શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માટીને માટીથી જ પાણી સ્વચ્છ થઈ શકે નહીં, અને દારૂથી જ દારૂનો દાગ દૂર થઈ શકે નહીં; એ જ રીતે, જીવહિંસાનું એક કામ યજ્ઞથી શુદ્ધ થઈ શકતું નથી. હવે, રાજકુમાર, એક મહાન ગુપ્ત મંત્ર સાંભળો—જેને سات દિવસ સુધી જપવામાં આવે, તો આકાશમાં ચાલતાં જીવોને પણ જોઈ શકાય છે. ‘ૐ, ભગવંત વાસુદેવને નમન’, આ ભગવાનના મંત્રથી વિદ્વાન વ્યક્તિએ યોગ્ય સ્થાન અને સમય જાણીને વિવિધ સામગ્રીથી પૂજન કરવું જોઈએ. ભગવાનની પૂજા માટે શુદ્ધ પાણી, ફૂલો, જંગલના મૂળ, ફળ, કોમળ અંકુર, તાજા વસ્ત્રો અને ખાસ કરીને તુલસીની પાંદીઓથી અર્પણ કરવું જોઈએ. પૂજન માટે ધરતી, પાણી કે અન્ય તત્વોથી બનેલી મૂર્તિ મેળવી, મૌન, શાંત, સંયમિત, અને મર્યાદિત આહારવાળા ઋષિએ તેને પૂજવી જોઈએ. ભગવાન, જેની સ્તુતિ ઉન્નત શ્લોકોમાં થાય છે, પોતે અદભુત શક્તિથી અને સ્વયમ્ ઇચ્છાથી પ્રગટ થાય છે; તેમને હૃદયમાં સ્થિત માની ધ્યાન કરવું. અગાઉ જે સેવા ભગવાનને અપાઈ હતી, તે હવે મંત્રથી સ્થાપિત ભગવાનના સ્વરૂપને, મંત્રમાં હૃદય એકાગ્ર કરી, અર્પણ કરવી. શરીર, મન અને વાણીથી, હૃદયમાંથી ઊભી થયેલી ભક્તિથી જ્યારે ભગવાનની સેવા થાય, ત્યારે જ સાચી પૂજા થાય છે. જે લોકો કપટથી મુક્ત છે અને યોગ્ય રીતે પૂજા કરે છે, તેમને ભગવાન ભક્તિ વધારતા અને સર્વોચ્ચ કલ્યાણ આપે છે—જે સામાન્ય કર્મોથી પ્રાપ્ત થતું નથી. જે ઇન્દ્રિયસुखથી વિમુક્ત છે, તેણે સતત અને સત્ય ભક્તિયોગ દ્વારા ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ, સંપૂર્ણ મુક્તિ માટે. આ રીતે ઉપદેશ મેળવી, રાજકુમારે પરિક્રમા કરી, નમન કર્યું અને ભગવાનના પગલાંથી પવિત્ર થયેલા મધુવનમાં ગયો. જ્યારે તે તપોવનમાં ગયો, ત્યારે ઋષિ રાજમહેલની અંદર આવ્યા, રાજાએ તેમને યોગ્ય સન્માન આપ્યો અને આરામથી બેઠા પછી વાત કરી. નારદે પૂછ્યું: “રાજા, તમે શોકથી સૂકાયેલા મુખ સાથે કેમ લાંબા વિચારમાં બેઠા છો? શું ધન સાથે જોડાયેલી ઇચ્છા કે કર્મ પૂર્ણ થઈ શક્યા નથી?” રાજાએ કહ્યું: “બ્રાહ્મણ, મારી પત્ની ક્રૂર હૃદયવાળી સ્ત્રી છે; તેણે મારા પાંચ વર્ષના પુત્ર અને તેની માતાને જંગલમાં કાઢી મૂક્યા છે—મારો પુત્ર મહાન ઋષિ છે. જંગલમાં, બેચારાં બાળકને વાઘ-ભેડિયાં નુકસાન ન કરે—તે થાકેલો, ભૂખેલો, સૂતો, કમળ જેવા મુખથી કાંયલ છે. મારી દયનીયતા જુઓ, સ્ત્રીના વશમાં આવી, મેં પ્રેમથી મારી ગોદમાં ચઢવા ઈચ્છતા નિર્દોષ બાળકનું સ્વાગત કર્યું નહીં—હું કેટલો નીચ છું!” નારદે કહ્યું: “જનતાના રક્ષક, તમારા પુત્ર માટે શોક ન કરો; તે દેવતાઓ દ્વારા રક્ષિત છે. તમે તેનો મહિમા જાણતા નથી, તેથી શોક કરો છો, પણ તેની ખ્યાતિ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાશે. એણે જે કાર્ય કર્યું છે, એ તો લોકપાલો માટે પણ અઘરું છે; તે જલદી જ તમારે માટે અવિમેય ખ્યાતિ લાવશે.” મૈત્રેયે કહ્યું: “દિવ્ય ઋષિના આ શબ્દો સાંભળીને, ધરતીના સ્વામી રાજાએ રાજસ્વ માટેની બધી ચિંતા છોડીને માત્ર પોતાના પુત્ર વિશે જ વિચાર કર્યો. ત્યાં, શुद्ध અને પવિત્ર થઈ, તેણે રાત ઉપવાસમાં વિતાવી, મન એકાગ્ર કરી, શાસ્ત્ર મુજબ ભગવાનની સેવા કરી. દર ત્રણ દિવસ પછી, બોર અને બેરના ફળ ખાઈ, એક મહિનો સુધી હરિની પૂજા કરી. બીજામાં, દર છઠ્ઠા દિવસે, પાંદડાં, ઘાસ વગેરેથી અન્ન બનાવી, ભગવાનની પૂજા કરી. ત્રીજા મહિને, દર નવમા દિવસે માત્ર પાણી પી, ધ્યાનમાં લીન રહી, ભગવાનના દર્શનને તપ કર્યું. ચોથા મહિને, દર બારમો દિવસે, વાયુ પર જીવી, શ્વાસ પર કાબૂ મેળવી, ભગવાનમાં મન સ્થિર રાખ્યું. પાંચમા મહિને, શ્વાસ પર સંપૂર્ણ વિજય મેળવી, એક પગ પર ઊભો રહી, અડગ સ્તંભ જેવો, પરમ તત્ત્વમાં ધ્યાન કર્યું. મનને સર્વત્રથી ખેંચી, હૃદયમાં સ્થિર કરી, તત્વો અને ઇન્દ્રિયોનું સ્થાન છે ત્યાં, ભગવાનના સ્વરૂપમાં ધ્યાન કર્યું—અન્ય કશું જ ન દેખાયું. પરમ તત્વ, મહા તત્વો, અને સર્વ આધાર ભગવાનને ધારણ કરતાં, ત્રણેય લોક કંપી ઉઠ્યા. રાજકુમાર એક પગ પર ઊભો રહી, તેના અંગૂઠાથી ધરતી ઝુકી ગઈ—જેમ હાથીના પગથી મંચ વળી જાય છે. તે અનંત આત્મામાં ધ્યાન કરતાં, ઇન્દ્રિયોના દ્વાર બંધ કરી, આખા જગત અને દેવતાઓ, દબાયેલા અને શ્વાસ વિહોણા, હરિમાં આશ્રય માટે આવ્યા. દેવોએ કહ્યું: “હે ભગવાન, સર્વ જીવોમાં, ચાલતા અને અચળમાં, આવું શ્વાસનું દમન અમને ક્યાંય જોવા મળ્યું નથી—જેનું સ્થાન તમે છો. કૃપા કરીને અમને આ પીડામાંથી મુક્ત કરો; અમે તમારા, અંતિમ આશ્રય, પાસે આવ્યા છીએ.” ભગવાને કહ્યું: “ભય ન કરો; હું આ બાળકને તપથી વિરત કરાવીશ. તમે તમારા લોકમાં જાવ. તેની મારી સાથેની એકાગ્રતા કારણે જ તમારો શ્વાસ દબાઈ ગયો છે, હે ઉત્તાનપાદના પુત્રો.” સૂતે કહ્યું: “આ રીતે, પ્રજાને પીડા ન થાય અને સર્વ ધર્મ જાણવા ઈચ્છતા, તે દેવવ્રતના શયનસ્થાન પર ગયા. એ સમયે, બધા ભાઈઓ, સોનાથી શણગારેલી ઘોડાં-રથમાં, અને વ્યાસ, ધૌમ્ય વગેરે ઋષિઓ પણ જોડાયા. ભગવાન પણ, ધનંજય સાથે, રથમાં આવ્યા; એમાં, રાજા કૂબેર જેવા યક્ષો વચ્ચે તેજસ્વી દેખાયો. ભીષ્મને ધરતી પર પડેલા જોયા—જેમ સ્વર્ગમાંથી દેવ પાડી જાય—પાંડવો, તેમના અનુયાયીઓ અને ચક્રધારી ભગવાને પ્રણામ કર્યા. ત્યાં, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવ ઋષિઓ અને રાજ ઋષિઓ, બધા મહાન ઋષિઓ ભીષ્મના દર્શન માટે એકત્ર થયા. પર્વત, નારદ, ધૌમ્ય, venerable બદરાયણ, બૃહદશ્વ, ભરદ્વાજ અને તેમના શિષ્યો, રેણુકાપુત્ર—all હાજર હતા. વશિષ્ઠ, ઇન્દ્રપ્રમદ, ત્રિતા, ગૃત્સમદ, અસિત, કક્ષિવાન, ગૌતમ, અત્રિ, કૌશિક અને સુદર્શન પણ આવ્યા. અન્ય ઋષિ—શુદ્ધ હૃદયવાળા બ્રહ્મરથ અને બીજા, તેમના શિષ્યો સાથે—કશ્યપ, અંગિરસ વગેરે પણ આવ્યા. આ બધા મહાન, ભાગ્યશાળી, વિધિ-વિશેષ જાણતા, વાસુઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે, યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યા.