શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એક વખત, એક મહાન ઋષિએ સમજાવ્યું કે ભગવાનની પૂજા માટે કાંઈપણ પૃથ્વી, પાણી કે અન્ય તત્વોથી બનેલું ભૌતિક રૂપ પ્રાપ્ત થાય, તો સાધુએ સ્વયં નિયંત્રિત, શાંત, મૌન અને મર્યાદિત આહાર સાથે તેની આરાધના કરવી જોઈએ. ભગવાન, જેમની પ્રશંસા ઉદ્દાત શ્લોકોમાં થાય છે, પોતાની અદભુત શક્તિ અને ઈચ્છાથી પ્રગટ થાય છે; તેથી, માણસે ભગવાનને પોતાના હૃદયમાં હાજર માનીને ધ્યાન કરવું જોઈએ. પહેલાં જે પણ સેવા કરવામાં આવી હતી, તે હવે ભગવાનના મંત્રથી સ્થાપિત રૂપને, મન મંત્રમાં લીન કરીને, અર્પિત કરવી જોઈએ. જ્યારે શરીર, મન, વાણી અને હૃદયથી ઉત્પન્ન ભક્તિથી ભગવાનની સેવા થાય છે, ત્યારે સાચી આરાધના થાય છે. જે લોકો કપટથી મુક્ત છે અને યોગ્ય રીતે પૂજા કરે છે, તેમને ભગવાન વધુ ભક્તિ આપે છે અને સર્વોચ્ચ કલ્યાણ આપે છે, જે સામાન્ય કર્તવ્યોથી પ્રાપ્ત થતું નથી. જે વ્યક્તિ ઇન્દ્રિયસukhથી વિમુખ છે, તેણે સતત અને નિષ્કપટ ભક્તિયોગથી ભગવાનની આરાધના કરવી જોઈએ, સંપૂર્ણ મુક્તિ માટે. આવી રીતે ઉપદેશ મળ્યા પછી, રાજકુમારે પરિક્રમા કરી, નમન કર્યું અને ભગવાનના પગલાંથી પવિત્ર થયેલા મધુવનમાં ગયો. ત્યાં, જ્યારે તે તપોભૂમિમાં પહોંચ્યો, ઋષિ આંતરકક્ષામાં પ્રવેશ્યા, રાજાએ યોગ્ય સન્માન આપ્યો અને આરામથી બેઠા પછી ઋષિએ રાજાને કહ્યું: “રાજા, કેમ તમે લાંબા સમયથી વિચારમાં છો, તમારું મુખ દુ:ખથી ઓગળી ગયું છે? શું એ ઈચ્છા કે કર્તવ્ય, ધન સાથે સંકળાયેલી, પૂર્ણ થતી નથી?” રાજાએ જવાબ આપ્યો: “બ્રાહ્મણ, મારી પાંચ વર્ષનો પુત્ર, એક મહાન ઋષિ, ક્રૂર હૃદયવાળી સ્ત્રી દ્વારા તેની માતા સાથે જંગલમાં કાઢી મૂકાયો છે. એ બાળક જંગલમાં નિરાધાર છે—થકેલો, ભૂખ્યો, સૂતો, કમળ જેવું મુખ મરઝાયું—મને ડર છે કે વરુઓ તેને નુકસાન ન કરે.” “હાય, મારી દયનિય સ્થિતિ જુઓ, સ્ત્રી દ્વારા પરાજિત! પ્રેમથી મારી ગોદમાં ચડવા ઇચ્છતો એ નિર્દોષ બાળકને મેં સ્વીકાર્યો નહીં—મારી કેટલી નીચતા!” નારદ કહે છે: “પ્રજાના રક્ષક, તમારા પુત્ર માટે દુ:ખ ન કરો; દેવો તેને રક્ષે છે. તમે તેની મહાનતા જાણતા નથી, તેથી શોક કરો છો, જ્યારે તેની કીર્તિ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાશે.” “રાજા, તેણે જે કાર્ય કર્યું છે, એ દુનિયાના રક્ષકો માટે પણ અઘરું છે; તે જલદી જ તમારી માટે એવી કીર્તિ લાવશે, જે વિશાળ બની જશે.” મૈત્રેય કહે છે: “દિવ્ય ઋષિના શબ્દો સાંભળીને, ધરતીના સ્વામી, રાજસિક વૈભવ અવગણીને, માત્ર પોતાના પુત્ર વિશે વિચારતા રહ્યા. ત્યાં, શુદ્ધ અને અભિષિષ્ટ થઈ, તેમણે રાત ઉપવાસમાં પસાર કરી અને એકાગ્ર મનથી, જેમ સૂચન મળ્યું, પરમપુરુષની સેવા કરી.” “દર ત્રણ રાતે, બોર અને બેર ખાતા, તેમણે એક મહિનો પોતાની ક્ષમતા મુજબ હરિની પૂજા કરી. બીજાં મહિને, દર છઠ્ઠા દિવસે, પાતળા પાંદડા, ઘાસ વગેરેમાંથી અન્ન તૈયાર કરી, ભગવાનની આરાધના કરી. ત્રીજા મહિને, દર નવમા દિવસે, માત્ર પાણી પર જીવી, ધ્યાનમાં લીન થઈ, ભગવાન પાસે પહોંચ્યા.” “ચોથા મહિને, દર બારમા દિવસે, માત્ર વાયુ પર જીવ્યા, શ્વાસ પર નિયંત્રણ મેળવી, અને ભગવાનમાં ધ્યાન રાખ્યું. પાંચમા મહિને, શ્વાસ પર સંપૂર્ણ કાબૂ મેળવી, એક પગ પર ઊભા રહી, સ્થિર, સ્તંભ જેવો, પરમ તત્વમાં ધ્યાન કર્યું.” “મનને સર્વત્રથી ખેંચી, હૃદયમાં સ્થિર કરી, તત્વો અને ઇન્દ્રિયોની બેઠકમાં, ભગવાનના રૂપમાં ધ્યાન કર્યું અને બીજું કંઈ જ જોયું નહીં.” “જ્યારે તેમણે પરમાત્માને, મૂળ પ્રકૃતિ અને મહાન તત્વોના અધિપતિ, સર્વ આધાર, ધારી રાખ્યા, ત્યારે ત્રણેય લોકોએ કંપન અનુભવ્યું.” “જ્યારે એ રાજકુમાર એક પગ પર ઊભા રહ્યા, તેમની મોટી આંગળીથી પૃથ્વી દબાઈ, જ્યાં જ્યાં ઊભા રહ્યા, ત્યાં પૃથ્વી ઝૂકી—as an elephant’s platform tilts under its weight.” “તેમણે બ્રહ્માંડના આત્મા પર ધ્યાન કર્યું, ઇન્દ્રિયોના દ્વાર બંધ કર્યા, અડગ એકાગ્રતા સાથે, ત્યારે લોક અને તેમના રક્ષકો, દબાયેલા અને શ્વાસે હાંફાતા, હરિ પાસે શરણ આવ્યા.” “દેવોએ કહ્યું: ‘પ્રભુ, અમે કોઈ જીવમાં, ચાલતાં કે અચલ, આવા શ્વાસ નિયંત્રણ જાણતા નથી, જેમના નિવાસી તમે છો. કૃપા કરીને અમને આ કષ્ટમાંથી મુક્ત કરો; અમે તમારી પાસે, અંતિમ શરણ, આવ્યા છીએ.’” “ભગવાને કહ્યું: ‘ભય ન કરો. હું એ બાળકને આ કઠિન તપસ્યા છોડાવું છું. તમે તમારા લોકોમાં જાઓ. એનું શ્વાસ નિયંત્રણ મારા સાથે એકતા કારણે હતું, હે ઉત્તાનપાદના પુત્રો.’” આ રીતે, રાજાએ પોતાના પ્રજાને નુકસાન ન થાય અને સર્વધર્મ જાણવાની ઈચ્છાથી, દેવવ્રત જ્યાં પડ્યા હતા, ત્યાં ગયા. એ સમયે, તેમના બધા ભાઈઓ, સોનાથી શોભિત ઘોડા અને રથમાં, તથા વિયાસ, ધૌમ્ય અને અન્ય ઋષિઓ સાથે ગયા. ભગવાન કૃષ્ણ પણ, ધનંજય સાથે, રથમાં આવ્યા; તેમના વચ્ચે રાજા કૂબેર જેવો યક્ષોમાં ઝળહળતો હતો. ભીષ્મને ધરતી પર પડેલા, જાણે સ્વર્ગમાંથી પડેલા દેવ, જોઈ, પાંડવો, તેમના અનુયાયીઓ અને ચક્રધારી કૃષ્ણે નમન કર્યું. ત્યાં, બધા મહાન બ્રાહ્મણ ઋષિઓ, દિવ્ય ઋષિઓના શ્રેષ્ઠ, અને રાજઋષિઓ, ભ્રતકુળના મુખ્ય ભીષ્મને જોવા માટે એકત્ર થયા. પરવત, નારદ, ધૌમ્ય, venerable બદરાયણ, બૃહદશ્વ, ભરદ્વાજ (શિષ્યો સાથે), અને રેણુકાપુત્ર પણ હાજર હતા. વસિષ્ઠ, ઇન્દ્રપ્રમદ, ત્રિત, ગૃત્સમદ, અસિત, કક્ષિવાન, ગૌતમ, અત્રિ, કૌશિક અને સુધર્ષણ પણ આવ્યા. અન્ય ઋષિઓ પણ, બ્રહ્મરથ જેવા શુદ્ધ હૃદયવાળા, શિષ્યો સાથે, કશ્યપ, અંગિરસ અને અન્ય લોકો આવ્યા. ભીષ્મ, વસુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મ અને સ્થાન-કાળની યોગ્યતા જાણનાર, એ સૌને ઓળખી, સન્માન આપ્યા. તેમણે ભગવાન કૃષ્ણની પણ પૂજા કરી, જે પોતાના વૈભવને જાણે છે, જગતના સ્વામી, હૃદયમાં હાજર, પોતાની માયાથી રૂપ ધારણ કરી બેઠા હતા. પછી, ભીષ્મે પાંડવપુત્રોને, જે વિનમ્રતા અને સ્નેહથી બેઠા હતા, અને ગાઢ લાગણીના કારણે આંખોમાંથી અંધ થઈ ગયેલા હતા, સંબોધ્યા. ભીષ્મે કહ્યું: “અલાસ! કેટલું દુ:ખદ, કેટલું અયોગ્ય છે કે તમે, ધર્મપુત્રો, જે દુ:ખી છો, બ્રાહ્મણો, ધર્મ અને અચ્યુત માટે સમર્પિત છો, દુ:ખ ભોગવવા કે કષ્ટમાં જીવવા યોગ્ય નથી.” “મહાન યોદ્ધા પાંડુના વિદાય પછી, કુંતી, નાની સંતાન સાથે, વિધવા, તમારા માટે વારંવાર અનેક કષ્ટો સહન કર્યા છે, જાણે બાળક સાથે હોય તેવી.