શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

હે બ્રાહ્મણ, જંગલમાં એકલા, થાકેલા, ભૂખ્યા, જમીન પર પડેલા અને કમળ જેવા ચહેરા પર મલિનતા છવાયેલે એ બાળકને, ભલે તે નિરાધાર હોય, પણ વાઘ-ભેંસો તેને નુકસાન ન કરે—એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. રાજા very દુ:ખી થઈને વિચારે છે: “હાય! હું કેટલો અયોગ્ય છું, સ્ત્રી દ્વારા જીતાઈ ગયો અને એ નિર્દોષ બાળકને, જે પ્રેમથી મારી ગોદમાં ચડવા માગતો હતો, મેં આવકાર્યો નહીં. હું કેટલો પાપી છું!” એ સમયે નારદજી કહે છે: “હે પ્રજાના રક્ષક, તમારા પુત્ર માટે શોક ન કરો. દેવતાઓએ તેને રક્ષિત કર્યો છે. તમે તેના મહિમા જાણતા નથી, તેથી શોક કરી રહ્યા છો, પરંતુ તેના યશની ગાથા આખા વિશ્વમાં પ્રસરે તેવી છે. રાજન, જેમ કાર્ય તમારા પુત્ર દ્વારા થશે, તે તો લોકપાલો માટે પણ અઘરૂં છે. તેનું કીર્તિ ટૂંક સમયમાં અતિ વિશાળ થશે.” મૈત્રેયજી કહે છે: નારદમુનિના આ વચનો સાંભળીને પૃથ્વીપતિ રાજાએ રાજસુખને અવગણ્યું અને માત્ર પોતાના પુત્ર વિશે જ વિચાર કર્યો. ત્યાં, યથાવિધી શુદ્ધ થઈને, તેણે રાત્રિ ઉપવાસમાં વિતાવી અને એકાગ્ર મનથી ભગવાનની આરાધના કરી. દરેક ત્રીજી રાત્રે માત્ર બિલીપત્ર અને બોરના ફળો ખાઈને, એક મહિનો સુધી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે હરિની ઉપાસના કરી. બીજા મહિનામાં, દરેક છઠ્ઠા દિવસે, તે બાળક સુકાઈ પડેલા પાંદડા, ઘાસ વગેરેનું ભોજન તૈયાર કરી ભગવાનની આરાધના કરતો. ત્રીજા મહિનામાં, દરેક નવમા દિવસે માત્ર પાણી પીધું અને ધ્યાનમાં લીન રહીને ભગવાન પાસે પહોંચ્યો. ચોથા મહિનામાં, દરેક બારમા દિવસે માત્ર વાયુ પર જીવતો, પ્રાણ નિયંત્રણમાં રાખતો અને ભગવાનમાં ધ્યાન સ્થિર રાખતો. પાંચમા મહિનામાં, રાજકુમારે પ્રાણ પર સંપૂર્ણ વિજય મેળવી, એક પગ પર સ્થિર ઊભો રહ્યો, એકદમ સ્તંભ જેવો અડગ રહીને પરમ તત્ત્વનું ધ્યાન કર્યું. તેણે મનને સર્વત્રથી ખેંચી, હૃદયમાં સ્થિર કરી, ભગવાનના રૂપનું ધ્યાન કર્યું અને બીજું કશું જ જોયું નહીં. જ્યારે તેણે પરમાત્માને, જગતના આધારને, મહાભૂતોના સ્વામીને પોતાના ધ્યાનમાં સ્થિર રાખ્યા, ત્યારે ત્રણેય લોક કંપવા લાગ્યા. જ્યારે એ રાજકુમાર એક પગે ઊભો રહ્યો, ત્યારે તેના અંગૂઠાથી પૃથ્વી દબાઈ ગઈ અને જ્યાં જ્યાં તે ઊભો રહ્યો ત્યાં પૃથ્વી હાથીના મંચની જેમ ઝૂકી ગઈ. તેણે ઇન્દ્રિયોના દ્વાર બંધ કરી, અડગ ચિત્તથી સર્વવ્યાપી આત્માનું ધ્યાન કર્યું; ત્યારે લોક અને લોકપાલો દબાઈ ગયા અને શ્વાસ પણ રોકાઈ ગયો, તેથી તેઓ હરિની શરણમાં ગયા. દેવતાઓએ કહ્યું: “હે ભગવાન, તમે જ સર્વના આશ્રય છો, પણ આવા પ્રાણનિયંત્રણ તો ચાલતો-અચાલતો કશામાં જ જોવા મળ્યો નથી. કૃપા કરીને અમને આ પીડામાંથી મુક્ત કરો; અમે તમારા શરણમાં આવ્યા છીએ.” ભગવાને કહ્યું: “ભય ન કરો. હું આ બાળકને આ કઠિન તપથી રોકીશ. તમે તમારી લોકમાં જાઓ. તેની સાથે મારા એકત્વથી જ તમારો શ્વાસ રોકાઈ ગયો હતો, હે ઉતાનપાદના પુત્રો.” સૂતજી કહે છે: આ રીતે, પોતાના પ્રજાને નુકસાન ન થાય અને સર્વ ધર્મ જાણવાની ઇચ્છાથી, રાજા દેવવ્રત જ્યાં સૂઈ રહ્યા હતા ત્યાં ગયા. એ સમયે તેમના બધા ભાઈઓ, સુવર્ણથી શોભિત ઘોડાઓ સાથે રથમાં આવ્યા; વ્યાસ, ધૌમ્ય અને અન્ય ઋષિઓ પણ આવ્યા. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પણ ધનંજય સાથે રથમાં આવ્યા; એ બધામાં રાજા કુબેરા જેવો તેજસ્વી લાગતા. ભીષ્મ પિતામહને ભૂમિ પર પડેલા જોઈ, પાંડવો, તેમના અનુયાયીઓ અને ચક્રધારી ભગવાને ભક્તિપૂર્વક પ્રણામ કર્યા. ત્યાં, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહર્ષિ, દેવર્ષિ અને રાજર્ષિ—પર્વત, નારદ, ધૌમ્ય, બડરાયણ, બૃહદશ્વ, ભરદ્વાજ અને તેમના શિષ્યો, રેણુકાનંદન—આ બધા ઉપસ્થિત હતા. વશિષ્ઠ, ઇન્દ્રપ્રમદ, ત્રિત, ગૃત્સમદ, અસિત, કક્ષીવાન, ગૌતમ, અત્રિ, કૌશિક અને સुदર્શન—આ પણ આવ્યા. અન્ય પવિત્ર હૃદયવાળા ઋષિઓ, જેમ કે બ્રહ્મરાત અને તેમના શિષ્યો, કશ્યપ, અંગિરા—આ બધા પણ પધાર્યા. ભીષ્મ પિતામહે, જે ધર્મજ્ઞ અને કાળ-સ્થાનના યોગ્ય વિભાજક હતા, આવ્યા તમામ મહાન પુણ્યશાળી મહાર્થીઓને ઓળખીને તેમનું સન્માન કર્યું. તેમણે ભગવાન કૃષ્ણની પણ પૂજા કરી, જે સર્વજ્ઞ, સર્વહૃદયસ્થ, અને પોતાની માયાથી અવતાર ધારણ કરીને બેઠેલા હતા. પિતામહે પાંડવોને, જે વિનમ્ર અને પ્રેમથી ભરેલા, આંખોમાં અશ્રુભીની, બેઠેલા હતા, સંબોધ્યા: “હાય! કેટલું દુ:ખદ અને અયોગ્ય છે કે ધર્મપુત્રો, બ્રાહ્મણ અને ભગવાનના ભક્તો હોવા છતાં તમે દુ:ખ સહન કરો છો. પાંડુ મહારાજના અવસાન પછી, કુંતી માતાએ વિધવા અને નાના બાળકો સાથે અનેક વખત દુ:ખ સહન કર્યું—માતાની જેમ સતત રક્ષણ કર્યું. હું માનું છું કે તમારા માટે જે દુ:ખદ ઘટે છે તે કાળના પ્રભાવે છે; જગત અને રાજાઓ બધાં કાળના વશમાં છે, જેમ પવનથી વાદળો ચલાય છે. જ્યાં ધર્મપુત્ર રાજા છે, ભીમ પાસે ગદા છે, અર્જુન પાસે ગાંડીવ છે અને કૃષ્ણ મિત્ર છે, ત્યાં દુ:ખ કેવી રીતે આવી શકે? ભગવાનની ઇચ્છા કોઈને ખબર પડતી નથી—even જ્ઞાનીઓ પણ તેના ભેદમાં મૂંઝાય છે. શ્રેષ્ઠ ભારતવંશી, આ બધું ભાગ્યની વ્યવસ્થા સમજો; એ રીતે નિર્ધારિત છે, તેથી પ્રજાના રક્ષક તરીકે તમે પ્રજાનું રક્ષણ કરો. આ તો સ્વયં ભગવાન, મૂળનારાયણ છે, જે વૃષ્ણિ પરિવારમાં લુકાઈને વિશ્વને પોતાની માયાથી ભ્રમિત કરે છે. ભગવાન શિવ, દેવર્ષિ નારદ અને ભગવાન કપિલ જ તેની ગુપ્ત શક્તિને જાણે છે. જેને તમે માતૃપક્ષીય ભાઈ, પ્રિય મિત્ર, શ્રેષ્ઠ સુહૃદ, દૂત, મંત્રી અને રથચાલક માનો છો—એ તો સર્વના આત્મા છે, સર્વેમાં સમદૃષ્ટિ ધરાવે છે, અહંકારરહિત અને અદ્વૈત છે; તે પોતાના ઈચ્છાથી લોકમાં ભેદ ઉભા કરે છે, તેમ છતાં તેમાં કદી દોષ નથી. છતાં જુઓ, એકનિષ્ઠ ભક્તો માટે તેની દયા કેવી છે: હું જીવન છોડું છું ત્યારે કૃષ્ણ સ્વયં મારા સમક્ષ આવ્યા છે. જે યોગી ભક્તિપૂર્વક મન ભગવાનમાં સ્થિર કરે છે અને whose વાણીથી ભગવાનનું નામ લે છે, તે ઈચ્છા અને કર્મોથી મુક્ત થઈ જાય છે જ્યારે શરીર ત્યાગે છે.