જે સ્ત્રીઓએ પોતાના સ્વયંવરમાં ભગવાનને, શિશુપાલ અને અન્ય શક્તિશાળી રાજાઓને પરાજય આપી, પોતાના પરાક્રમથી જીત્યા, અને જે અન્ય રાજકુમારીઓ, જેમ કે પ્રદ્યુમ્ન અને સંબાના પુત્રીઓ, જેમને ભગવાને ભૌમને સંહાર કરીને મુક્ત કરી, એ બધાને હજારોની સંખ્યામાં ભગવાન પાસે લાવવામાં આવી હતી. આ સ્ત્રીઓ, ભલે શૌચ અને સામાજિક શિસ્ત છોડીને, સર્વોત્તમ સ્ત્રીત્વને પ્રાપ્ત કરી છે, કેમ કે તેમના કમળ-નેત્રવાળા પતિ ક્યારેય તેમના ઘર છોડતા નથી અને પોતાના સાનિધ્યથી તેમના હૃદયને સ્પર્શ કરે છે. જ્યારે શહેરની સ્ત્રીઓ આવી રીતે વાત કરી રહી હતી, ત્યારે હરિએ હસતાં ચહેરા સાથે તેમના શબ્દોને સ્વીકાર્યા અને આગળ વધ્યા. અજાતશત્રુએ, ભગવાનના શત્રુની સુરક્ષા માટે, ચારે જાતની સેના ગોઠવી, જેથી કોઈ વિપત્તિ ન આવે. પછી શૌરીએ, દૂરથી આવેલા અને વિયોગમાં દુ:ખી કૌરવોને પ્રેમથી સમજાવી, તેમને પરત મોકલ્યા અને પોતાના પ્રિયજનો સાથે પોતાના શહેર તરફ ચાલ્યા. ભગવાને કુરુ, જાંગલ, પંચાલ, શુરસેન, યમુના-કાંઠા, બ્રહ્માવર્ત, કુરુક્ષેત્ર, મત્સ્ય અને સારસ્વત પ્રદેશો પસાર કર્યા. પછી મારુધન્વા રણ પાર કરીને સૌવીર, આભીર અને પછી અનર્ત પ્રદેશ પહોંચ્યા, ભારગવ સાથે, અને ઘોડા થાકેલા હતા. દરેક સ્થળે, હરિને સ્થાનિક લોકોએ યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યો; સાંજના સમયે, ભગવાન પશુઓ માટે પશુચારો શોધતા પશુપૃથ્વી તરફ ગયા. ત્યારે તેમના સેવકો અને સહાયકો એ વિનંતી કરી: "હે પરમેશ્વર, અમને વિદાય આપો; ઋષિની કૃપાથી અમને તમારા દર્શન મળ્યા છે." તેઓએ પ્રાર્થના કરી—"અમારું વચન તમારા ગુણગાન માટે, કાન તમારી કથાઓ સાંભળવા, હાથ તમારી સેવા માટે, મન તમારા ચરણોમાં, માથું સ્મરણમાં નમાવું, અને આંખો પવિત્ર ભક્તોને નિહાળે." શુકદેવ કહે છે: જેમણે ભગવાનની સ્તુતિ કરી, એ બે—ગોકુલના ભગવાન, જે દોરથી ઓખળીમાં બંધાયેલા હતા—એ હસતાં ચહેરે દેવતાઓને સંબોધન કર્યું. ભગવાને કહ્યું: "મને પહેલેથી જ ખબર હતી, દયાળુ ઋષિએ મને જણાવ્યું હતું કે ધન-મોહમાં અંધ થયેલા લોકોના શબ્દોથી તમે પદચ્યૂત થયા અને મારા આશ્રયમાં આવ્યા." "જે લોકો સદ્ગુણવંત, સમબુદ્ધિ ધરાવતા અને મારી ભક્તિમાં તત્પર છે, તેઓને મારા દર્શનથી કોઈ બંધન નથી, જેમ કે સૂર્ય માનવની આંખોને બંધતો નથી." "હવે, હે નલકુબર, તમારા ગૃહમાં જાઓ; જે શ્રેષ્ઠ ભક્તિ તમે ઈચ્છી હતી, એ હવે તમારા હૃદયમાં પ્રગટ થઈ છે." શુકદેવે કહ્યું: એમ કહી, એ બંને ભગવાનની પરિક્રમા કરી, વારંવાર નમન કર્યું, ઓખળીના આશ્રયને વિદાય આપી, અને ઉત્તર દિશા તરફ ચાલ્યા. આ રીતે, ભગવાન ભક્તિથી જ પ્રગટ થાય છે; ભક્તિ વિના, જ્ઞાની પણ તેમને જોઈ શકતા નથી. તેમના કર્મ, જન્મ વગેરે અન્ય લોકોની જેમ નથી; એ માયા દ્વારા તેમને અપાય છે, માત્ર કર્તૃત્વના ખંડન માટે. આ બ્રહ્મા-કલ્પ કહેવાય છે, જેમાં વિવિધતા વર્ણવાય છે; તેમાં સૃષ્ટિની સામાન્ય પ્રક્રિયા, મુખ્ય અને ગૌણ, થાય છે. હવે હું સમયનું માપ, કલ્પના સ્વરૂપ અને પદ્મ કલ્પ વિશે સમજાવું છું—સાવધાન થઈ સાંભળો. શૌનક કહે છે: હે સૂતજી, તમે કહ્યું હતું કે વિદુર, શ્રેષ્ઠ ભક્ત, પોતાના અતિપ્રિય કુટુંબને છોડીને પૃથ્વી પર પવિત્ર સ્થળોમાં ફર્યા. વિદુર અને કૌશારવ ઋષિ વચ્ચેની વાત આધ્યાત્મિક જિજ્ઞાસા પર આધારિત હતી; અથવા, એ મહાન આત્માએ પ્રશ્ન કર્યે, ઋષિએ તેમને સત્ય કહ્યું. કૃપા કરીને કહો, વિદુરે શું કર્યું, અને કયા કારણથી કુટુંબ છોડી, પછી પાછા આવ્યા. સૂતજી કહે છે: જે મહાન ઋષિએ રાજા પરિક્ષિતના પ્રશ્ન પર જવાબ આપ્યો, એ હું હવે તમને કહું છું—સાંભળો, એ રાજાના પ્રશ્નના અનુસંધાનમાં છે. રાજાએ પૂછ્યું: ભગવાન, જે જગતના અને મારા આત્માના સર્જક છે, તેમના કયા કાર્યમાં કૃષ્ણે તેમની યશ વધારી? કૃપા કરીને વર્ણવો. શ્રી નારદે કહ્યું: જ્યારે દૈત્યો દેવતાઓ દ્વારા યુદ્ધમાં પરાજય પામ્યા, અને દેવતાઓએ તેમની શક્તિથી જીત્યા, ત્યારે દૈત્યો માયા, મહાન મોહ-પ્રભુ, પાસે ગયા. એ શક્તિશાળી માયાએ ત્રણ શહેર—સોનાના, ચાંદીના અને લોખંડના—બનાવ્યા, જે દૃશ્યાતીત, સૂક્ષ્મ રીતે જોડાયેલા અને અવિમાની રક્ષણોથી સજ્જ હતા. આ શહેરો સાથે, દૈત્યોની સેના અને તેમના નેતાઓએ, પોતાના પ્રાચીન શત્રુતા યાદ કરીને, ત્રણ લોકનો વિનાશ શરૂ કર્યો. ત્યારે, લોકના શાસકો અને તેમના નેતાઓ ભગવાન પાસે ગયા, નમન કર્યું, અને કહ્યું: "રક્ષ કરો, હે ભગવાન! ત્રિપુરના વાસીઓ અમને વિનાશ કરી રહ્યા છે." પછી ભગવાને દયાપૂર્વક કહ્યું: "ભય ન કરો," અને તીર ધનુષ પર ચડાવી, એ શહેરો પર શસ્ત્ર છોડ્યું. પછી, સૂર્યમંડળમાંથી અગ્નિ સમ તીરો ઉગ્યા; પ્રકાશની કિરણોની જેમ, એ શહેરોની તરફ અદૃશ્ય રીતે ગયા. એ તીરોના પ્રહારથી, શહેરના બધા વાસીઓ મૃત્યુ પામ્યા અને પડી ગયા; માયા, મહાન યોગી, એમને એક અમૃત-કૂવામાં એકત્રિત કરી નાખ્યા. અમૃતના સ્પર્શથી, એ લોકો વીજળી સમ શક્તિશાળી અને ઉર્જાવાન બની, વાદળને ફાડી, ફરી ઉગ્યા. ભગવાને જોયું કે એનું ઉદ્દેશ ફેલ થયું છે, અને વૃષધ્વજ પણ નિરાશ થયો છે, તો વિષ્ણુએ ત્યાં બીજું ઉપાય કર્યું. એ સમયે, બ્રહ્મા વાછરડા બન્યા, વિષ્ણુ પોતે ગાય બન્યા, અને યોગ્ય સમયે ત્રિપુરમાં પ્રવેશ કરી, કૂવામાંથી અમૃત પી લીધું. આ રીતે, ભગવાનની લીલા, ભક્તિ અને કૃપા, અને દૈત્યોના વિનાશની પવિત્ર કથા અહીં વર્ણવાઈ છે.